Олоҥхо ыһыаҕын биир бэлиэ киэргэлэ – Кэбээйи эбээннэрин түһүлгэтэ

Кэбээйи эбээннэрин курдук тылларын, төрүт култуураларын күн бүгүнүгэр диэри тута сылдьар түҥ былыргы, кырдьаҕас омук Саха сиригэр эрэ буолуо дуо, аан дойдуга сэдэх.

Ол да иһин бу түһүлгэҕэ үктэммит ыһыах хас биирдии ыалдьыта саҥа тылланан эрэр оҕоттон саҕалаан аарыма кырдьаҕаска тиийэ бэйэлэрин ыккардыларыгар эбээннии кэпсэтэллэрин астына-манньыйа, кэрэхсии кэтээтэ.

Сүүрэр-хаамар ыккардынан сир кырсынан дугунан чэпчэки-чэпчэкитик үктэнэр эдэркээн уолаттар, арай, сахалар көрдөхпүтүнэ, кытайдар курдук биир күрүс кутан-симэн быһаарса-быһаарса, көрүөх бэтэрээ өттүгэр таба тириитэ тордохторун туруору анньааттарын кытта, соннук түргэн-тарҕан туттуулаах хаһаайкалар эгэлгэ араас оҥоһуктарынан чуум ис бараанын киэргэтэ оҕустулар, быыстапкаларын тардан бистилэр.

Түһүлгэни арыйыыга бэлэмнэниллибит кутаа оттор анал миэстэ эмиэ туора киһи болҕомтотун тардыан тардар.

Чыппааны, хаппыт кытыаны бэлэмнээн баран, төгүрүччү кыраһыабайкаан бэйэлээх таастары тэлгэппиттэр! Биллэн турар, үгүс кыра омукка, ол иһигэр сахаларга, уот тыын суолталаах. Чуолаан Кэбээйи эбээннэрэ бу уоттара баар буолан күн бүгүнүгэр диэри төрүт тылларын, үгэстэрин тутан, үйэлэрин уһатан олордохторо. Уоттарын тааһынан эргитэн, тыал саба үрэриттэн харыстыылларын ааһан, астара сылаас турарыгар наадалаах долбуур тэҥэ туһанар эбиттэр. Кырдьаҕас, былыргы омуктар өйдөрүттэн, муударастарыттан киһи эрэ сөҕөр буолбатах дуо?!

Дьэ ити курдук үс күн устата бу түһүлгэҕэ хотугу норуоттар төрүт ырыаларын-тойуктарын толорууга, төрүт үҥкүүлэригэр, нимкан уонна нимнгакан толорооччуларга, уус-уран оҥоһуктарга, «Эмгун» ыҥыыр, «Һэрук» төрүт суумкаларын оҥорууга күрэстэр, булт таҥаһын тигэр иистэнньэҥнэр, «Маабут» маабут оҥорооччулар күрэхтэрэ курдук бииртэн биир чаҕылхай, ураты тэрээһиннэр харгыһа суох субуллан, 19-с Саха Олоҥхотун ыһыаҕын биир ураты, баай ис хоһоонноох, сонун киэргэлэ, кэбээйилэргэ түөс муҥунан киэн туттар көстүүлэрэ буоллулар.

Маннык баай, түҥ былыргы өбүгэлэриттэн улаханнык энчирэппэккэ илдьэ кэлбит үгэстэрдээх, култууралаах аҕыйах ахсааннаах норуоттар муус устар 30 күнүгэр Арассыыйаҕа уонна атырдьах ыйын 9 күнүгэр аан дойдуга бэлиэтэнэр бырааһынньыктарын сыл ахсын өссө киэҥник, дьоһуннук бэлиэтээн, аҥаардас айылҕа тыйыс усулуобуйатыгар кыһарыйтаран мөлтөөн-ахсаан хаалбаттарын хааччыйыы, булка, иискэ, аска култуураларын, тылларын харыстыырга, чөл хаалларарга сөптөөх өйөбүлү оҥоруу Сахабыт сирин эрэ буолбакка, Арассыыйа хотугу кыраныыссатын дьоһун эркин тутан олороругар эрэл өссө күүһүрэригэр саарбаҕа суох.

Бэлиэтээн эттэххэ, Саха сиригэр Хотугу, Сибиир уонна Уһук Илин аҕыйах ахсааннаах төрүт омуктарын 16 %-на, ол эбэтэр 41,9 тыһыынчаттан тахса киһи олорор. Кинилэр ортолоругар эбээннэр, эбэҥкилэр, юкагирдар, долганнар уонна чукчалар бааллар.

Былырыын Нерюнгрига буолан ааспыт 18-с Олоҥхо ыһыаҕын Иенгра эбэҥкилэрэ, Кэбээйигэ буолан ааспыт 19-с Олоҥхо ыһыаҕын Сэбээн Күөл эбээннэрэ киэргэппиттэрин курдук, 2027 сылга буолуохтаах 20-с үбүлүөйдээх Олоҥхо ыһыаҕар Ленскэй эбэҥкилэрэ бу курдук чаҕылхай миэстэни ылаллара саарбахтаммат.