Оҕону сөпкө уонна иҥэмтиэлээхтик аһатабыт

Үөрэх дьылын саҕаланыыта оскуола оҕотун аһылыгын тэрийиигэ төрөппүттэр мунаахсыйар боппуруостара элбиир. Аһылык тотоойу уонна иҥэмтиэлээх, ону кытта оҕо аһыыр баҕатыгар сөп түбэһиэн наада.

Оҕо менюта бары эттиктэринэн баай, минньигэс уонна улаатан эрэр эти-сиини өйүүр аһылык буолуохтаах.

Аһылык оруола улахан

Аан дойдутааҕы доруобуйа харыстабылын тэрилтэтин чахчытынан, улахан дьон олохсуйбут ыарыылара бастакытын оҕо саастарыгар үөскүүр. Онуоха сыыһа аһааһын араас ыарыылары үөскэтэр сүрүн төрүөт буолар. 

Тотоойутук уонна иҥэмтиэлэхтик аһыыр оҕолор үөрэхтэригэр ситиһиилээх, информацияны түргэнник ылынар уонна өйдөөн хаалар дьоҕурдаах, күүстээх иммунитеттаах, аһара уойуу уонна саахардаах диабет курдук метаболическай кэһиллиилээх ыарыылартан харысхаллаах буолаллар.

Оскуола оҕотун аһылыга хайдах буолуохтааҕый?

Бастатан туран, эрэсииминэн уонна кэмиттэн кэмигэр хайаан да аһыы сылдьыахтаах. Күҥҥэ 5-тэ аһыахтаах: сарсыардааҥҥы аһылык, иккис сарсыардааҥҥы аһылык (оскуолаҕа), эбиэт, күнүскү, киэһээҥҥи аһылык.

Аһылыктар арыттара – 3-4 чаас. Алын кылаас оҕолоругар ордук сарсыардааҥҥы аһылык наада – күн бастакы аҥаарыгар барыыр энергиятын бу эрэ аһылыктан ылар.

Иккиһинэн, аһылык барыта туһалаах буолуохтаах. Оҕо күннээҕи аһылыгар араас туһалаах бородуукта баар буолуохтаах: куруппа арааһа, оҕуруот аһа, фрукта, эт, балык, үрүҥ ас. Оҕо аһылыгын көрүҥэ төһө баай да, соччонон аһылыктан ылар битэмиинэ уонна микроэлеменнэрэ иҥэмтиэлээх буолаллар.

Үсүһүнүнэн, “чэгиэн буолуу тэриэлкэтэ” диэн быраабыланы тутуһуохтаахпыт. Оҕо тэриэлкэтин оруобуна аҥаара – оҕуруот аһа, күөх от, тума; түөрт гыммыт биирэ – гарнир (куруппа, хортуоппуй эбэтэр мохоруон); хаалбыт түөрт гыммыт биирэ белок (эт, балык, куурусса, бобовай култууралар, сымыыт) буолуохтаах. Маннык аһыыр оҕо хаһан да ордугу сиэбэт, аһара уойбат.

 Туһалаах аһы хайдах минньитэбит?

Төрөппүттэр үгүстэрэ туһалаах буолла да амтана суох, минньигэс буолла да буортулаах дии саныыллар. Специалистар сорох суол аһы оҕоҕо боппокко эрэ, атынынан солбуйарга кыһаллыҥ диэн сүбэлииллэр. Холобур, маҕаһыынтан минньигэс ылар оннугар – фрукта, отон арааһа; газировка оннугар – муорус, хомпуот; халбаһы оннугар – духуопкаҕа араас туманы кытта буспут эт.

Маҕаһыынтан бородуукталыыргытыгар оҕоҕутун илдьэ сылдьан тэҥҥэ талыҥ, араас ырысыаптары боруобалааҥ, тэҥҥэ астааҥ, сервировкалааҥ. Оҕо бэйэтэ астаабыт аһын хайаан да астына амсайар, аһыыр.

Оҕо туһалаах астан аккаастанар буоллаҕына?

Күһэйэн туран аһатымаҥ – бу аһылыкка сыһыаны алдьатар. Бүгүн сиэбэтэх аһын сарсыныгар атыннык астаан сиэтэн көрүҥ. Оҕо аһыырыгар холбонон турар тэлэбиисэр, улахан муусука суох буолуохтаах. Гаджеттары аһыыр остуолга чугаһаппаппыт. Төрөппүттэр бэйэлэрэ төлөпүөнэ суох аһыыр буоллахтарына оҕо үтүктэр.

Туһалаахтык үссэнэргэ үөрэтиэххэ

 Оҕо суумкатыгар, үрүсээгэр туһалаах астары укта сылдьыан сөп. Аччыктаатаҕына хаһан баҕарар үссэнэригэр дьаабылака, груша, сухофрукта, эриэхэ, туох да эбилигэ суох йогурт, овсянкаттан бэйэ оҥоһуу батончиктар о.д.а.

Уу иһэр эрэсиими олохтуохха

Оскуола оҕото күҥҥэ 1-1,5 л ууну иһиэхтээх. Минньигэс соктары, гаастаах утахтары хааччахтыыр ордук: куртаҕы сымыйанан тоторор уонна ноору ноҕоруускалыыр буолан, оҕо уойарга барар.

“Сөптөөх уонна иҥэмтиэлээх аһылыкка оҕо сыыйа-баайа үөрэнэр. Аһылык “куһаҕан” уонна “үчүгэй” диэҥҥэ арахсыбат, ханнык эрэ көрүҥүн аһара сиэтэххэ ханнык баҕарар ас буортулаах буолуон сөп. Үтүө үөрүйэхтэри олохпутугар бытааннык киллэриэхтээхпит”, - диир педиатр быраас Дарима Березкина.