Оҕо маннык «көрүлүөхтээх» дуо?

Сылга хаста даҕаны саҥа сылаас тохтобул аһыллыбытын туһунан үөрүүлээх сонуну суруйабыт. Хомойуох иһин, ону харыстаабакка, утары урусхаллаан, көрүөх бэтэрээ өттүгэр күөдэл-таһаа оҥорооччулар бааллар. Кэнники кэмҥэ эрдэҕэс оҕолор күлүгээнниир буолбуттара ордук дьиксиннэрэр.
Кыһыҥҥы томороон тымныыттан быыһыыр, күһүҥҥү хахсаат тыалтан хаххалыыр, сайыҥҥы самыыртан саһар, сааскы албын халлааҥҥа хорҕойор тохтобулларбытын алдьатыы, үлтү сынньыы сиэргэ баппат, өйдөммөт. Ордук нэһилиэнньэ кыаммат өттө  абыранар эбээт – кырдьаҕастар, кыра оҕолоохтор, доруобуйаларыгар хааччахтаах дьон.

Сылаас тохтобулларбыт аны оскуола үөрэнээччилэрэ мустар, көҥүл «көрүлүүр» сирдэрэ буолбут. Быраабы араҥаччылыыр уорганнар бэрэстэбиитэллэрэ этэллэринэн, үксүн 11-13 саастаах оҕолор буруйу оҥорон тутуллаллар. «Тэһийбэккэ», бата-иҥэ сатаан, бэйэлэрин көрдөрөөрү итинник «саатыыллар» үһү. Атын оонньуу, көр кэмчитэ бэрдиттэн дуу биитэр мунньуммут кыһыыларын-абаларын тэбиир сонун ньыма оҥостубуттар дуу? Ол «мэниктээбиттэрин» түмүгэр уопсастыбаннай тырааныспарынан күннэтэ айанныыр дьон эрэйи көрөбүт: сылаас тохтобулларбыт өрөмүөҥҥэ сабыллаллар, тымныыга таһырдьа турарга күһэллэбит.

Урут тохтобулларга быдьар тыллары «бичийэллэрин», анатомия уруогар билиилэрин «чиҥэтэн», ону-маны уруһуйдуулларын сүөргүлүүрбүт. Барар сирдэрэ баҕана үүтэ, кэлэр сирдэрэ кэлии үүтэ буолбут хаамаайы дьон сыбыытыылларын, амырыын сыттарын-сымардарын абааһы көрөрбүт. Видеокамералары уоруу, оптуобус хаһан кэлэрин биллэрэр монитордары сойботуу субу-субу тахсара. Ол диэхтээн, оҕо оонньуута эбит.

Дьокуускайга 51 муниципальнай уонна 30 чааһынай сылаас тохтобул үлэлиир.  Санаан көрүҥ, аҥаардас ааспыт ыйга аҕыс павильон урусхалламмыт. Вандаллары видеонан кэтээн көрөр «кыраҕы харах» да тохтоппот буолбут. 

Куораттааҕы Суол-тырааныспар сулууспата ТГ-ханаалыгар вандаллары сирэйдэрин-харахтарын бүөлээн таһаарар.

Алтынньы 22 күнүгэр «Автодорожнай факультет» сылаас тохтобулга обургу саастаах оҕолор киирэн, ааны тоҕо тэбиэлээбиттэр, видеонан кэтээн көрөр тэрили алдьаппыттар, боруобаттары тоҕо тардыбыттар. Тааллара кырыыламмыта сүрдээх, кинилэр сырыыларын кэнниттэн икки сыллааҕыта саҥа аһыллыбыт павильоҥҥа Мамай сэриитэ буолан ааспытын курдук хобдох көстүү бүрүүкээбит. Хоромньу кээмэйэ 18 350 солк. тэҥнэспит. Хата, камера бу бэдиктэр сирэйдэрин-харахтарын хам хатыы охсубут эрэ буолан, буруйдаахтары буллулар. 25 №-дээх оскуола үөрэнээччилэрэ – 2011 уонна 2012 с.т. уолаттар. Биирдэстэрэ эрдэттэн да учуокка турар эбит. Атыттар эмиэ ити «хара испииһэги» хаҥаттылар. Оттон төрөппүттэрэ Арассыыйа КоАП 5.35 ыст. «Саастарын ситэ илик оҕолору көрөр-истэр уонна иитэр эбээһинэстэрин толорботохторун иһин» административнай эппиэтинэскэ тардылыннылар.

Санатан эттэххэ, вандализм (Арассыыйа ХК 214 ыст.) уонна баайы-дуолу соруйан алдьатыы, суох оҥоруу (Арассыыйа ХК 167 ыст.) иһин холуобунай дьыала көбүтүллэр. Буруйдаах алдьаппытын оҥорор, тахсыбыт хоромньуну уйунар эбээһинэстээх. Оҕо эппиэтинэһи 14 сааһыттан сүгэр. Ол иннинэ — төрөппүтэ.

Аны алтынньы 24 күнүнээҕи устууга «Новинка» сылаас тохтобулга хас да оҕо киирэн көҥүл «көрүлүүрэ» көстөр. Сиэмэчикэ сииллэр, бөхтөрүн-сыыстарын үрүө-тараа ыһаллар (ким эрэ кинилэр кэннилэриттэн хомуйуо, сууйуо-сотуо турдаҕа), павильон түннүктэрин таптаабыттарынан аһаллар-сабаллар, кимтэн да ас-таҥас көрдөөбөккө турбут ыскаамыйалары талбыттарынан сыҕарыталлар, уоту арааран оонньууллар. Чэ, өссө ити диэн кыра. 

Эмиэ ити күн «Рихард Зорге» сылаас тохтобулга оскуола оҕото уһун ураҕастаах киирэн (эрдэттэн ох курдук оҥостон кэлбит – Аапт.), видеокамераны үлтү сынньан баран, туох да буолбатаҕын курдук, тэскилээбит.

Бу аата оптуобус тохтобулун үлтү сынньан «чэпчиир», киҥнэрэ-наардара холлубутун, кыыһырбыт уохтарын уҕарытар быһыылара буоллаҕа дуу. Бэйэлэрин саастыылаахтарыгар киһиргээн эбэтэр «сакалааттаһан» баран илэ абааһыга кубулуйаллар дуу? 

Хоромньу уопсай кээмэйэ 100 тыһыынча солк. тахсыбыт. Суол-тырааныспар сулууспатын салайааччыта Егор Алексеев этэринэн, куорат уопсай баайын-дуолун алдьатыы түбэлтэтэ таҕыстаҕына, хайаан да бэрэбиэркэ ыытыллар, матырыйаал барыта быраабы араҥаччылыыр уорганнарга тиэрдиллэр.

Алдьатар – дөбөҥ, оҥорор – уустук. Сылаас тохтобуллары чөллөрүгэр түһэриэххэ наада. Оттон бу билиҥҥи уустук кэмҥэ куорат бүддьүөтүгэр охсуулааҕын бары бэркэ билэбит.  

Социальнай ситимҥэ «сирэйдэрин-харахтарын тоҕо бүөлүүгүт, куорат «дьоруойдарын» билиэхтээх», «оскуола дириэктэрин, иитэр үлэҕэ дириэктэри солбуйааччыны ууратыҥ», «төрөппүттэри ботуччу ыстараапка ыйааҥ», «таһыйан биэриэххэ наада» диэн куолу, сүбэ-соргу үгүс. Чахчы, иитии үлэтигэр болҕомто ууруллуохтаах, онно мөккүөр суох. Манна төһө баҕарар дойҕохтуохха, «Буруй эрэ Моттойоҕо» диэбиккэ дылы, кими баҕарар буруйдуохха сөп. Ол эрээри оҕо саастан «бу биһиэнэ, барыбыт киэнэ» диэн өйдөбүл күүскэ иҥиэхтээҕэ чуолкай. Оччоҕуна эрэ уопсай баайы-дуолу харыстыыр, атын дьон үлэтин сыаналыыр буолуохпут. Онуоха диэри сиэргэ баппат быһыы-майгы хатылана туруоҕа.

Оптуобустары тааһынан тамныыллар...

Аны туран, Дьокуускайга уопсастыбаннай тырааныспары соруйан уонна сорунан туран (!) алдьатыы элбээбит. Суол-иис инфраструктуратын уонна куорат тырааныспарын департамена иһитиннэрэринэн, бу иннинэ «Прометей»  тохтобулга турбут ПАЗ оптуобус кэннинээҕи өстүөкүлэтин кимэ биллибэт тааһынан бырахпыт. Быһылаан түмүгэр, дьолго, айаннаан иһээччилэртэн ким да эмсэҕэлээбэтэх, ол эрээри оптуобус линияттан туоруурга күһэллибит.

Оптуобустары тааһынан тамныыр түгэн итинэн эрэ бүппэт. Бэл диэтэр, вандаллар сабыс-саҥа «Волгабастарга» кытта илиилэрэ тиийэр буолбут. Аны маннык оптуобус өстүөкүлэтин уларытыы үгүөрү үбү эрэйэр. Холобур, саҥа өстүөкүлэ сыаната быһа холоон 100 тыһ. солк. эбит. Ити эмиэ куорат бүддьүөтүгэр улахан ночоот. 

Оптуобустар куһаҕаннык сылдьаллар, кирдээхтэр, тымныы баҕайылар, эргэлэр диэн үгүстүк үҥсэргиибит. Чахчы, сорох оптуобустар сөптөөҕүн сулууспалаабыттара илэ көстөр – кыыкынаан, хаахынаан, таҥкынаан, нэһиилэ хоҥноллор. Сап саҕаттан салҕанан сылдьар курдуктар, ханна эрэ аара суолга олорон хаалыах айылаахтар. Ис барааннарын туһунан этэ да барбаккын. Чэ, онно харахпытын симэбит, тиийиэхтээх сирбитигэр этэҥҥэ тиэртиннэр эрэ. Бу диэн эттэххэ, Саха сирин тымныы кыһыныгар ПАЗ да сылдьара баҕалаах эбээт. Арай сыл бүтүөр диэри 50 саҥа «Волгабас» оптуобус кэлиэхтээҕэ үөрдэр.

Оттон ону төһө харыстыахпытый?

Хаартыскалар: Ааптар түһэриилэрэ уонна Куораттааҕы суол-тырааныспар сулууспатын ТГ-ханаалыттан