"Новай" сопхуос маҥнай тэриллиитэ

Арай, Арыылаахха аймалҕан саҕаламмыт. Подсобнай хаһаайыстыбаны тутан олорбут ленскэйдэр туспа сир дьоно буола түспүттэр. Сирдээх-дойдулаах, атыыр оҕус айаатыыр алаастардаах, сылгы кистиир сыһыылардаах, күөрэгэй ыллыыр хонуулардаах, аймах-билэ дьоннордоох дьон быһыытынан, дойдулуур буолбуттар. Малларын, туттар сэптэрин-сэбиргэллэрин, иһиттэрин-хомуостарын хомунан, үөрэ-көтө дойдулаатахтара.

Арыылаах кураанахсыйа түспүт. Птицеферма, теплица, парник тутууларыгар сүгэ тыаһа иһиллибэт буолбут. Тиэхиньикэ тыаһа-ууһа аҕыйаабыт. Арай хотоҥҥо бааллан турар ынахтар маҥыраһаллара элбээбит.

Хаһаайыстыба үлэтэ-хамнаһа тохтуур куттала үөскээбит. Үлэһит илиини көрдөөһүн саҕаламмыт. Мииринэйтэн үлэтэ суох, үлэлэригэр табыллыбакка сылдьааччылар тахсыбыттар. Ол эрээри олор истэригэр  сүгэнэн үлэлиир, от тиэйэр, ынаҕы аһатар, ыыр дьон көстүбэтэх.

Туой Хайаттан, Таас Үрэхтэн, Сүлдьүкээртэн эдэр-сэнэх, олохтоох дьону көһөртүөххэ диэн буолбут. Ол дьоммутун ханна олордобут диэн кытаанах боппуруос үөскээбит. Дойдуларыгар төннүбүт ленскэйдэр олорбут дьиэлэрэ мииринэйдэргэ бэрилиннэҕэ.

Балааккаларда булуохха диэн буолбут. Солдатскай балааккалары булаттаабыттар. 1959 сыл саас хаардаахха Таас Үрэхтэн автозимнигынан таһаҕас тиэйэр массыынанан лиҥкир-лаҥкыр айаннатан, кыргыттары аҕалбыттар.

Кыргыттар хотон аанын аһан киирбиттэрэ, ынырык сыт-сымар саба биэрбит. Хотон сыта буолбатах, нууһунньук сыта үһү. Ынахтарын аҥаардастыы корбикормунан аһата турбуттара саахтара киһи хойуулугун курдук буолбут. Ынахтар оннукка батыллан, өттүктүүн-өрөҕөлүүн буккуллан  хаалбыттар. Кыргыттар ону ыраастааһын ыарахан үлэтигэр ылсыстахтара дии. Биллэн турар, ынахтар синньилэрэ “таастыйан” хаалбыт.

Хотон сааҕын ыатаран, ынахтарын ыраастаан ыыр кэмнэрэ кэлбитигэр, биэдэрэ биэртэлээбиттэр. Аны ыабыт үүттэрин кутар иһиттэрэ суох. Иһит-хомуос, фляга, сэппэрээтэр булуохтарыгар диэри таһырдьа турар буочукаларга иһигэр-таһыгар кута сылдьыбыттар. "Саатар дьиэбитигэр илдьэн үрүҥнэммэккэбит хара чэйинэн сылдьарбыт”, - диэн кэпсииллэр кыргыттар кэлин.

Үс дэриэбинэттэн мустубут уолаттар тутуу бөҕөтүн ыытан, үлэ-хамнас үллэҥнэс. Птичник тутар уолаттар «тиэргэҥҥэ мэнээк сылдьар кууруссалар онно-манна сымыыттаабыттарын хомуйан, эбиэппитигэр сымыыты биэдэрэ муҥунан буһаран сиир этибит» диэн кэпсииллэр. Саҥа тутуллубут сайылыктарга ынахтарын таһааран ыыр буолбуттар. Үүттэрин бөртөлүөтүнэн күн аайы Мииринэйгэ киллэрэллэр үһү. Эһиилигэр, 1960 сыл кулун тутарыгар, ити подсобнай хаһаайыстыба баазатыгар «Новый» диэн ааттаан сопхуос тэрийбиттэр.