Мыыла сыта эрэ буолбакка, быһыыта, уруһуйа кытта сэҥээрдиэхтээх

Киһи сатаабатаҕа суох, баҕарыан эрэ кэрэх. Дьон туохха наадыйарын үөрэтэн, сөптөөх толкуйунан элбэҕи тобулуохха сөп. Оннук бэйэ дьыалатын тэриммит, сыттаах мыыланы оҥорон атыылыыр Майя Винокурованы кытта билсэн кэпсэттим.

– Майя Михайловна, Сахабыт сирин айылҕатын дьикти сытынан дыргыйар мыылалары оҥорор дьарыккыт хайдах саҕаламмытын кэпсээ эрэ.

– Киһи барахсан олоҕун устата баҕа санаатын толорорго  ананан кэлэр диэтэхпинэ, сыыспатым буолуо. Санааны ситии толкуйтан турар буоллаҕа. Балтым Туяра Хабаховалыын 2023 с. кыһыныгар косметика маҕаһыынын арыйарга быһаарыммыппыт. “Пуночка” диэн ааты толкуйдаабыппыт. Дьон бэйэтигэр барсар эрэ косметиканы ылар, сөптөөх ардыгар суох буолара да баар. Ситим нөҥүө биирдиилээн көрүҥү атыылаһар эмиэ ыарахаттардаах. Онон сөбүгэр сыанаҕа косметиканы атыылаан саҕалаабыппыт.  Дьон үчүгэй арыынан оҥоһуллубут мыыланы ордук сэҥээрэрин бэлиэтии көрбүтүм. Арыы киһи суунарыгар олох атыннык дьайар: этин-сиинин сымнатар, ураты сыттаах буолар. Үчүгэй сыттаах мыылалары оҥоруубут былырыыҥҥыттан саҕаламмыта.

– Ханна, хайдах үөрэммиккитий?

– Бастакы саҕалааһын бэйэҕиттэн тутулуктаах. Манна дьоҕур улахан оруолу ылар. Илиибинэн тутан-хабан оҥорорбун олус сөбүлүүбүн, манна бэйэ фантазията оонньуур. Оҥорон таһаарыы айар үлэ буоллаҕа. Этэргэ дылы, баҕарбыккын илиигинэн чочуйан таһаараҕын. Маныаха ханнык үүнээйи, отон киһи этигэр-сиинигэр сөп түбэһэрин үөрэтэн, туох уруһуйдаах, хайдах быһыылаах гынаргын барытын бэйэҥ быһаараҕын. Мыыланы ускуустуба оҥоһугун курдук оҥордоххо, киһи астынар. Ол эбэтэр сыта эрэ буолбакка, быһыыта, уруһуйа кытта сэҥээрдиэхтээх, тардыахтаах. Этэргэ дылы, айылҕаҕа, киһиэхэ буортуну оҥорбот, хоромньуну таһаарбат, ырааһы эрэ мэктиэлиир, эккин-сииҥҥин сымнатар, чөлүгэр түһэрэр, күннэтэ туттар малыҥ буолуохтаах.

Мыыланы ыллыҥ эрэ, оҥорбоккун. Барытыгар үөрэх, билии ирдэнэр. Биһиги 15-20 сыл уопуттаах мыловардар куурустарыгар үөрэммиппит, билигин да билсэбит. Мыыланы анал ырысыаптарынан оҥороҕун, сороҕун айан таһаараҕын, сороҕун  мыловардартан атыылаһаҕын. Рецептураҕа биир эмит саҥаны киллэрээри гыннахха, син биир кинилэри кытта сүбэлэһэҕин. Мин мыыла дизайныгар болҕомто уурабын, оттон балтым Туяра үлэ хаамыытын хамсатар. Түргэн-тарҕан туттуулаах буолан, икки мыыланы оҥоруохпар диэри кини түөрдү оҥорбута эрэ баар буолар.  Ол иһин үлэбитин кыайа-хото тутабыт. Мыыланы штампалааһыҥҥа оҕолорбут көмөлөһөллөр. Бэлэм мыыланы минеральнай өҥнөрүнэн кырааскалыыбыт, онно тэҥҥэ уруһуйдаһаллар. Балтым икки оҕото, бэйэм икки оҕом ойуурга дөлүһүөн сибэккитин, дөлүһүөнү, араас оту-маһы, үүнээйини хомуйарбытыгар куруутун көмөлөһөллөр. Ардыгар аймахтар тахсыстахтарына, холбоон аҕыс-тоҕус буолааччыбыт.

– Ханнык мыылалары оҥороҕут?

– Биһиги олус баай дойдуга олоробут. Баайбыт – эмтээх отторбут, үүнээйилэрбит, оппут-маспыт. Бу баары барытын туһаннахха, мыыла эрэ буолуо дуо, отунан эмтэнии күүһүрүө, чэй оҥоһуута да тэнийиэ этэ. Москубаҕа учуонай дьахтары көрсөн турабын, кини төһөнөн сайыҥҥы кэм кылгас да, соччонон битэмиинэ күүстээх диэн этэн турар. Ону өйдөөн туран, сайыны быһа үүнээйи бөҕө хомуйдубут.  Саха сирин отторунан сыттаах мыыланы таһаараары сылдьабыт. Консервана, БАДа суох. Мыыланы ынах үүтүнэн оҥоробут. Маны таһынан Бэс Күөлгэ, Атамайга  кучу от мүөтүттэн оҥоһуллубут кипрейнэй мүөтү ылабыт. Хаптаҕаһынан эмиэ оҥоробут. Бэйэбит айылҕабыт үүнээйитинэн, үүтүнэн оҥорорбуттан үөрэбин эрэ, санааҕа да астык. Сибэкки сыттаах мыылаларынан кэллиэксийэлээхпит. Онно току-току ньээм-ньээм, сардаана, ньургуһун, кучу ото уонна сир симэҕэ (незабудка) сибэкки сыттаах мыылалары оҥоро сылдьыбыппыт. Кэрэттэн кэрэ тахсар,  Мандар Уус кинигэтиттэн оһуордары ылан, штамп оҥорторон түһэрэбит, тупсаҕай көстүүлүүбүт. Рецептуралара биир, ол эрээри сибэккитэ уонна киэргэлэ араастаһар. Онно эфирнэй эбэтэр натуральнай арыыны эбэбит, ардыгар натуральнай эбэтэр ароматическай арыыны  кутабыт. “Туой иһит”, “Таас иһит” диэн мыылалардаахпыт, быһыылара ааттарын бигэргэтэр. Ол эбэтэр маҥан, хара туойу, ону ааһан от күөҕэ туойу туһанабыт. Туой киһи этигэр-сиинигэр олус туһалаах.  “Кэмпэндээйи тууһа” диэн баар, бэйэм Кэмпэндээйигэ сылдьан турабын. Киһи этигэр-сиинигэр олох ураты туһалаах, эмиэ дизайнерскай мыыла буолар. “Хаарыйар уонна солколоох үрүмэччи кокона” диэн ытырыык от хомуйаммыт шампуннуҥу мыыланы, ону таһынан отонунан, боҕуруоскай отунан эмиэ оҥорор былаан баар.

Билигин “Күөрчэх” диэн мыылабыт аатын курдук ытыллан оҥоһуллар, ууга эҥин тимирбэт. “Бэрдьигэс” диэн мыылабытыгар тиит иннэлэрин кыһынын хомуйабыт. Дьон сөбүлээн атыылаһар.  Саамай сыаналаах мыылабытынан “Эмтээх ньээм” мыыла буолар. Мыыланы мацерациялыыбыт, инфуз оҥоробут. Ол аата, үргээт, сытыара түһэҕин, арыыга кутаҕын уонна оргуйбатын диэн кыра кыраадыска “водяная баня” туруораҕын. 2-3 чаас сылытаҕын, онтон тохтуу түһэн баран эмиэ сылытаҕын. Туох баар иҥэмтэлээх эттигэ ол арыыга иҥэн хаалар. Түмүгэр сибэккини ыган быраҕаҕын уонна таһаарбыт арыыгынан мыылаҕын оҥороҕун. Биллэн турар, массыына бэчээттиир промышленнай мыылаттан сыаната үрдүк. Сибиинньэ сыатын туттубаппыт,  ши, кокос, пальма, виноград уҥуоҕун, авокадо, макадами, касторка, миндаль, рапс, лүөн, хара тмин, рис, оливка арыыларын туттабыт. Арыт кукуруза, подсолнух арыылара туһаныллаллар. Ыраас ууну эбэтэр үүнээйи сүмэһинин суолаһы кытта холбуубут, онтон арыыны булкуйабыт. Бу булкадаһыкпыт мыыла буолан тахсар уонна түөрт нэдиэлэ ситэр. Ардыгар алта нэдиэлэ барар. Сылы быһа оҥоһуллар мыылалар көрүҥнэрэ кытта бааллар. Оннугу ылса иликпит. Мыыла бачтарынан оҥоробут, быһаттаан баран анал штампаларынан уруһуй түһэрэбит. Сахалыы уруһуйдары туттан, сахалыы тыыннаан биэрэбит.

– Бэйэҥ туох идэлээххиний?

– Учуутал идэлээхпин, Благовещенскайдааҕы университет кытай уонна английскай тылларын факультетын бүтэрбитим.  Балтым Туяра эмиэ английскай тыл учуутала.  Бииргэ төрөөбүт үһүөбүт, мин улаханнарабын. Үлэни таһынан иистэнэбит, баайабыт, быһатын эттэххэ, үһүөн айар-тутар дьоҕурдаахпыт.

– Саха мыылата инникитин сайдар кыахтаах дуо?

– Төрүт айылҕабыт сытынан дыргыйар мыыланы киэҥник тэнитиэхпитин баҕарабыт. Былаан элбэх, чугаһынан ыллахха, саҥа дьылга бэлэх мыылалары оҥорорго сананабыт. Ол туспа кистэлэҥ. Мыыланан эрэ муҥурдаммакка, шампуннары, скрабтары, ванна бомбочкаларын оҥоруохпут.

– Мыыла оҥоруутун туһунан инникитин да истиэхпит диэн туран, ситиһиини, табыллыыны баҕарабын!

Хаартыскалар: Ааптар тиксэриитэ