Муус устар 10 күнүгэр Аҕа дойду Улуу сэриитин хаамыыта

1942 сыл, бээтинсэ (сэрии 293-с күнэ)

Күн устата фроҥҥа улахан уларыйыы тахсыбатах.

Салгынынан киирсиилэргэ уонна аэродромнарга 17 ньиэмэс сөмөлүөтүн суох оҥорбуттар. Биһиги хараабылларбыт Баренцев муоратыгар өстөөх 7 тыһыынча туонна таһаҕаһы тиэйиэн сөптөөх тырааныспарын тимирдибиттэр.

Брянскай фронт биир учаастагар сэриилэһэр сэбиэскэй чаастар икки нэһилиэнньэлээх пууну ылбыттар.

Арҕаа фронт биир учаастагар биһиги байыастарбыт биир күн иһигэр ньиэмэс 30 блиндаһын, 1 орудиены уонна 8 бөлөмүөтү былдьаабыттар. Ньиэмэстэр улахан сүтүктэммиттэр.

Черепанов хамандыырдаах рота өстөөхтөртөн 30 ДЗОТу былдьаабыт, 67 ньиэмэс саллаатын уонна 3 эписиэри өлөрбүт. Байыастар бойобуой орудиены, хас да уонунан ахсааннаах бинтиэпкэни, 10 тыһыынча ботуруону уонна араадьыйа станцияларын былдьаабыттар.

Брянскай тыаларыгар бартыһааннар этэрээттэрэ хорсун дьайыыларын туһунан иһиллибит. Кинилэр аҕыйах ый иһигэр 4 тыһыынчаттан тахса фашиһы өлөрбүттэр, өссө 163 ньиэмэс саллаатын уонна 23 эписиэри билиэн ылбыттар. Гранаталарынан уонна умайар убаҕас бытыылкаларынан аэродромҥа 19 ньиэмэс сөмөлүөтүн, 38 тааҥканы умаппыттар, 19 бронемассыынаны эспиттэр, биир бронепоезд, 365 массыына, сэрии сэптээх 8 ыскылаат, уматыктаах 13 цистернэ, 88 муоста, өстөөх 19 байыаннай эшелона дэлби тэптэриллибит.

Ол кэмҥэ Жуков саҥа кимэн киирии эпэрээссийэтин бэлэмниир. 50- с аармыйа үһүс төгүлүн Варшавскай шоссе нөҥүө көҥү тахсыыны өссө төгүл оҥорон көрүөхтээх, оттон 1-кы гвардейскай кавалерийскай корпуһу кытта десантнай корпус бииргэ күүс-көмө буолуохтаах, өстөөхтөргө тыыл өттүттэн кимэн киириини оҥорон.

1943 сыл, субуота (сэрии 658-с күнэ)

Биир күн иһигэр биһиги авиациябыт фронт араас учаастактарыгар 20-тэн итэҕэһэ суох байыастардаах уонна таһаҕастаах өстөөх массыыналарын, сэрии сэптээх 2 ыскылааты дэлби тэптэрбиттэр, 5 артиллерияны уонна минометнай батареялары самнарбыттар.

Балаклея соҕуруу өттүгэр сэбиэскэй сэриилэр ньиэмэстэр атаакаларын саба баттаатылар диэн иһитиннэрбиттэр. Артиллерия уонна минометнай уотунан ньиэмэс 3 тааҥкатын, 2 самоходнай орудиены, 4 артиллерия батареятын суох оҥортообуттар. Сэрии хонуутугар өстөөх 200-тэн тахса өлүгэ хаалбыт.

Кэнники күннэргэ снайпер Сухарев – 21 гитлеровеһы, снайпер Минзарев – 15, снайпер Бочкунов 11 ньиэмэһи өлөртөөбүттэр.

Арҕаа фроҥҥа өстөөх позициларын ытыалааһын салгыы бара турара, ньиэмэс 3 сөмөлүөтүн сууһарбыттара.

Ростов-на-Дону арҕаа өттүгэр биһиги артиллеристарбыт 8 өстөөх дзотун урусхаллаабыттара, 4 артиллерийскай уонна минометнай батареялары хам баттаабыттара. Минометнай уотунан саптынан ньиэмэс разведчиктарын бөлөҕө биһиги оборонабытыгар иһирдьэ киирэргэ холонон көрөрө. Гвардия лейтенана Шахов хамаандата бастаан ньиэмэстэри аһарбыттара, онтон эмискэ тыылтан уонна флангалартан атаакалаабыттара. Хас да уонунан гитлеровец өлөрүллүбүтэ. Билиэннэйдэри ыбыттара.

Сталин сайыҥҥы хампаанньа былаанын дьүүллэһэргэ анал сүбэни муус устар 12 күнүгэр Үрдүкү Главнокомандование Ставкатыгар ыҥырыы туһунан дьаһал таһаарбыта. Бу болдьоххо диэри Генштаб фроннар хамандыырдара өстөөх сэриитигэр туох хамсаныылары оҥороллорун, хайа хайысханан кимэн киирэр толкуйдарын, былааннарын быһаарар эбээһинэс бэриллибитэ.

1944 сыл, бэнидиэнньик (сэрии 1024-с күнэ)

Сэбиэскэй сэриилэр күн устата бары фроҥҥа ньиэмэс 93 тааҥкатын дэлби тэптэрбиттэрэ. Салгын сэриилэригэр уонна зенитнэй артиллериянан өстөөх 61 сөмөлүөтүн суулларбыттар.

Скала куорат арҕаа өттүгэр өстөөх бөлөхтөрө төгүрүктээһиннэрин самнарарга уоттаах сэрии тохтообокко буола турбута.

Румынияҕа, Ботошани куораттан, арҕаа уонна соҕуруулуу-арҕаа өттүгэр, биһиги холбоһуктарбыт Серет уонна Сучава өрүстэри туораабыттара, Рэдэуци, Солька, Сутава куораттары баһылыыр кыахтаммыттара.

3-с Украинскай фронт сэриитэ пехота уонна аттаах-механизированнай холбоһуктары мындырдык туһанан Одессаны баһылаабыттара. Сталин бирикээһинэн, Черноморскай флот хараабыллара биһиги килбиэннээх сэриилэрбитин салюттаан уруйдаабыттара. Лоп курдук 20.00 чааска Черноморскай эскадра 120 орудиенан бастакы артиллерийскай ытыыта иһиллибитэ, онтон өссө уон иккитэ ыппыттара. Салют араадьыйанан эмиэ тыаһаабыта.

1945 сыл, оптуорунньук (сэрии 1389-с күнэ)

Бу күн устата ньиэмэс 13 тааҥкатын суох оҥорбуттара. Салгын сэриилэрэ уонна артиллерия өстөөх 16 сөмөлүөтүн суулларбыт.

Кенигсберг Земландскай арыытыгар 3-с Белорусскай фронт сэриилэрэ Метгетен, Модит-Тен, Клайн Фридрихсберг, Гросс Хольштайн нэһилиэнньэлээх пууннарын ылбыттар.

Братислава хотугулуу-илин уонна хоту диэки өттүгэр 2-с Украинскай фронт сэриилэрэ Чехословакия сиригэр Тренчин диэн куораты босхолообуттар. Дунай биэрэгин хоту кытылыгар тиийэн биһиги сэрииһиттэрбит Гензерндорф уонна Дойч-Ваграм куораттарын ылбыттар.

с Украинскай фронт сэрииһиттэрэ, Вена уулуссаларыгар сэриилэрин салгыы ыытан, Дунайскай канал арҕаа биэрэгэр турар оройуон бары куораттарын өстөөхтөртөн ыраастаабыттара.

Муус устар 10 күнэ буолар түүнүгэр күүстээх буомбалааһын түмүгэр Пиллау уонна Хель портарын дэлби тэптэрэн улахан баһаардар күөдьүйбүттэрэ.

Вена куораты босхолооһуҥҥа сэбиэскэй буойуннар хорсун уонна дьоруойдуу быһыыларын көрдөрдүлэр диэн иһитиннэрии кэлбитэ. Гвардия старшай сержана Медведев отделениета иннин диэки сыҕарыйан, өстөөхтөр улахан бөлөхтөрүн имири эспитэ. Пулеметчик Андрюшенко бэйэтин подразделениетын кимэн киириитин бүөлээн 20 ньиэмэһи суох оҥорбута. Хапытаан Кувшинов батареятын артиллеристара өстөөх икки тааҥкатын умаппыттара. Гвардия красноармеецтара Кремасов уонна Немцов ууну бэйэлэрэ харбаан туораан, ньиэмэстэри кытта кыргыһыыга киирбиттэрэ уонна бэйэлэрин подразделениелара туоруурун хааччыйбыттара.

“Регион 64” анал саайтан тылбаастанна