МООННЬОҔОН ТУҺАТА

Моонньоҕон иммунитеты бөҕөргөтөр, тумууну утары туттуллар. С битэмиинэ дөлүһүөн аһынааҕар эрэ кыра, атын отоннору С битэмиинин ахсаанынан баһыйар. Антиоксиданнардаах, антоцианнардаах – доруобуйаны харыстыыр эттиктэр. Күһүҥҥү, сааскы тумууга, гириипкэ сэрэтии быһыытынан туһаныахха сөп. Уһун ыарыы эбэтэр эппэрээссийэ кэнниттэн организм чөлүгэр түһэрин туһугар моонньоҕону сиэҥ диэн учуонайдар сүбэлииллэр.

А, В1, В2, В6, В9, Р, К, С, Е, D битэмииннэр, железо, медь, калий, марганец, фосфор о.д.а – микроэлеменнэр, аскорбиновай, яблочнай, щавелевай, фосфорнай, лимоннай – кислоталар, эфирнэй арыылар, фитонцидтар бааллар. 100 гр моонньоҕон – 63 калорийдаах.

Араак ыарыылаахтарга аһылыктарыгар моонньоҕону киллэрэр туһалаах. Ону тэҥэ, диабеттаахтар төһө баҕарар  сииллэрэ көҥүллэнэр. Сүрэх, тымыр ыарыыларыгар, гипертонияҕа, харах ыарыылаахтарга, бүөр, быар үлэтин сааһылыан баҕалаахтарга табыгастаах. Кырдьаҕас дьоҥҥо умнуган буолууну утары уонна Альцгеймер ыарыытын сэрэтиигэ туһаныахха сөп. Тирии бааһын аһардарга, мыччыстаҕастары суох оҥорорго, сирэй тириитигэр көмөлөһөр.

Моонньоҕон сэбирдэҕин араас бактериялары утары эмтэнэргэ туттуохха сөп.

К.П. Токумова, П.П. Токумов “Төрөөбүт дойдубут эмтээх үүнээйилэрэ” диэн кинигэлэригэр бу курдук суруйаллар:

“Моонньоҕон отонун көөнньөрөн (3 улахан ньуоска отону 1 ыстакаан ууга), хаан аҕыйааһыныгар, аһыыр баҕаны көбүтэргэ, ииктэтэргэ, сөтөлгө, тымныйыыга ыстакаан аҥаардыытынан күҥҥэ үстэ иһиллэр. Оттон отон уутун куртах бааһын эмтэнэргэ туһаныллар. Отонун көөнньөһүгэ тиритиннэрэргэ, ииктэтэргэ, диатезка, ревматизмҥа, подаграҕа туттуллар. Боҕуруоскай окко холбоон, чэбдигирдэр чэй оҥоруохха сөп. Сэбирдэҕин кытта үнүгэһин буоккаҕа көөнньөрөн, 10-20 хааппыланы хойуу хаайтарыытыгар, солотуохаҕа, хаан аҕыйааһыныгар иһиллэр”.

Сэбирдэҕиттэн чэй оҥоробут

Моонньоҕон сэбирдэҕиттэн чэй бэрт минньигэс амтаннаах буолар.

Сэбирдэҕин сайын устата хаһан баҕарар үргүөххэ сөп.

 Үргээн баран сымнатар сыаллаах халыҥ гына иһиккэ уган сытыарабыт. 5-6 чаас.

Морозильникка уган, 1 суукка тоҥоробут.

Тоҥ сэбирдэхтэри ирбитин кэннэ ытыспытынан уута ыгыллар гына кытаанахтык эрийэбит.

 Эмалированнай иһиккэ 5 см итэҕэһэ суох халыҥнаах гына уган, сииктээх таҥаһынан сабан, ыйааһыннааҕынан баттатабыт. Таҥаспыт сиигэ кууруо суохтаах. +25 кыраадыстаах сиргэ турар. 8 чаастан ордук туруон сөп.

Эрийбит сэбирдэхтэрбитин кыра гына кырбыыбыт эбэтэр улахан хайаҕастаах мясорубкаҕа эрийэбит.

100 кыраадыс итийбит духуопкаҕа чарааһа суох гына тэлгэтэн куурдабыт. Духуопка аанын кыратык сэгэтэн туруорабыт.

 Икки ый устата таҥас мөһөөччүккэ эбэтэр кумааҕы коробкаҕа уган салгыы сиигин көтүтэбит.

Битэмиинин сүтэрбэт барыанньа

Моонньоҕону норуот медицинатыгар, ас астааһыҥҥа киэҥник туhаналлар. Отонун сибиэhэйдии, саахары кытта эрийэн сииллэр, барыанньа, пюре, хомпуот, кисиэл, сироп, араас утах, арыгы, кэмпиэт, о.д.а. Сэбирдэҕин оҕуруот аhын, тэллэйи тууhуурга туһаналлар.

Моонньоҕонноох ас С битэмиинин өргө диэри сүтэрбэт диэн суруйаллар.  Холобур, сыл аҥаара турбут барыанньаҕа 80-89% битэмииннээх. Оттон хомпуокка 42-100%, тоҥ отоҥҥо 40-70% хаалар.

Моонньоҕону эмиэ атын сир аһын курдук саахардаан оргутан барыанньалыахха сөп. Ол эрэн аҥаардас эрийэн уонна саахардаан хаһаанарга кини эмиэ олус барсар.