«Мисс Сэмэнэп»

Мин 2000 сыллар саҥаларыгар суруйбут кэпсээним «Саха» НКИХ киинэ буолан тахсыбытын туһунан уонна ол кэпсээммин ааҕааччыларбар тиэрдиэхпин баҕардым.

Арай биир үтүө күн эрийэннэр: “Наташа, эн “Мисс Сэмэнэп” кэпсээҥҥинэн горнайдар кылгас киинэ оҥорбуттар уонна тэлэбиисэргэ көрдөрдүлэр”, – диэтилэр. Ол кэмнэргэ киһи үксэ тэлэбиисэри хаһыакка тахсар бырагырааманан кэтиир-маныыр. Хата, мин дьолбор, киинэбин хаттаан көрдөрдүлэр. Оччолорго СГУ-га үөрэнэ сылдьабын, биир однокурснигым Горнайтан сылдьар этэ. Киниэхэ дойдутугар барарыгар: “Баһаалыста, киинэни миэхэ устан ыыттыннар эрэ”, - диэн көрдөстүм. Онуоха кэлэн баран илдьиттэрин эттэ: “Болванката ылан ыыттын, оччоҕо устан биэриэхпит”, – диэн. Ааптар бырааба эрэ, сах эрэ, “болванка” диэн оччолорго 25 солкуобай сыаналаах, компакт-дискэ ааттанара. Сапсыйан уонна сонньуйан эрэ кэбиспитим.

* * *

Сэмэнэп үлэтиттэн аа-дьуо даадаҥнаан кэлэн, атаҕын таҥаһын устан, остуолга кэлэн дьоһуннаах баҕайытык ыраас кумааҕы уонна уруучука ылан суруйан барда.

Онтон кумааҕытын кнопканан дьөлө баттаан, худуоһунньук Федотов “Завтрак аристократа” диэн хартыынатын анныгар ыйаан кэбистэ. Кэргэнэ Сэмэнэбэ Елизавета Гаврильевна үлэтиттэн икки илиитигэр тобус-толору астаах суумкатын сыһан-соһон, сылайан-элэйэн киирэн куухуна диэки ааста. Хас да маҕаһыыны кэрийэн атыыласпыт аһын холодильникка уурталаата.

– Елизавета Гаврильевна, баһаалыста, бирикээһи кытары билис эрэ, – диэн Сэмэнэп саалаттан дьыбааҥҥа тиэрэ түһэ сытан үөгүлээтэ.

– Оо, эмиэ дуо? – диэхтээтэ Сэмэнэбэ уонна истиэнэҕэ ыйаммыт кумааҕыны ылан аахта:

«Кыбартыыра иһинэн бирикээс. Олохтоохтор култууралара үрдүүрүн, дьиэ-уот өрө тардылларын туһугар бирикээстиибин: кыбартыыра иһинэн кырасаабыссалар куонкурустарын тэрийэргэ, кыайыылааҕы быһаарарга уонна киниэхэ «Мисс Сэмэнэп» диэн үрдүк ааты иҥэрэргэ. Куонкуруһу бүгүн киэһээҥҥи аһылык кэнниттэн, «Бириэмэ» сонуннарын иннинэ ыытарга. Эппиэттээх Сэмэнэп М.П.»

– Боппуруос баар дуо? – диэн ыйытта Сэмэнэп Сэмэнэбэттэн.

– Баар, – диэтэ Сэмэнэбэ.

– Оччоҕо ыйыт, – диэн көҥүллээтэ Сэмэнэп.

– Эн кимтэн талаары гынаҕын? Мин манна соҕотох дьахтарбын эбээт, эбэтэр өссө атын дьахтарданныҥ дуу?

– Куонкуруска дьиэ ордерыгар киирбит, пропискалаах эрэ дьахталлар киирсэллэр. Онтон атын кандидаттар суохтара куонкурус балаһыанньатын син биир уларыппат. Соҕотох буолаҥҥын, хата, төттөрүтүн, бэлэмнэнэргэр, эйигин тус бэйэҕин эрэ бэрэбиэркэлииргэ, атын дьахталлары кытары куоталаһаргыттан көмүскүөхтэрэ.

– Дьэ, тугу бэрэбиэркэлээри гынаҕын, бэрэбиэркэһит?

– Мин манна араас миэтэдтэри барытын ааҕан-суоттаан көрдүм. Куонкуруһу бэлэмнээһиҥҥэ «Мисс Прибалтика», «Мисс Балыксыт күнэ», «Мисс Саха сирэ», «Мисс хаас быарыттан паштет» барыта үөрэтилиннилэр...

– Эн бирикээстэриҥ мин быарбар хайыы үйэ түһэн сыталлар! – диэн Сэмэнэбэ хаһыытаан киһитин этиитин сороҕун хаҥыннаран кэбистэ.

– Кэпсэтэргэр куруубайдыырыҥ иһин ахсыаҥкаҥ түмүк таһаарарга түһүөн сөп, – диэтэ Сэмэнэп.

– Кэбис, кэбис, – Сэмэнэбэ куттаммыттыы көрдөстө.

– Чэ, көрүллүө, – Сэмэнэп кэргэнин уоскутта. – Дьиэҕин-уоккун ыраастык хомуй, минньигэс аста буһар, оччоҕо бырастыы гыныахха сөп.

– Киэһээҥҥи аһылыкка сосисканы кытары кекстээх чэй сөп дуо? – Сэмэнэбэ ыйытта.

– Барсыбат, бэйэҥ айарыҥ наада, ахсыаҥкаҥ...

– Оччоҕо илии лапсата уонна чебурек, – түргэн баҕайытык Сэмэнэбэ эппиэттии оҕуста.

– Кыайыыга эрэл кыымын бэйэҥ сахтыҥ, – диэн Сэмэнэп үөртэ.

Остуол сервировкатын Сэмэнэп үрдүктүк сыаналаата: маҥан сабыылаах, ортотугар сибэккилээх, харыстаан серваҥҥа турар набортан биилкэлэр, ыстакааннар. Аһылык кэмигэр Сэмэнэбэ билиитин бэрэбиэркэлээһин буолла. Үксэ сөптөөх эппиэттэри биэрдэ гынан баран, Лихтенштейн княжество столицатыгар ыарахаттары көрүстэ. Маннык ааттаах дойду баарын да билбэт этэ, көннөрү участковай балыыһа бырааһын араспаанньата буолуо дии санаабыта. Ааспыт нэдиэлэҕэ балыыһаҕа көрдөрүнэ барбытыгар итинниккэ маарыҥныыр араспаанньа кэбиниэт таһыгар суруллан турарын уһуна бэрдиттэн ситэ аахпатаҕын өссө кэмсинэн ылбыта.

Киэһээҥҥи аһылык кэнниттэн аны Сэмэнэбэ муодаҕа сыһыанын көрүү буолла. Кылгас былаачыйаны көрдөрүүнү Сэмэнэп астыммата. Өссө сыанатын истэн баран, олох да куонкуруһу тохтото сыста. Ону, хата, бу былаачыйа сыанатыгар Сэмэнэбэ кэтэн турар саппыкыта, бэргэһэтэ уонна дубленката, суумката киирэрин истэн баран, дьиэ кэргэн бүддьүөтүн экономиялыырын иһин эбии баал ылла.

Куонкурус түмүгүн таһаарарга («Бириэмэ» сонуна чугаһаабыта), Сэмэнэп өссө төгүл аныгы киинэ, эстрада хаамыытын туһунан ыйыталаспыта, төттөрү-таары чэпчэкитик, ис киирбэхтик туттан-хаптан хаамарыгар көрдөспүтэ. Хайҕаабыта, ол эрэн дьиэ иһигэр эрэ маннык хаамыахтааххын, атын сиргэ маннык хамсанарыҥ табыллыбат диэбитэ.

Кэмниэ-кэнэҕэс куонкурус түмүктэнэн, Сэмэнэп Сэмэнэбэҕэ «Мисс Сэмэнэп» кыайыылаах үрдүк аатын иҥэрбитэ.

– Мантан атын түмүгү мин эйигиттэн күүппэтэҕим уонна үөрэ-көтө мин аттыбар маннык киһи олороруттан киэн туттуохпун эрэ сөп, - диэбитэ Сэмэнэп.

«Мисс Сэмэнэп» куухунатыгар иһит сууйа туран Сэмэнэпкэ ымсыырбыта. Сэмэнэп киһи ымсыырбат киһитэ да, хайдах курдук табыллыбытый. Киһи аайы маннык түгэн тосхойбот. Кинини маннык куонкурус кыайыылааҕа аһаппат, таҥыннарбат, сууйбат-соппот ээ. Хата, сарсын «А, ну-ка, парни!» диэбит курдук куонкурус тэрийэрэ дуу. Оччоҕо, баҕар, миэхэ эмиэ табыллыа, аттыбар «А, ну-ка, парни!» олорор диэн киэн туттуом, маны таһынан Сэмэнэпкэ кыайыыга дьулуур да, хаачыстыба да баар эбээт диэн иһигэр саныы-саныы, Сэмэнэбэ иһитин-хомуоһун хомуйан тиритэ-хорута турбута...