“Мин маны кыайабын, сатыыбын” диэн сыал туруорунуҥ

Гаджеттартан тутулуктан хайдах босхолонуохха сөбүй?
Билиҥҥи цифровой технология сайдан турар кэмигэр дьон гаджета суох саттаммат буолла. Суотабай төлөпүөн, планшет, көмпүүтэр хас киһи, оскуола оҕотун ахсын баар. Бу түгэҥҥэ оҕолор төрөппүттэриттэн холобур ылаллар. Өскөтүн ийэлэрэ өрүү төлөпүөҥҥэ “олорор” буоллаҕына, оҕолор да хаалсыбаттар.  Оҕону хайдах гынан гаджет сабыдыалыттан  аралдьытыахха сөбүй? Олох кыра оҕо тураатын кытта, төлөпүөнү көрүө суохтаах. Уһуктаат да, төлөпүөнү көрөн, оҕо аһары айдаарыан, омуннаныан (возбужденное состояние) сөп. Уонна киэһээ, оҕо утуйарын саҕана, төлөпүөнү туттарымаҥ. Оскуола оҕото хас үөрэҕэр  көмпүүтэри, ноутбугу туттара ордук. Төлөпүөнү төһө өр туттарын, тугу көрөрүн төрөппүт кэтээн көрөрө ордук. 

Инники идэбин хайдах талабын?
Психологтар идэни талар тест диэн оҥорон көмөлөһүөхтэрин сөп. Манна оҕо туох интэриэстээҕин, дьоҕурдааҕын быһааран, ханнык идэ барсыан сөбүн  сүбэлээн биэрэллэр. Манна тоһоҕолоон этиэххэ наада, идэни талыыга оскуолаҕа үөрэнэр эрдэхтэн улахан суолтаны уурар ордук. Оҕо араас куруһуокка, сиэксийэҕэ сылдьан, бэйэтин тургутан көрөн, ханнык эйгэҕэ санаата сытарын эрдэттэн быһаарыахтаах.

Бэйэбэр хайдах эрэллээх буолабыный?
Бэйэҕэр эрэллээх буолуу диэн бэйэҥ кыаххын, дьоҕургун, өйгүн сөптөөхтүк сыаналааһын. Психолог быһыытынан мин, бастатан туран, спордунан дьарыктаныҥ диэн сүбэлиэм этэ. Спордунан хас баҕар саастан дьарыгы саҕалыахха сөп. Бэйэни кыахтаахтык сананарга спорт улахан эрэли биэрэр кыахтаах, уйулҕа, өй-санаа туругун биллэрдик тупсарар. Спордунан дьарыктанар обургу оҕо кыахтаахтык сананар, бэйэтигэр эрэлэ күүстээх буолар. Оҕо эрэллээх буоларыгар бары өттүттэн бэйэтин ырытан, күүстээх өрүтүн булуохтаах. Ол ханнык эмэ предмеккэ үчүгэй үөрэҕэ, гитараҕа  сатаан оонньуура, олимпиадаҕа кыттара, спордунан дьарыга, дьону кытта сатаан кэпсэтэрэ, аһы астыыра о.д.а. буолуон сөп. Хас биирдии киһи дьоҕурдаах, талааннаах буолар, ону хайаан даҕаны сайыннарыахха наада. Онон куруутун саҥаттан саҥаны боруобалыыр ордук. Өссө араас тэрээһиннэргэ дьон иннигэр тыл этэр, дакылаат ааҕар үөрүйэх олус туһалаах. 

Инники туох буоларыттан долгуйууну хайдах суох оҥоробун?
Киһи кутталын, долгуйуутун кыайыан  сөп. Онно сүрүн оруолу  санаа күүһэ уонна дьулуур оонньууллар. Оҕо бэйэтин кутталын билинэн, психолог көмөтүнэн  «самоанализ» оҥорон көрүөн сөп. Ол иһин, оннук турукка тиийбэт наадатыттан, оҕо бэйэтин харыстаныахтаах. Бэйэтин ис туругун, уйулҕатын көрүнүөхтээх. Уруокка эппиэттииртэн долгуйар буоллаҕына, уоскутар тыыныы ньымата туһалыа.