«Миэхэ Саҥа дьыл тыына алтынньы ыйтан номнуо биллэр...»

Туйаара Никифорова баатанан оҥорор саҥа дьыллааҕы оонньуурдара тэбэнэттээх, көрдөөх-нардаах оҕо сааспытын санаталлар: салаасканан сырылыырбытын, хайыһардаан дайарбытын, маскараакка бэлэмнэнэрбитин, хоробуоттаан 
эргийэрбитин, кэһии тутан дьоллонорбутун. Бэл, ол кэрэ кэммит минньигэс амтана кытта биллэргэ дылы: мандарин дыргыл сыта, бөтүүк быһыылаах кэмпиэт, эбээ астаабыт бэрэскитэ, «Аленка» сакалаат, бэкээринэттэн субу буһан тахсыбыт сып-сылаас килиэп!

Туйаара Никифорова Сунтаар Тойбохойуттан төрүттээх, педагог-психолог идэлээх. Эдэр ийэ билигин оҕолорун көрөн олорор.

– Бэйэм оҕо эрдэхпиттэн, этэргэ дылы, киһини өйдүүр буолуохпуттан уруһуйдуубун, кыралаан быысыпкалыыбын, иистэнэбин. Урут дьон мэтириэтин уруһуйдуур этим. Дьиэбин-уоппун киэргэтэрбин наһаа сөбүлүүбүн. Бу дьарыгым ити эппиппин барытын дьүөрэлиир, – диэн сэргэх сэһэргэһээччим кэпсэтиибитин саҕалыыр.

Эдэр ийэ оҕолонон олорон социальнай ситимҥэ маастардар баатанан оҥоһуктарын кэрэхсии, талааннарын сөҕө-махтайа көрөрө. Ол курдук 2022 сыллаахха Саҥа дьыл иннинэ бастакы оонньуурун – кыра куобахчааны оҥорбут, хата, олус бэркэ сатаммыт. Онтон араас кыыллары, уоллаах кыыһы оҥорон, хас да оонньууру чугас дьонугар, дьүөгэлэригэр бэлэхтээн үөрдүбүт.

Эһиилигэр эмиэ Саҥа дьыл саҕана бу дьарыгын сөргүппүт. Онуоха дьоно «Атыылаан көрбөккүн дуо?» диэн өй укпуттар. Биллэрии таһаарбытыгар, тута сэҥээрбиттэр. Эдьиийэ, дьүөгэлэрэ өйөөн, хаһы даҕаны үлэспиттэр. Саҥа дьыл бүппүтүн да кэннэ тохтооботох, сатабылын сайыннараары, уопутураары.

Былырыын ордук элбэх сакаас киирбит. Онтон кынаттанан, үлэлэрин социальнай ситимҥэ таһаарара киэҥ биһирэбили ылар буолбут, сурутааччытын ахсаана күн-түүн үксээн испит.

Туйаара этэринэн, баатанан оҥоһук үгүөрү харчыны эрэйбэт, матырыйаалын да сыаната чэпчэки. Баата, боробулуоха, килиэй, клейстер оҥорорго хортуоппуй крахмала наада. Акриловай кыраасканы туһанар, ол даҕаны наһаа элбэх барбат.

Кини баатанан оҥорон таһаарар оонньуурдара – үксэ сэбиэскэй кэминээҕи уонна 90-с сыллар оҕолоро. Бастаан саҕалыырыгар сирэйдэрин молдунан оҥороро, ол иһин нуучча сирэйдээхтэрэ, онтон туойунан саха оҕолорун оҥорор буолбут. Өссө сорохтор оҕо эрдэҕинээҕи хаартыскаларын ыыталлар, ону майгыннатан таһаарар, таҥастарын үүт-үкчү түһэрэр эбит. Урукку хаартыскалары, хаһыаттары, аккырыыккалары көрөн биитэр билэр дьонун, бэйэтин оҕолорун сирэйдэрин үтүгүннэрэр. 

Бастаан боробулуоханан каркааһын оҥорор, онтон баатанан эрийэн, быһыытын-таһаатын сабынан туттаран таһаарар. Сирэйдэрин бэйэтэ кытаатар туойунан чочуйар, ону баатаҕа килиэйинэн сыһыарар эбит.

– Хас биирдии оонньуур түһүмэҕинэн оҥоһуллар. Бастаан хаатыҥкатын, ыстаанын оҥорон, хатара уурабын. Иккис түһүмэх – соно, ону эмиэ куурдабын. Үһүс түһүмэх – сирэйэ, бэргэһэтэ. Ол хаппытын кэннэ кырааскалыыбын, онтон илиилэригэр миниатюра оҥорон туттарабын, холобур, кинигэ, бэрэски, оонньуур. Күҥҥэ түөрт эҥин соҕотуопканы бэлэмниэхпин сөп. Оҕолорум кыраларыгар мэһэйдииллэрэ, кырааскабын булкуйан, куура илик оонньуурдарбын кум-хам тутан кэбиһэллэрэ, ол иһин түүннэри олорорум. Билигин улаатан тыыппаттар, чугаһаабаттар, – диэн кэпсиир эдэр ийэ.

Кини этэринэн, уобарастарын, сюжетын айан таһаарарга ордук элбэх бириэмэ барар. Оҕо сирэйин-хараҕын, таҥаһын-сабын, тутан турар тэрилин, малын ымпыгар-чымпыгар тиийэ толкуйдаан оҥорор: оонньуур күрдьэҕин, саахыматын, мороженайын, букубаарын. Ону ааһан хас биирдии дьоруой туспа устуоруйалаах: холобур, бу кыысчаан маскараакка кыттан, Тымныы оҕонньортон бэлэх туппут, ити уолчаан эбэтэ бүгүн бэрэски астаабыт.

Туйаара сорох үөрэнээччилэрэ хайыы үйэ маастарга тиийэ үүммүттэр.

– Биир интэриэстээх дьону кытта алтыһар, билиигин үллэстэр олус үчүгэй. Онтон кынаттанан, айар-тутар баҕаҥ күүһүрэр. Билигин саҥа сатабылы баһылыырга бэртээхэй кэм. Сүрэҕиҥ сөбүлүүр дьарыга өссө эбии дохуот киллэрэр буоллаҕына, икки бүк үчүгэй, – диэн санаатын үллэстэр.

«Дьиэҕин киэргэтэн саҕалаатыҥ дуо?» диэн ыйытабын. Онуоха:

– Суох, этэргэ дылы, саппыкыта суох саппыкыһыппын (күлэр). Быйыл бэйэм биир да саҥа оонньуура суох олоробун, барыта бэлэххэ, сакааска утары бара турар. Уруккуларбын иилэрим буолуо. Миэхэ Саҥа дьыл тыына алтынньы ыйтан номнуо биллэр. Ити кэмҥэ хайыы үйэ сакаас киирэн барар, маастар-кылаастарга сурутуу саҕаланар. Инникитин сайдыам, бу дьарык киэҥник тарҕаныа, маастардар элбиэхпит диэн эрэнэбин, – диэн кэпсэтиибитин түмүктээтэ Туйаара.

Туйаара Никифорова айар дьоҕурун туһанан, илиитин сылааһын иҥэрэн оҥорбут ураты тыыннаах оонньуурдара оҕолуу сырдык, ыраас санааны саҕаллар, үөрүү кыымын бэлэхтииллэр.

Хаартыскалар: Дьоруой тус архыыбыттан