Мээри дьокутааттар аһаҕас куоластааһынынан талыахтара

Оттон урут хайдах этэй? Баҕалаах эрэ барыта куоластыыр толору бырааптаах кэмигэр, сүрэҕэлдьии-сүрэҕэлдьии, аат харата эрэ, үөрэх дуу, үлэ дуу тэрилтэтэ ыгарын-түүрэрин күүһүнэн эрэ сүөдэҥнээн тахсан, бүлүтүөн толорооччу элбэх курдуга. Биллэн турар, гражданскай позициялаах, этэрин этэн баран төннөр көхтөөх нэһилиэнньэ сарсыарда 8 чаастан быыбардыы ойоро да баар бөҕө буоллаҕа. Ордук саастаах өттө, сэбиэскэй кэмнээҕи дьон. Сөп ээ: талар кыах баара – санааҕа да астык.

Дьэ, ол бэйэбит, биирдэ өйдөөбүппүт: куораппыт аҕа баһылыгын талар, син куоластаах, киһи тэҥэ киһи эбиппин ээ дэнэр дьолтон – элэктэрээт буолартан – матан, куорат уокуругун дьокутааттара кими талалларын кылап-халап көрө, эрэнэ күүтээччи эрэ оруолланан хаалбыппыт. Бу маннык быһыы-майгы буолбутугар “ээ, ким кыайара быһаарыллыбыт дьыала, куоластаабаппын, мин куолаһым суолтата суох, барыта албын, таах харчыны кумахха кутуу” диэн санаа олохсуйан барбыта оҕуста бадахтаах? Ол эбэтэр, сонун киллэрии бэрт кэбэҕэстик табылынна. Оттон ол сөбүн дуу, сөтөгөйүн дуу кэм-кэрдии бэйэтэ эрэ көрдөрөр, кэрэһилиир кыахтаах. Куолулаан да, туһа суох...

Дьэ, онон, Сахабыт сирин килбэйэр киин, өрөспүүбүлүкэбит нэһилиэнньэтин үс гыммыт биирэ төбүрүөннээн олорор дьоһун-мааны куоратын баһылыга мантан инньэ хайдах талыллар буолар эбитий?

Дьокуускай куорат уокуруктааҕы мунньаҕын салайааччыта – Куорат дууматын бэрэссэдээтэлэ Альберт Семенов быһаарбытыттан өйдөөтөххө, маннык:

Саҥа сокуонунан,  Дьокуускай куорат Олохтоох дьаһалтатын баһылыгын куорат дьокутааттара – Куорат дуумата талар.

Судаарыстыба боломуочуйалаах уоргана бэйэтин официальнай саайтыгар өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана мээр буолара сөптөөх хандьыдааттары быһа барыллаан көрөн саҕалыырын туһунан иһитиннэриини таһаардаҕына, быыбар хампаанньата саҕаламмытынан ааҕыллар. Оттон мээргэ сөптөөх хандьыдааты Ил Дархан көрүүтүгэр 5 субъект киллэрэр бырааптаах. Ол ханныктарый диир буоллахха:

1,2) Арассыыйа Судаарыстыбаннай Дууматыгар уонна СӨ Ил Түмэнигэр (Судаарыстабыннай Мунньаҕар) киирбит бэлитиичэскэй баартыйалар.

3) Дьокуускай куорат Уопсастыбаннай палаатата.

4) Бүтүн Арассыыйатааҕы олохтоох бэйэни салайыныыны сайыннарар ассоциация (ВАРМСУ).

5) Саха сирин муниципальнай тэриллиилэрин сүбэтэ – Муниципалитеттар икки ардыларынааҕы бииргэ үлэлэһэр ассоциация.

Онуоха бу үөһэ этиллибит субъектар Ил Дархан көрүүтүгэр биирдии эрэ хандьыдааты киллэрэр бырааптаахтар. Хас да субъект уопсай биир хандьыдааты киллэрэллэрэ табыллыбат. Биһиги өрөспүүбүлүкэҕэ Госдуумаҕа да, Ил Түмэҥҥэ да хапсыбыт баартыйаларбыт тэҥнэр. Ол аата Ил Дархан көрүүтүгэр мээр солотугар турар 8 хандьыдаат киириэн сөп.

Бу киирбит хандьыдааттары көрөн, сыныйан үөрэтэн баран, өрөспүүбүлүкэ аҕа баһылыга иккиттэн аҕыйаҕа суох хандьыдааты куорат дьокутааттарын көрүүтүгэр киллэрэр. Дьэ, ол хандьыдааттартан биири аһаҕас куоластааһынынан (!) талаллар. Куоласка кыттыбыттар баһыйар ахсааннарын ылбыт хандьыдаат кыайбытынан ааҕыллар.

*Бу сыл балаҕан ыйыгар (быһа холуйан, балаҕан ыйын 17-20 күннэригэр буолуо диэн сабаҕалыыллар) саҥа талыллар баһылык кэлэр биэс сыл устата Дьокуускайга мээрдиэхтээх.

*Куорат дууматын мунньаҕар хандьыдааттары туһааннаах (профильнай) хамыыһыйа бэрэссэдээтэлэ билиһиннэрэр. Дьокутааттар хандьыдааттартан сэҥээрэр ыйытыыларыттан харда ылар уонна бырагыраамаларын дьүүллэһэр, көрүүлэрин үллэстэр бырааптаахтар.

Өскөтүн биир да хандьыдаат куоластаабыт дьокутааттар баһыйар ахсааннарын ылбатах түгэнигэр, баһылык быыбара буолбатаҕынан ааҕыллар уонна хандьыдааттары туруоруу хаттаан ыытылларыгар тиийэр. Оттон куолас ыытыллыбытынан ааҕылыннаҕына, Куорат дуумата анал уурааҕы таһаарар уонна ол докумуону Ил Дархан көрүүтүгэр ыытар.  

Билигин Куорат дуумата куорат устаабын саҥа федеральнай сокуоннарга сөп түбэһиннэрэ сылдьар. Бу манна анаан тэриллибит анал хамыыһыйа устаап уларытыллыбыт, саҥардыллыбыт бырайыагын бэлэмниир. Туох баар эрэгийиэн уонна муниципальнай нуорма аакталара кэлэр 2027 сыл тохсунньу 1 күнүгэр диэри федеральнай сокуоннарга сөп түбэһэр гына оҥоһуллуохтаахтара этиллэр.

Куорат билиҥҥи баһылыга Евгений Григорьев иккис болдьоҕор үлэлииргэ бэлэмин эрдэ биллэрэн турар. Сокуон быһыытынан, кини балаҕан ыйыгар мээри талар быыбар буолуор диэри олоҕурбут үгэһинэн куорат хаһаайыстыбатын салайбытын курдук салайа, көрө-истэ, үлэтин толоро сылдьыаҕа.

Түмүктээн эттэххэ, куорат V ыҥырыылаах мунньаҕын дьокутааттарыгар сүҥкэн эппиэтинэстээх кэм үүннэ.