Марафон-2025. Арассыыйа чемпионата түмүктэннэ!

Сахабыт сиригэр аан бастакытын марафоҥҥа Арассыыйа чемпионата буолан ааста. Аан дойду таһымнаах күрэхтэһиилэри ыытарга үөрүйэх буоламмыт бу да сырыыга үрдүк тэрээһиннээхтик ыыттыбыт. Бырдылара быстыбат, уҥмат тыҥалаах Арассыыйа быһыйдара, ол иһигэр бу күннээххэ тарбахха баттанар Саха Өрөспүүбүлүкэтин күүстээх быһыйдара бука бары кытыннылар.

Атырдьах ыйын 30 күнэ дьиҥ спорт, сүүрүү бырааһынньыгар кубулуйда!

Сарсыарда 6.00 чаастан киэһэ 20.30 чааска диэри киин куорат сүрүн уулуссатынан – Ленин проспегын устун массыыналар сырыылара тохтотулунна. Үөрүүлээх түгэни СӨ физическэй култуураҕа уонна спорка миниистирэ Леонид Спиридонов өрө күүрүүлээх эҕэрдэ тылларынан аста. Чемпионат сүрүн судьуйатынан Челябинскайтан үрдүкү категориялаах судьуйа Константин Синяков үлэлээтэ.

Лоп курдук сарсыарда 7 чааска Ленин уонна Өрөспүүбүлүкэ болуоссаттарыттан старт бэрилиннэ! Аан бастаан 100 км, онтон уонча мүнүүтэ буола-буола, 42 км классическай марафон уонна 21 км полумарафон, итиэннэ сахалыы халадаайдаах кыргыттар-дьахталлар, сахалыы көстүүмнээх эр дьон, «Олоҥхо марафонун» сүүһүнэн-тыһыынчанан кыттааччыларын  халҕаһалара, Хабаров уулуссатыттан Петровскай уулуссаҕа диэри 4 км эргиир тула иннилэрин диэки түһүнэн кэбиспиттэрэ сүүрүү түһүлгэтин киэргэлинэн буолла!

Сарсыарда эрдэ диэбэккэ, сэргэх көрөөччү элбэҕэ үөртэ.

Марафон – тулуурдаахтар көрүҥнэрэ

Спорт комментатора, Алданнааҕы спорт кыһыҥҥы көрүҥнэригэр Киинин дириэктэрэ Михаил Чугунов чемпионат хаамыытын тохтоло суох кэпсээ-ипсээн билиһиннэрбитэ сэҥээриини ылла.

Күүстээхтэр, үчүгэй бэлэмнээхтэр сыыйа биллибитинэн бардылар. Эргииртэн эргиир аайы, били, бөлөхтөрүнэн барбыттар, ситиһэн-куотуһан, илин-кэлин түсүһэн, биир күрүс сүүрээччилэргэ буккустулар. Маайкаларын өҥнөрүнэн, нүөмэрдэринэн, ким хастаах марафоҥҥа сүүрэллэринэн барыта ырылхайдык биллэ-көстө истэ. Сүүрүүлэр саҕаланааттарын кытта тохтоон ыла-ыла ардах түһэн, аспаалга чалбахтар халыйан таҕыстылар. Бөлүүн эмиэ ардаабыта. Күн-дьыл тургутар. Быһыйдар кроссовкалара, формалара илийбитэ харахха быраҕылынна. Сирэйдэриттэн-харахтарыттан сылыктаатахха, ардаҕы, силбиги баардыылаабаттар. Куйааска тиритэ-хорута, көлөһүн алла иһиэхтээҕэр, сөрүүн күн куйаастааҕар ордук буолуохтаах.

Ханныгын да иһин, марафон – тулуурдаахтар, дьулуурдаахтар көрүҥнэрэ.

Марафон уһун. Хас эмэ чаас сүүрэллэр.

Ол кэмҥэ саха спордун салайыыга-тэрийиигэ эдэр-эмэн саастарыттан күн бүгүнүгэр диэри үлэлии сылдьар Спорт музейын дириэктэрэ Михаил Егорович Друзьянов маннык кэпсээтэ: «Биһиги бастакы 42 км марафону 1979 с. ыытан, тэрийэн турабыт. Саха АССР спорка кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ А.Е. Алексеев, солбуйаааччы бэрэссэдээтэл Б.Б. Кон буоламмыт маршрут оҥорбуппут. Күһүн баччаларга Орджоникидзе болуоссатыттан стартаабыттара. Уус Алдантан Владимир Заболоцкай бастаабыта. Инньэ гынан, бу уруккуну-хойуккуну санааммын, астына-дуоһуйа көрө сылдьабын!».

21 км

Бастакынан сүүрүүлэрин 21 км барбыттар түмүктээтилэр. Дьокуускайтан сүүрбүт Амма быһыйа, өрөспүүбүлүкэ күүстээх стайера Айсенбек Черепанов бастакы кыайыы үөрүүтүн аҕалла, маастарга хандьыдаат нуорматынан кэллэ: «Эрдэ тустуунан уонна хапсаҕайынан дьарыктана сылдьыбытым. Агротехнологическай университекка киирэн бараммын Александр Иларьевич Ивановка сүүрүүнэн дьарыктаммытым. Өрөспүүбүлүкэҕэ орто уһун дистанцияларга мэтээллэрдээхпин. Бастакы марафоннарбын 2019, 2021 сс. сүүрбүтүм. Бу үсүһүм. Бэйэм көрүҥмүн, дьэ, буллум. Сүрүн утарсааччыларым Мирослав Бурнашев 42 км сүүрдэ, Константин Драгунов атаҕар эчэйиилээх буолан кыттыбата. Кыайыыбын тренердэрбэр Александр Иларьевич Ивановка уонна билигин эрчиллэ сылдьар Татьяна Юрьевна Жирковаҕа аныыбын».

Дьахталларга Лидия Попова (Дьокуускай) бастаата.

42 км 195 м

Саха сирин күүстээх марафонеһа, Өймөкөөҥҥө «Тымныы эргимтэтин» марафонун икки төгүллээх уонна Майатааҕы марафон кыайыылааҕа, Чурапчытааҕы физкултуура-спорт институтун преподавателэ Василий Лукин 42 км марафоҥҥа Арассыыйа чөмпүйүөнүн үрдүк аатын ылары ситистэ: «Кыра ардахтаах, сөрүүн күн туран, сүүрэргэ чэпчэки. Трасса сертификаттаах буолан үчүгэй. Аан дойдутааҕы стандартка эппиэттиир. Майатааҕы марафон икки нэдиэлэтээҕитэ түмүктэммитэ, аҕыс өрө дабайыылаах буолан трассата ыарахан этэ. Инньэ гынан билигин атахтарым быччыҥнара, иҥиирдэрэ хам тута сыстылар, хата, этэҥҥэ ааста. Икки нэдиэлэ устата күн аайы массаас, сауна чөлбөр түһэрдилэр. Бу дистанцияҕа Мирослав Бурнашов, Николай Пестряков буоламмыт дистанциябыт аҥаарыгар диэри бииргэ тутуһан сырыттыбыт. Онтон Бурнашев «отрывтаабыта». Мин буутум кэлин быччыҥнара тардыалааннар бытаара сырыттым. Тымныы уунан куттаммын, ыга туппут быччыҥнарым син ыыппыттара. Тэтиммин арыый эбэммин, 35 км ситтим. Итинник, муустаах уу ыалдьар быччыҥы чөлүгэр түһэрээччи. Өймөкөөнү кытта тэҥниир буоллахха, кыһын салгына хойуу, тыынарга ыарахан, уонна таҥаһыҥ да элбэх. Онон кыһыҥҥы сүүрүү уустуктардаах. Кыайыыбын дьиэ кэргэммэр, ийэлээх-аҕабар, бииргэ үлэлиир дьоммор аныыбын. Эһэм, Халаар олохтооҕо Петр Дмитриевич Лукин «туйаҕын хатара» сылдьабын дии сананабын. Сылгыһыттыыр эрдэҕинэ балтараа көстөөх Одьулууҥҥа диэри алаастарынан-үрэхтэринэн сүүрүүнэн кэлэрэ-барара, бэйэтин кэмигэр өрөспүүбүлүкэ спартакиадаларыгар иккилии дистанцияҕа бастыыра. Быйыл уһун сиргэ сүүрүүлэринэн дьарыктаммытым 25 сыла. Салгыы 100 км сүүрэр былааннаахпын. Маастарга үлэлиэм».

42 км марафоҥҥа Мирослав Бурнашев – иккис, Николай Пестряков үһүс буоллулар. Дьахталларга Надежда Гоголева (Уус Алдан, 3:07:30) бастаата, Елена Бурнашева, Марина Седалищева иккис-үһүс миэстэлэннилэр.

100 км

Соҕурууттан кэлбит маастардар 100 км үчүгэй бэлэмнээхтэрэ биллэн барда. Новосибирскайтан Валерий Лукин тэппит атаҕын кубулуппакка хара ааныттан инники күөҥҥэ сырытта уонна сүүрүүтүн 6:27:46 сөк. түмүктээн, эрэллээхтик бастаата: «Уһуннук бэлэмнэммитим. Табылынна! Туох баар кыахпынан сүүрдүм. Быйыл бу мин иккис марафонум. Муус устарга Арассыыйа Кубогар бастаабытым. Норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах маастар буоларбын өссө төгүл итэҕэттим. Ситиһиибин таптыыр кыыспар аныыбын. Көрдөрүүбүнэн астынабын гынан баран, дьиҥинэн, рекорду тупсараары холоммутум эрээри, 20 сөкүүндэ кыаллыбата. Тэҥҥэ сүүрсэр киһи баара буоллар рекорду оҥоруом этэ. Соҕотоҕун рекордка сананар ыарахан. Эһиил кыаллыа диэн эрэнэбин. Марафон үлэһит киһини сөбүлүүр, миэхэ барсар көрүҥ. Инники өттүгэр «Күүстээхтэр марафоннарыгар» кыттар санаалаахпын. Бүгүн сүүрэргэ олус табыгастаах, кыралаан ардахтаан ылар, 17 кыраадыс сылаас күн туран биэрдэ. Олус үөрдүм. Спорда суох олох интэриэһинэйэ суох. Биһиги барыбыт кыайыыбыт. Спордунан, сүүрүүнэн дьарыктаныҥ!».

Иван Моторин (Курскай) – иккис, Геннадий Канаев (Мордовия) үһүс буоллулар.

Сахабыт сириттэн Роман Алексеев бэһис үчүгэй көрдөрүүлэннэ (6:46.44 сөк.) уонна норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара буолары ситистэ!

СӨ чемпионатын кыайыылааҕынан Дьокуускайтан Егор Иовлев (7:28:09) таҕыста, иккис – Амматтан Артем Артемьев, үһүс – Мэҥэ Хаҥаластан Юрий Михайлов.

Дьахталларга эрийсиилээх, кытаанах киирсии буолла. Биһиги кыайыыга суоттаммыт быһыйбыт Надежда Бут дистанция 70 км былаһын тухары бастаан испитэ. Сүүрүү түмүктэнэрэ 20-чэ км хаалбытыгар Ярославскай уобаластан Полина Авдеева улам  чугаһаан, ситэн ааспытыгар, туораан хаалла. Онон, Полина Авдеева 7:25:23 сөк. көрдөрүүлээх бастаата: «Саха дьонун сүрдээҕин ылынным, сөбүлээтим. Сүүрүүм кэмигэр ыһыытаан-хаһыытаан улаханнык өйөөтүлэр. Сүбэ-ама биэрэннэр бастыырбар төһүү буоллулар. Олохтоох быһыйдар бэлэмнэрэ үчүгэй, күүстээх утарсыыны оҥордулар. Күрэхтэһии доҕордуу быһыыга-майгыга ааспытыттан махтанабын!».

Амматтан Татьяна Артемьева иккис үчүгэй көрдөрүүлэннэ (7:36:45) уонна норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастарын нуорматын толорбута кэрэ-бэлиэ түгэн! Тверь уобалаһыттан Анна Тангова – үһүс, Саргылаана Лугинова төрдүс миэстэлэннилэр.

Марафону киэргэттэ

Көҥүл тустууга уолаттарга өрөспүүбүлүкэ чөмпүйүөнэ Уйгун Бурцев 21 км сүүрдэ. Бу кыһын Красноярскайга буолар Бувайсар Сайтиев турнирыгар кыттар эдэр бөҕөс бэртээхэй бэлэмнэниини ааста! Биллиилээх ырыаһыт, Саха эстрадатын сулуһа Сахамин Олоҥхо марафонугар 21 км кыттан этин-сиинин бөҕөргөттө уонна сүүрэн иһэн саҥа ырыаларын айда! Импровизатор-хомусчут Василена Шарина кыһыннары бассейҥҥа харбааһынынан дьарыктаммыта уонна Өлүөнэ өрүһү харбаан туораабыта 42 км сүүрэригэр тиэртэ! Ырааҕы сүүрүү «фаната» Надежда Гоголева 42 км бастаата! Сорохтор күүстээх күүрүүттэн атахтарын иҥиирэ тардыбытын аахсыбакка сүүрүүлэрин түмүктээбиттэрэ – эр санаалаахтарын, бэйэлэрин кыайбыттарын чаҕылхай көстүүтэ! Спорт миниистирэ Леонид Спиридонов, маассабай спорт управлениетын начаалынньга Роман Оконешников, "Саха” НКИХ гендириэктэрэ Олег Марков уо.д.а. өрөспүүбүлүкэ салайааччылара сүүрэннэр холобур көрдөрбүттэрэ саныырга үчүгэй буолла! Биэтэккэ кэлбит “Олоҥхо марафонун” кыттыылаахтара бука бары өйдөбүнньүк мэтээллэрин туттан үөрдүлэр-көттүлэр!

Арассыыйа марафонун үрдүк үктэллэригэр тахсан турбут чөмпүйүөннэри, миэстэҕэ тиксибиттэри СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Сергей Местников, өрөспүүбүлүкэ физическэй култуураҕа уонна спорка миниистирэ Леонид Спиридонов, Дьокуускай куорат баһылыгын солбуйааччы Антон Алексеенко, чемпионат сүрүн судьуйата Константин Синяков, СӨ чэпчэки атлетикаҕа федерациятын толорооччу дириэктэрэ Василий Спиридонов, федерация бочуоттаах бэрэсидьиэнэ Александр Пахомов, чэпчэки атлетика сүрүн тренерэ, аан дойду үс төгүллээх чөмпүйүөҥкэтэ, Арассыыйа спордун үтүөлээх маастара Татьяна Жиркова эҕэрдэлээтилэр, наҕараадалары туттардылар.

Арассыыйа чемпионата Саха сиригэр аан дойду күүстээх быһыйдара кыттыылаах марафон үрдүк таһымнаах күрэхтэһиилэрэ ыытыллыахтарын сөбүн көрдөрдө, итэҕэттэ.