Любовь Аввакумова: «Тыыннаахпыт тухары бииргэ буолуоҕа»

Оттон «Оҕоҥ сураҕа суох сүттэ» диэн тыллартан ордук кытаанах бириигэбэр суох. Итини тустаахтар эрэ билэн эрдэхтэрэ.
Бүгүн биһиэхэ оҕотун сүтэрбит ийэ Любовь Аввакумова, Чычымах олохтооҕо, Саха Өрөспүүбүлүкэтин доруобуйатын харыстабылын туйгуна, Роматын үйэтитээри, кини туһунан кэпсээри сөбүлэстэ.

Ийэ, аҕа буолар дьолу биллэрбит, тапталбытын күүһүрдэн ситимнээбит бастакы оҕобут Ромабыт 1989 с. от ыйын 24 күнүгэр Чычымахха күн сирин көрбүтэ. Инники баран суруйдахха, мин Дьокуускайдааҕы медучилищены бүтэрэн Чычымахха үлэлии кэлбитим. Чычымах олоҕум аналын көрсүһүннэрэр, удьуорбун тэнитэр дьылҕабын олохтообут сирим буолар. Оччолорго тыа хаһаайыстыбата муҥутуу сайдыбыт кэмэ. Дьон үксэ ол салааҕа, ким — пиэрмэҕэ ыанньыксыт, от киллэрээччи, тырахтарыыс уо.д.а үлэлэргэ үлэлииллэрэ. Бары да үлэлэригэр бэриниилээх, үлэһит үтүөтэ дьон этилэрэ. Гришалаах биһигини бу үтүө кэм холбообута, ыал оҥорбута. Гриша тырахтарыыстыыра, мин ФАП-ка акушеркалыырым. Сүрэхпитинэн сөбүлэһэн, харахпытынан хайҕаһан, уруу тэрийбиппит. Төрөппүттэрбит, чугас аймахтарбыт алгыс тылынан, доҕотторбут үөрүүлэринэн Чычымах биир эдэр ыала буолбуппут. Ромабыт күн сирин көрбүтэ. Бу күнтэн оҕобут сирдээҕи олоҕо саҕаламмыта. Бастакы оҕо көрүүтэ чааһынан буолара. Сууйуу-сотуу элбэҕэ. Иккис оҕоттон көрүүтэ судургутуйбута, бастакы ымпыгы-чымпыгы аастаҕым.

Романы дьиэбитигэр таптаан Ромчук диэн ыҥырарбыт. Ромчук тыа сирин оҕотун быһыытынан мэник-тэник, сүүрүүлээх оонньууну сөбүлээн улааппыта. Сайынын Амма ыраас уутугар чомполоно сөтүөлүүрэ. Оскуола саҕаттан балыктыыра, кустуура. Эһэтэ оҕонньор Орхоот Куоста аты миинэргэ, кустуурга үөрэтэн, өбүгэлэрин алаастарыгар илдьэ сылдьара. Аҕабыт Григорий эмиэ сааһыт бэрдэ этэ. Кини өттүнэн улуу Арбакыыттар айылҕалаах, булчут дьон буолаллар. Оҕом барахсан өбүгэтин булчут идэтин батан, байанайдаах буола улааппыта. Ис иһиттэн тэбиэһирэн туран бултуу барара. Өбүгэ тардыыта оннук күүстээх буоллаҕа. Онон ахсаана биллибэт куһу, балыгы сиэтэн, күндүлээн турар. Айылҕаҕа сылдьарын туохтааҕар да ордороро. 

Ромчук кэнниттэн Дима төрөөбүтэ. Сыллата буолан, иккиэн иннэлээх сап курдук улааппыттара. Быраатын Диманы олус таптыыра. Быраатыгар миэхэ эппэтэҕин элбэҕи кэпсээбит буолуохтаах. Эр киһи кэпсэтиитэ, саныыр санаата дьахтартан ураты буоллаҕа.

Дьылҕа хаан олоҕум аналын, оҕолорум аҕаларын кытта кылгастык да бииргэ буоларбытын оҥорбут эбит. Аҕабыт Григорий Константинович эмискэ олохтон туораан, олоҕум ол күн тохтообут курдук буолбута. Икки оҕобун туппутунан соҕотох хаалбытым. Оҕолорум аҕаларын сүтэриэхтэриттэн бэйэлэрин саастарыттан улааппыт курдук буолбуттара. Үһүс уолбун хат хаалбытым. Инньэ гынан уолаттарым уҥа илиилэрим, бу тухары кинилэр көмөлөрүн, чугас сыһыаннарын билэ олоробун. Аҕатын аатын сүкпүт Гришам аҕатын көрбөтөҕө. Бу кэмтэн Роман убай киһи быһыытынан аҕа оруолун толорон, бырааттарыгар, биһиги дьиэ кэргэммитигэр түс-бас киһибит буолбута. Бэйэтэ да айылҕаттан ыраас туттуулаах, чэнчис этэ. Дьиэни, иһити сууйа-тарыы сылдьара, аһы ааһан иһэн буһарара. Таҥаһын куруук бэрээдэктээн уурар буолара. Айаҕа аһылыннаҕына, уһуннук кэпсиирэ, ымпыгар-чымпыгар тиийэ. Ол кэпсии олорон ис киирбэхтик күлэн ылара. Кэпсээннээх буолан элбэх доҕордооҕо, бырааттарын, аймах уолаттарын кытта Амма төрдүгэр, өбүгэлэрин сирдэригэр Көрдөрүүлээххэ бултуура-алтыыра. Эһэтэ Көстөкүүн оҕонньор үүтээнигэр олорон бултуура. Оҕом барахсаны аар тайҕа хаһаайына Баай Байанай бэйэтинэн суохтаабыт, кини сылдьыбыт ыырын  кэрийэ хаампыт буолуохтаах дии саныыбын. Оннук тардыылаах айылҕалаах булчут этэ. Аҕа тапталын ситэ билбэтэх бырааттарыгар аҕалыы тапталы иҥэрэн, биэрэн, булт алыбын тиэрдэн, үөрэтэн  бараахтаата.
Роман судургу майгылааҕа, сөбүлээбэтэ да бүттэ. Оттон ылсыбытын тиһэҕэр тиэрдэн тэйэрэ. Төрөөбүт дойдутун дьыссаатыгар сылдьыбыта, оскуолатын бүтэрбитэ. Улахан саҥалаах буолан хоһоону табыллан ааҕара, кэнсиэрдэргэ конферансьелыыра. Саастыылаахтарын кытта этэҥҥэ улаатан үлэһит буолбута.

2022 сыл биһиги дьэ кэргэҥҥэ уустук дьыл үүммүтэ. Оҕом Роман бастакы хомуурга түбэспитэ. Ийэ киһи оҕобун санаабатах күнүм суох. Өйүм-санаам анал байыаннай дьайыы тула этэ. Мин эрэ буолуо дуо, хомуурга уонна баҕа өттүнэн барбыттар ийэлэрэ, аҕалара бары оннук турукка сылдьарбыт. Дөрүн-дөрүн сибээскэ таҕыстаҕына, сүрэҕим үөрэ, санаам чэпчии түһэрэ. 

Оҕом бойобуой суола маннык этэ... Бастаан Уссурийскайга тиийэр, 83-с ОДШБр киллэрэллэр, штурмовойга. Салгыы Пятихатка дэриэбинэҕэ оборонаҕа олороллор. Ол кэннэ Энергодар куорат көмүскэлигэр көһөрөллөр. Онтон Бахмут куорат Клещеевка диэн нэһилиэнньэлээх пуунун босхолооһуҥҥа сылдьар. Уоппускатын кэнниттэн Уссурийскай Волчанск куоратыгар ыыталлар. Бу Волчанскай куораты босхолооһуҥҥа сырдык тыына быстар. 

Аҕа дойду иккис Улуу сэриитэ хас биирдии саха ыалын аймаабыта, билиҥҥи СВО эмиэ элбэх ыалы таарыйда, таарыйар. Оҕом уоппускаҕа кэлэ сылдьыбыта. Дьылҕабар аҕыйах да кэми уолбунуун бүтэһигин көрсүһүннэрбитигэр  махталлаахпын. Төрөөбүт дойдутугар нэһилиэнньэни кытта көрсүһүүгэ, оскуолаҕа сылдьыбыта. Амма нэһилиэгин баһылыгын солбуйааччы Александр Бытыков туруорсуутунан «Амма нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо» үрдүк аат иҥэриллибитэ. Санаабар оҕом кыайыылаах буойун аатын сүгэн эргиллиэ диирим... Ыраас халлааҥҥа этиҥ эппитинии, сураҕа суох сүппүт, онтон орто дойдуттан букатыннаахтык туораабыт диэн иһитиннэрии иитэ сылдьыбыт санаабын  ыспыта. Элбэх ый устата уйадыйан утуйбат кэмнэрбэр оҕом орто дойдуга уол оҕо буолан олорбут дьоллоох, үтүө кэмнэрин санааммын, кини үөрэр сэбэрэтин ойуулаан көрөн, бэттэх кэллим. Ийэ барахсан оннук эрэ гыннахпына оҕом миэхэ  өрүү тыыннаах сылдьыаҕа. Бу күннэргэ оҕобор «Эр санааланыы» уордьанын туттардылар.

Тапталлаах оҕом Роман Григорьевич кылгас олоҕо төрөөбүт дойдутун кэпсэнэр кэпсээнигэр, суруллар устуоруйатыгар, анал байыаннай дьайыыга бастакынан ыҥырыллан барбыт, Ийэ дойдутун иннигэр олоҕун толук уурбут олохтоох быһыытынан үйэлэргэ хаалыаҕа. Оҕобут, убайбыт  Роман ситэ олорботох олоҕо биһиги тыыннаахпыт тухары бииргэ буолуоҕа!