“Үлэ, дьиэ, дьиэ кэргэним уонна спорт” – мин олоҕум”

Холобур, бу бүгүн “Якутсэкосети” тэрилтэ бөҕү таһар массыынатыгар суоппардыыр Сергей Полозов туһунан суруйбуттар. Ону кылгатан билиһиннэриэхпин баҕардым.

Кинилэр дьоруойдара сарсыарда эрдэ, этэргэ дылы, тыҥ хатыыта – 5 чааска  тура биэрэр. Ол кэмҥэ үгүстэр “муннубут тыаһа – муораҕа”. Эр бэрдэ 20 мүнүүтэ хомунар, 5 аҥаар чааска Хатыҥ Үрэххэ баар тэрилтэ баазатыгар баар буолар.

Оттон бэйэлэрэ массыыната суох суоппардары тэрилтэ оптуобуһа таһар. Инньэ гынан, 6 чаас 20 мүн. биригээдэ дьоно толору мустар. Бэйэлэрэ медосмотру ааһаллар, тиэхиньикэлэрин маастар бэрэбиэркэлиир. Онуоха диэри сарсыарда 7 чаас буолар. Биригээдэлэр анаммыт маршруттарынан тарҕаһаллар. Уопсайа 45-50 биригээдэ баар үһү.

Биир идэлээхпит Сергейи Орджоникидзе уул., 49 таһыгар тоһуйан, кинини кытта 3 чаас олорсо сылдьан, үлэ күнэ хайдах ааһарын билсибит. Бу кэм устата 31 туочуканы таарыйбыттар.

Мин ону ааҕа олорон, урукку “Эхо столицы” хаһыаппытыгар, хомойуох иһин, биһиги кэккэбитигэр билигин суох, биир идэлээхпит Ирка Мартыновалаах “Журналист меняет профессию” диэн ааҕааччы олус сөбүлүүр, сэргиир рубрикаларын санаан кэлбитим. Ким туох-туох буолбатаҕай онно! Саамай өйдөөн хаалбытым, атах таҥаһын ыраастыыр киһи, бомж буола сылдьыбыттара этэ. Чэ, бээ, халыйымыым.

Бөх тиэйэр массыыналаахтарга куорат киин өттө үлэлииргэ ордук уустук сир дэнэр эбит. Массыына мустар, тохтуур сирэ элбэх, аны, оскуола, уһуйаан дэлэй буолан, улахан массыына ааһара-сылдьара туһугар уустуктаах. Кыбычыын сиринэн айанныырга күһэллэллэр. Эмискэ оҕо да сүүрэн тахсыан сөп. Онон ураты болҕомтолоох буолуу ирдэнэр.

“Ааһан иһэр, сыста кэриэтэ турар массыыналары алҕас да таарыйан кэбиһиэх үлүгэрэ этэ. Суоппар маастарыстыбата, сатабыла олус наада эбит”, – диэн эдэркээн биир идэлээхпит олус сөпкө бэлиэтээбит. Аны, пабликтарга көрдөххө, контейнердары бүөлүү тимир көлөлөрүн ууран кэбиһэн, суоппардар бириэмэлэрэ, ньиэрбэ баранара баар буолар быһыылааҕа.

Сергей төһө да 28 эрэ саастаах буоллар, 14 сыл суоппардаабыт уопута тута биллэр үһү. Хайыы үйэ 18 сааһыттан массыына ыытар быраабы ылбыт уолан буоллаҕа. Сергей аҕатын суолунан бу идэни баһылаабыт бадахтаах. Аҕата эмиэ бөх тиэйэр массыынаҕа үлэлии сылдьыбытын кэпсээбит. Билигин Краснодар кыраайыгар уһун айан суоппарынан үлэлиир үһү.

Сергей күннэтэ 75-80 туочукаттан бөҕү сүөкээн массыынатыгар куттар, талар эбит. Төҕө бөх мунньуллубутуттан тутулуктанан, бөх полигонугар 2-3-тэ кырынар. Ордук элбэх бөх өрөбүл күннэргэ мунньуллан, бэнидиэнньиккэ үлэлэрэ эбиллэрин кэпсээбит. Нэдиэлэҕэ биэс үлэ күннээхтэр. Саҥа дьыл бырааһынньыгын өрөбүллэригэр – кинилэр үлэлэрин үгэнэ. Буолумуна, ити кэмҥэ бары да бэркэ бөкүнүһэр, сыыйа таҥаска да батарбыт уустуктанар кэммит. Аҥаардас аспыт, бэлэхпит да хаата, суута элбэҕэ сыттаҕа.

“Ити гынан, бөҕү тиэйэр массыына суоппара төһө хамнаһы ылар эбитий?” – диэн ыйытаргыт эрэбил. Ыйга, ортотунан, 100-120 тыһ. солк. буолар үһү. Оттон кини оробуочайа суох соҕотоҕун сылдьар, оччотугар төлөбүрэ эбиллэр. Сөп ээ, түөрт оҕолоох дьиэ кэргэн аҕа баһылыгар харчы наада. Ол аата,  этэргэ дылы, үлэтэ “бараанканы эрэ эрийэринэн” бүппэт. Бэйэтэ түһэн-тахсан, контейнеры иҥиннэрэн, бункерыгар куттуон, тохтубут бөҕү ыраастыан наада.  “Кини оччотугар күн устата, ортотунан, “Камаз” итиччэ үрдүк үктэлинэн 180-200 төгүл ыттыан-түһүөн наада”, – диэн кыыспыт суоттуу охсубут.

Оттон Сергей ону эрэ баардыылаабат. Үлэтин кимнээҕэр сөбүлүүр эбит. Арыгылаабат, табахтаабат, успуорт саалатыгар сөбүлээн сылдьар. “Үлэ, дьиэ, дьиэ кэргэним уонна спорт – мин олоҕум”, – диэбит.

* * *

Ити курдук, тулабытыгар туох да элбэх саҥата-иҥэтэ суох ис сүрэхтэриттэн  тустаах үлэлэрин бүтэрэ-оһоро сылдьар дьон, дьиҥинэн,  үгүс. Кинилэр, баҕар, омос көрүүгэ, киһи хараҕар тута быраҕыллыбат үлэлээх да курдук буолуохтарын сөп. Ол эрээри кинилэр сыралаах үлэлэрин түмүгэр биһиги, куорат олохтоохторо, ыалдьыттара, олорор усулуобуйабыт, олохпут-дьаһахпыт тупсар эбээт. Онон кинилэри сырдатар, өйүүр, холобур гынан тарҕатар хайаан да наада.