Кыраһыабайдык кырдьыы диэн туох эбитий?

Санкт-Петербург куорат "Киһи уонна экстремальнай эйгэ" АНО Арктикатааҕы научнай-бырайыактыыр уонна экспертнай киинин регионнары кытта үлэлиир департаменын салайааччыта, Наука уонна искусство Петровскай Академиятын (ПАНИ) чилиэнэ Варвара Валерьевна Обоюкова дойдутугар сылдьан нэһилиэк ытык кырдьаҕастарыныын кэпсэппитин туһунан маннык иһитиннэрдэ:

– Төрөөбүт Чуукаарым нэһилиэгэ төрүттэммитэ үбүлүөйдээх 190 сылынан “Үйэлэри уҥуордаан – удьуорбутун утумнаан” Үрүҥ тунах ыһыах ыста. Бастыҥ ыалдьыттарынан аҕа саастаах киэн туттар ытык-мааны кырдьаҕастарбыт – 92-с хаарыгар сылдьар Мария Аполлоновна Алексеева,  91-с хаарыгар сылдьар Евдокия Егоровна Семенова,  88-гар сылдьар Василий Николаевич Степанов, 86 саастаах Светлана Гаврильевна Петрова-Павлова, Анна Моисеевна Александрова – буоллулар.  Фольклорист буоларым быһыытынан, кинилэр  олохторун сэһэнин уһуллум, кэпсэттим. Алгыстарын ыллым.

Үлэм быһыытынан даҕаны, үгэс быһыытынан, аҕа саастаах дьону кытта көрсөбүн. Ол курдук, Дьокуускайга академическай таһымнаах профессиональнай искусство сайдыытыгар бэйэлэрин кылааттарын киллэрбит учууталларбын көрсүтэлээтим.

Үөрэппит учууталларбынан билигин 91-с хаарыгар сылдьар Ая Николаевна Яковлева уонна 90 сааһын туолбут Мария Евсеевна Николаева буолаллар.

Бу иннигэр Калмыкияҕа уонна Курганскай уобаласка сылдьаммын олохтоох кырдьаҕастардыын көрсүтэлээбитим. Кинилэр бары, ханна олороллоруттан тутулуга суох, чиҥ курдук сылдьар, дьиэ ис-тас үлэтин толорор, бэйэлэрин бэринэр дьон.

Ханна да сырыттарбын, барыларыттан өрүү биири ыйытабын: “Хайдах маннык чэгиэн-чэбдик сылдьаҕыт?”.

Мин бэлиэтии көрөрбүнэн, бука бары ыгылыйбаттар, наҕыллар. Онтон-мантан өрүкүйэ, аймана сылдьыбаттар.  Орто тэтими тутуһаллар. Наҕыллык саҥараллар. Урукку олохторугар көрсүбүт ыарахаттарын буолуохтааҕын курдук ылыналлар, ытыы-соҥуу, аһына, мөҕүттэ сылдьыбаттар. Төттөрүтүн, махтана кэпсииллэр. Уонна оттон, саамай этэллэрэ-тыыналлара диэн – Таҥараҕа итэҕэйэллэр. Туох баар барыта кэмигэр буоларыгар итэҕэйэн, хас биирдиилэрэ ис эйгэлэрин тутан олороллор. Күүстээх үлэҕэ мускулланнар, чиргэл эттээх-сииннээх кэмнэрин тута сылдьаллар. Аһаҕас сүрэхтээхтэр, үөрүнньэҥнэр, өһүргэстэрэ суох, өс санаа туппаттар. Мэлииппэлээн махтана, көрдөһө сылдьабыт дииллэр.

Ити курдук аҕа саастаах дьоммут бигэ туруктаах сылдьаллара, аҥаардас илиигин да имэрийэн ылаллара үчүгэйэ сүрдээх. Оттон эдэр киһиэхэ аттыгар аҕам саастаах киһи сылдьара эрэли үөскэтэр.

Кинилэр кыраһыабайдык кырдьыбыттарын көрөн, биһиги, эдэрдэр, үөрэбит, махтанабыт. Үтүө сүбэлэрин ылынабыт.