«Кынаттаах тапталга» уйдаран

1984 сыллаахха Владимир Гуркин пьесатыгар олоҕуран уһуллубут «Любовь и голуби» кэмиэдьийэни норуот киинэтэ диэтэххэ, омун буолбатах. Дэлэҕэ даҕаны режиссер Владимир Меньшов биир интервьютугар бу үлэтин «Оскар» ылбыт «Москва слезам не верит» киинэтинээҕэр ордук күндүтүк саныырын, үрдүктүк сыаналыырын билиниэ дуо?

Сөбүлүүр айымньыҥ дьоруойдара иннигэр субу тиллэн кэлэллэрэ мэлдьи ураты долгутуулаах, оттон онуоха эбии эн төрөөбүт тылгынан кэпсэтэллэрэ, ыллыыллара – үс бүк үөрүүлээх көстүү.

Бу иннинэ режиссер Татьяна Чаранская Эльдар Рязанов үбүлүөйдээх сылыгар туруорбут «Үлэ үөһүгэр таптал» испэктээги олус сөбүлээн, сорох-сорохтор иккистээн-үһүстээн сылдьыбыттар этэ. «Кынаттаах таптал» эмиэ оннук буолар чинчилээх.

Эстрада тыйаатырын камернай саалатын дьоҕус сыанатыгар бу пьесаны туруоруу – бэйэтэ хорсун быһыы. Манна диэн эттэххэ, Кузякиннар дьиэлэрин-уоттарын, Баһылайдаах Раиса Захаровна билсэр курортарын, кэргэнниилэр дьонтон кистээн көрсүһэр сирдэрин итиччэ кыараҕаска хайдах көрдөрүөххэ сөбүн бастаан утаа өйүм хоппотоҕо. Санаабар, аҥаардас Баһылай тапталлаах холууптарын уйата даҕаны балачча миэстэни ылыах курдуга. Тыйаатыр сыанатыгар туох кыаллыбатаҕа баарай, табыллар эбит!

Хас көстүү аайы туттуллуохтаах реквизит ырыа эбэтэр үҥкүү доҕуһуоллаах уларыйан истэ. Кузякиннар дьиэлэриттэн көрүөх бэтэрээ өттүгэр Хара муора кытылыгар баар буола түстүбүт, онтон Баһылай баҕалаах барыгар тиийдибит, Раиса Захаровна мааны кыбартыыратыгар ыалдьыттаатыбыт. Итиннэ маассабай сыаналар лоп бааччы киирэннэр, испэктээк тохтоло суох, биир тыынынан барда. Музыкальнай испэктээги үҥкүү олус киэргэттэ. Манна Василий Сорокин-Айгылаан хореограф быһыытынан үгүс үлэни ыыппыта көһүннэ. Оттон ырыалар тылларын Ольга Винокурова-Саймаара, дьүрүллэрин Наталья Стручкова суруйбуттарын бэлиэтээн ааһар тоҕоостоох.

«Кынаттаах таптал» табыллыбыт биир кистэлэҥэ – артыыстар оонньуулара. Сүрүн оруоллары норуот тапталлаах ырыаһыта Эрчим (Баһылай Кузякин), СӨ үтүөлээх артыыһа Ольга Спиридонова-Ника (Надежда Кузякина) чаҕылхайдык толордулар. Манна даҕатан эттэххэ, «Үлэ үөһүгэр тапталга» Ника Людмила Прокофьевнаны оонньоон, көрөөччү биһирэбилин ылыан ылбыта. Бу да сырыыга Надя уобараһын онтон итэҕэһэ суох, өссө итэҕэтиилээхтик, иэйиилээхтик арыйда. Аҥаардас «Людк, а Людк!» диэн кыыһын ыҥырара баар ээ! «Дьиҥнээх артыыс оруолу оонньообот, онон олорор» диэн итини этэн эрдэхтэрэ.

Бу иннинэ Айгылааны ырыаһыт, ыытааччы, үҥкүүһүт, ырыа айааччы быһыытынан билэр эбит буоллахпытына, «Кынаттаах тапталга» артыыс быһыытынан үүммүтүн, сиппитин-хоппутун бэлиэтии көрдүбүт. Миитээ оҕонньор дьээбэтэ-хообото, бэтиэхэтэ кини толоруутугар ордук тэбэнэттээх буолла. Оттон кытта кырдьыбыт олоҕун аргыһын, Шура эмээхсин оруолун  эдэр артыыс Сияна бэркэ толордо. Грим көмөтүнэн «кырытыннаран» кэбиспиттэрин сорохтор билбэтэхтэр этэ. СӨ култууратын туйгуна Амгаяна Раиса Захаровнатын көрөөччү ылыммытын, таптаабытын ытыс дохсун тыаһынан биллэрдэ. Санита Ай (Людка), Иван Константинов (Ленька), Арчылаана Лукачевская (Оля) Кузякиннар оҕолоро буоллулар.

Көрөөччү төрөөбүт тылынан туруорууну хаһан баҕарар чугастык ылынар үгэстээх. Манна «Кынаттаах тапталы» сахалыы тылбаастаабыт Мария Герасимоваҕа махтаныах тустаахпыт. Ойуулуур-дьүһүннүүр тыллар саха кулгааҕар күндүтүк киирдилэр, бэл диэтэр, дьоруойдар бэйэ-бэйэлэрин мөҕүттэр, этиһэр саҥаларын кытта атыҥыраабатыбыт. Аны оонньууга Хатас, Бүлүү ахтылынна, «Оһуор үҥкүүтүн» хамсаныылара көһүннэ, ол быыһыгар «Байбал настарыанньатыгар» куустардыбыт – СӨ үтүөлээх артыыһа Байбал курус ырыаларын дорҕоонноро кутулуннулар.

Ити курдук, «Кынаттаах тапталга» уйдаран, артыыстардыын тэбис-тэҥҥэ ыллаан, үҥкүүлээн, күлэн-үөрэн, долгуйан, ытаан, уйадыйан, икки чаас ааспытын билбэккэ да хааллыбыт.

Аныгыскы айар дьылга Эстрада тыйаатырыттан өссө сонун туруоруулары, соһуччу көстүүлэри күүтэбит.