Кыайыы болуоссатын мөккүөрдээх историята

Т-34 тааҥка

Кыайыы болуоссатын бастакы өйдөбүнньүгэ – Т-34 тааҥка. Бу тааҥканы хаһан туруорбуттара билигин да мөккүөрү үөскэтэр. Сорох источникка 1977 сыл ыам ыйын 9 күнэ ыйыллар, сороххо – 1973 сыл. Бу мөккүөр тааҥканы болуоссат иһигэр хаста да миэстэтин көһөрө сылдьыбыттарыттан тахсыбыт буолуон сөп диэн сабаҕалыыбыт. Хас да сөргүтүү, өрөмүөн үлэтин түмүгэр тааҥка билиҥҥи миэстэтин булбута биллэр. Пааматынньык “Советская Якутия” диэн Бастакы Украинскай фроҥҥа сэриилэспит танковай холуонна кэриэһигэр ананар. Маны таһынан, Саха сирин олохтоохторо хомуйбут харчыларыгар өссө “Алданский горняк” танковай холуонна сэриилэспитэ. Онон бу икки түгэни кэлэр көлүөнэлэргэ санатар сыаллаах турар пааматынньык буоларын умнумуоҕуҥ.

Аттаах бухатыыр

Пааматынньык туруохтаах сиригэр бастакы таас 1975 сыллаахха ууруллубут эбит. Мемориальнай комплекс элбэхтик өрөмүөннэммитэ, онон 2010 сыллаахха, Улуу Кыайыы 65 сыллаах үбүлүөйүгэр, стела граниты кэппитэ. Бу стела сахалыы халандаар моһуонунан оҥоһуллубут. 1985 сыллаахха үөһэнэн көтөн иһэр аттаах бухатыыр (норуокка Манчаары диибит) оҥоһуллубута. Пааматынньыкка аттаах бухатыыр уобараһа хара дьайы барытын кыайбыт олоҥхо дьоруойа Ньургун Боотуртан ылыллыбыт диэн баар. Саха бухатыыра – фашистары утары хорсуннук кыргыспыт саха саллаатын символа. Пааматынньык кэннигэр Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойдара, Албан аат уордьан толору кавалердара буолбут саха буойуннарын барельефтара, хас улуус кыайыыга кылаатын кэпсиир боруонсаҕа кутуллубут билиитэлэр, үйэлэргэ сөҕүрүйбэт уот бааллар.

PS: Норуокка кэпсэнэринэн, стелаҕа баар бухатыыр фигурата бастаан башкир национальнай дьоруойа Салават Юлаевка ананан оҥоһуллубут, онтон сириллэн сахаларга тиксибит. Бу кэпсээн төһө оруннааҕа билигин да биллибэт.

Триумфальнай арка

1995 сыллаахха Триумфальнай арка тутуллубута.

Сэриигэ атаарыы

2005 сыллаахха 5 фигураттан турар боруонсаттан скульптурнай бөлөх оҥоһуллубута: сэриигэ баран иһэр үс саллаат уонна кыра оҕолоох ийэ. Кинилэр турар гранитнай постаменнара сахалар сэриигэ барар кытылларын символа буолар. Бу скульптурнай бөлөххө уонна тааҥка пааматынньыгар оҕо-уруу сөбүлээн оонньуур. Оонньуу сылдьан оҕолор фигуралар үрдүлэригэр ыттан эрэр буолаллар, сорох сорохтор тэбиэлииллэр даҕаны, тааҥканы араастаан марайдыыллара да баар - бу барыта олу сүөргү, мөкү быһыы-майгы буоларын төрөппүттэр оҕолорбутугар, кэнчээри ыччаппытыгар өйдөтүөх тустаахпыт!

Кыайыы болуоссатын сүрүн стелатыгар баар силистэринэн үөһэ таҥнары ыйаммыт мастар туһунан мөккүөр 2010 сыллаахтан саҕаламмыта уонна билигин да бара турар. Сорохтор, саха итэҕэлинэн, бу куһаҕан бит дииллэр. Сорохтор саха бухатыырдара абааһылары кытта охсуһалларыгар тиит мастары силистиин туурута тардан ылан күөрэччи быраҕаттыыр модун күүстэрин бэлиэтэ буолар дииллэр. Таҥнары дуу, сөпкө дуу туруоруллубут сэргэ туһунан эмиэ сэттэ араас санаа баар...

Ону таһынан, куорат олохтоохторо, ордук кырдьаҕас өттө, дьоруой куораттар ытык ааттарын хаһан ылбыт бэрээдэктэринэн, ыйаахтарын ыйан туран, бэрээдэктиир наада диэн санааларын эмиэ этэллэр...