Кыайыы 80 сылыгар куораппытыгар дьоһун бэлэҕи оҥоруохха!

Бүгүн, кулун тутар 12 күнүгэр, «Сахамедиа» медиа-киинигэр Улуу Кыайыыны уһансыбыт ытык дьоммутун үйэтитэр  «Якутяне – труженики тыла» бырайыак тула пресс-конференция буолан ааста.

Дьокуускай куорат аҕа баһылыга Евгений Григорьев көҕүлээһининэн олоххо киирэр бырайыак Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар Дьокуускайга олорбут, Кыайыыны уһансыбыт дьону – тыыл үлэһиттэрин үйэтитиигэ ананар.

Киэҥ далааһыннаах бырайыак үлэтэ 2020 сылтан докумуоннары хомуйууттан саҕаламмыт. Санатан эттэххэ, 2022 сыллаахха  сэтинньи 15 күнүгэр дойду Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Дьокуускайга «Килбиэннээх үлэ куората» бочуоттаах ааты иҥэрэр туһунан Ыйаахха илии баттаабыта.  

«Якутяне – труженики тыла» бырайыак салайааччыта, Дьокуускай куорат баһылыгын сүбэһитэ Сергей Сергеев:

– Бастаан 2020 сыллаахха СӨ Национальнай архыыбыттан Дьокуускай куорат олохтоохторо «Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмыттарын туоһулуур 4000-тан тахса докумуону булбуппут. Онтон Евгений Николаевич көҕүлээһининэн эбии хасыһан, элбэх матырыйаалы хомуйдубут, Национальнай архыыптан көстүбүт докумуоннары сыыппараҕа көһөрдүбүт.

Билиҥҥи туругунан https://podvigyakutska.ru/ аһаҕас порталга 11 200 архыып матырыйаала киирдэ. Манна даҕатан эттэххэ, 2048 киһи аата докумуоннарга хатыламмыта бэлиэтэннэ. Саайтка дьон аатын-суолун алпаабытынан булуохха сөп. Докумуоннара онно сыһыарылла сылдьар.

Сергей Сергеев иһитиннэрбитинэн, СӨ Национальнай архыыба икки араас докумуону булан биэрбит: наҕараадаҕа түһэриллибит дьон испииһэгин уонна «Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээли туттарыы туһунан аакталары. Санатан этэр буоллахха, бу мэтээл 1945 сыллаахха бэс ыйын саҥатыгар олохтоммут уонна ол дьыл атырдьах ыйыттан туттарыллар буолбут.

Маны таһынан, аһаҕас порталга киин куорат 315 сэрии кэминээҕи тэрилтэтэ испииһэктэнэн киирбит. Холобур, онно 7 аптека, 17 оҕо уһуйаана, 25 оскуола, 20 доруобуйа харыстабылын тэрилтэтэ, 18 холкуос, 12 норуот комиссариата, 14 министиэристибэ хабыллыбыт. Бэлиэтээн эттэххэ, бу тэрилтэлэргэ үлэлээбит уонна наҕараадаҕа түһэриллибит дьон испииһэгэ түмүллүбүт.

https://podvigyakutska.ru/ аһаҕас порталтан Кыайыыны уһансыбыт тыыл үлэһиттэрин тустарынан архыып докумуоннарын булуоххутун, бэйэҕит аймахтаргыт тустарынан матырыйаал, ахтыы ыытан, үйэтитиигэ кыттыһыаххытын сөп.

Ааптардар иһитиннэрбиттэринэн, 451 араспаанньа кыайан быһаарыллыбатах, 98 киһи аата эбэтэр араспаанньата сатаан ааҕыллыбатах. Сорохтор ааттара-суоллара кылгатыллыбыт, сорох докумуон, кэм-кэрдии ааһан, өлбөөдүйэн, суруга-бичигэ үчүгэйдик көстүбэт.

История билимин хандьыдаата, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Пантелеймон Петров кэпсээбитинэн, сэрии сылларыгар Дьокуускайга 53 тыһыынча кэриҥэ киһи олорбут, онтон 12 тыһыынчата норуот хаһаайыстыбатын араас тэрилтэтигэр үлэлээбит. Пантелеймон Пантелеймонович сэрии сылларыгар фроҥҥа көмө тохтоло суох ыытыллыбытын, куорат олохтоохторо Кыайыы туһугар киллэрбит, тугунан да кэмнэммэт сүҥкэн кылааттарын кэпсээтэ.

Историк этэринэн, оччотооҕу докумуоннар аҕыйах сылынан сатаан ааҕыллыбат да буолуохтарын сөп. Ону суһаллык сыыппараҕа көһөрөн, үйэтитэр сорук турар.

Бүтүн Арассыыйатааҕы история, култуура пааматынньыктарын харыстыыр уопсастыба Саха сиринээҕи салаатын эппиэттээх сэкирэтээрэ, кыраайы үөрэтээччи Александр Дьяконов кэпсээбитинэн, үлэ сүнньүнэн Куорат уонна СӨ Национальнай  архыыптарын докумуоннарыгар олоҕуран ыытыллыбыт. Ону сэргэ,  СӨ Национальнай ойуулуур-дьүһүннүүр түмэлэ, Ем. Ярославскай аатынан Саха түмэлэ, СӨ Национальнай библиотеката, билим тэрилтэлэрэ көмөлөрө улахан.

Билиҥҥи туругунан аһаҕас порталга Аҕа дойду Улуу сэриитин кэминээҕи Дьокуускай куорат олоҕун, дьонун-сэргэтин, тыыл үлэһиттэрин, үлэ бастыҥнарын көрдөрөр 200-тэн тахса сэдэх хаартыска киирбит. Үксэ – Ем. Ярославскай аатынан Саха түмэлин пуондатыттан.

«Бу – бүттүүн куорат, куорат олохтоохторун уопсай бырайыага. Манна ким баҕалаах кыттыһыан сөп. Матырыйааллары күүтэбит, Кыайыы 80 сылыгар куораппытыгар дьоһун бэлэҕи оҥоруохха диэн ыҥырабыт», – диэн этиилээх Сергей Сергеев.

Бырайыак ааптардара иһитиннэрбиттэринэн, киэҥ далааһыннаах үлэ Кыайыы күнүнэн түмүктэниэ суоҕа, ол да кэннэ салҕаныаҕа, уһун кэмнээх буолуоҕа. Бииртэн биир аат, саҥа чахчы көстөн иһэр. Төһө баҕарар хасыһан бара туруохха сөп.

Сиһилии «Киин куорат» аныгыскы нүөмэригэр ааҕыҥ.

Хаартыскалар: ааптар түһэриилэрэ уонна https://podvigyakutska.ru/ саайтан