Кыһын Саха сириттэн саҕаланна!

Үс көрүҥ күрэхтэһээччилэри барытын биир сиргэ, сылаас, киэҥ саалаҕа түмүү кыттааччыларга, көрөөччүлэргэ да олус табыгастаах. Бэстибээл үөрүүлээх аһыллыытыгар бу туһунан куорат баһылыга Евгений Григорьев маннык эттэ:

– Куонкурустар кыттааччылара бэйэ-бэйэлэрин көрөллөрүн, билсэллэрин, тэрээһин киэҥ хабааннааҕын көрдөрөр гына, бииргэ түмтүбүт. Бэстибээл үс тутаах куонкуруһун («Саха сирин бирилийээннэрэ», «Саха сирин амтана» уонна «Тоҥ балык») таһынан 30-чаҕа чугаһыыр араас дьоҕус тэрээһиннээх. Манна тыһыынчанан киһи үлэлэһэр, тэрийсэр. Бу барыта Саха сирин үтүө аатын ааттатар, киэҥ араҥаҕа таһаарар, норуот быһыытынан уратыбытын, талааммытын биллэрэр, дойдубутун, ураты айылҕабытын таптыырбытын кэрэһилиир туһугар тэриллэр. Сорохтор кыһыны туох эрэ олус ыарахан, уустук курдук өйдүүллэр. Оттон биһиэхэ кыһыммыт – киэн туттар, сыаналыыр уратыбыт, култуурабыт, олохпут сорҕото, «генетическэй кодпут» да диэхпитин да сөп. Бу бэстибээлгэ биһиги улахан суолтаны уурабыт. Өбүгэлэрбит тымныы дойдуга тобуллаҕас толкуйдарынан, муударастарынан олох суолун тэлэн, кэлэр көлүөнэ сайдар кыаҕын түстээбиттэрэ. Ол биһиэхэ сарсыҥҥыга эрэли биэрэр. Төһө да килиимэппит уустугун иһин, Дьокуускай – ирбэт тоҥҥо түстэммит бүтүн аан дойду үрдүнэн атыттарга маарыннаабат, ураты, тыйыс усулуобуйаҕа олорон, олоҕу кытта тэҥҥэ хаамсарын ааһан, тэтимнээхтик сайдар куорат. «Саха сирин таптыыр туһугар – сайын кэлиэххэ. Оттон Саха сирин өйдүүр гына – кыһыҥҥы тымныыга», – диэн норуот бэргэн этиитэ баар. Аҕыйах күннээххэ диэри сылаас турбута. Бүгүн – тымныы өйдөбүлүн балачча биэрэр -30 С кыраадыс . -40 С да буола тымныйдаҕына, долгуйбаппын. Тоҕо диэтэххэ, хайдахтаах да тымныыны Сахабыт сирин олохтоохторун иһирэх сүрэҕин сылааһа күрэхтэһээччилэрбитин ириэриэҕин чопчу билэбин.

Саха сирэ аан дойдуга тыйыс тымныылааҕын, алмаас баайдааҕын иһин буолбакка, уустуктан-тымныыттан чаҕыйан турбат, дойдуларын ис сүрэхтэриттэн сөбүлүүр, ураты дьонунан биллэр. Биһиги тымныыга тыыннаах хаалар, олорор үөрүйэҕи эрэ баһылаабатыбыт, биһиги кыһыммытын күүтэбит, сөбүлүүбүт, тымныыбытын туһанабыт. Биллэн турар, -50 С тымныыга куорат тоҥмотун, алдьаныы-кээһэнии тахсыбатын ситиһии – бэйэтэ тургутуу. Ол да буоллар, кыһыммытын сөбүлүүбүт, тымныы – биһиги аргыспыт, быстыспат сорҕобут, – диир мээр.

Бэстибээл аһыллыытыгар үс көрүҥ кыттааччыларын, былырыыҥҥы кыайыылаахтары билиһиннэрдилэр. Буоларын курдук, ырыа-үҥкүү оройуттан тутулунна. Холлга тоҥ балыгы кыһан көрдөрүү буолла. Көрө кэлбиттэри тоҥ күөрчэҕинэн, тоҥ балыгынан, «Индигирка» салаатынан күндүлээтилэр. Бэстибээл бырайыактарын билиһиннэрии, Чысхааны уонна Хаарчаананы кытта хаартыскаҕа түһүү буолла.