Кыһыҥҥы кылгас күннэргэ сахалыы оонньуох

Тырыыҥка

Икки эбэтэр хас да киһи оонньуур. Биир тырыыҥканы, төбөтүн токурутан, ньуоска гыналлар, уочаратынан түһэрэллэр. Оонньооччу сааһыламмыт тырыыҥкалары аҥаар илиитин ытыһынан үөһэттэн остуолга кыһайа тутар, эмискэ ыһыктан остуолга ыһар.

Соҕотоҕун сытар тырыыҥкалары хомуйар. Баттаһа түспүттэри, атыны  хамсаппакка эрэ ньуосканан баһан ылыахтаах. Хамсаттаөына, оонньуурун тохтотор. Уочараттаах киһи түһэрэр.

Тырыыҥканы бүтүннүүтүн үллэстэн ылыахха диэри оонньууллар. Ким түһүнү ылбытын аахсаллар. Иккилии тырыынканы  бырахсаллар. Аҕыйах тырыыҥкалаах киһи саҕаны биирдии оонньооччу холбуур. Элбэх тырыыҥкалаах бастыыр, тырыыҥката суох – туоруур.

Күөрчэх ытыйыы

Халыҥ тымтыгы төгүрүччү кыһаллар. Ортотунан курдаттыы үүттүүллэр. Үүккэ ытыйарга сөптөөх тутаах угаллар. Тутаах аллараа өттүн чопчулаан кыһаллар. Оонньооччулар күөрчэхтэрин угун икки ытыстарын тилэҕэр кыбытан ытыйаллар уонна остуол үрдүгэр тэҥҥэ ыһыкталлар. Күөрчэх атаҕар тура түһээт, эргийбитинэн барар. Уһуннук эргийбит күөрчэхтээх кыайар.

Хары баттаһыы

Оооньооччулар остуол нөҥүө-маҥаа утарыта олороллор. Уҥа харыларын туруору тутан, ытыстарын ытыстарыгар сыһыары тутуһаллар. Тоҕонохторун хамсаппакка  эрэ тиэрэ баттаһаллар. Тоҕоноҕун остуолтан өндөппүт, миэстэтиттэн сыҕарыппыт, илиитин остуолга тиэрэ баттаппыт кыайтарар.

Ой дуораана

Биир киһи оонньууну салайар. Кини сыанаһыты булар. Кинилэртэн уратылар бары ыскаамыйаҕа  кэккэлэһэ  олороллор. Салайааччы уҥа уһук оонньооччу кулгааҕар сибигинэйэн биир тылы (кылгас этиини) этэр. Ону маҥнайгы киһи хаҥас өттүгэр кэккэлэһэ олорор киһитигэр сибигинэйэн хатылыыр, анараа киһи үһүс киһиэхэ тиэрдэр. Мунаарбыт киһи хатылаппат, хайдах истибитин курдук хатылаан биэрэр. Салайааччы бүтэһик киһиттэн тугу истибитин ыйытар. Тыл уларыйбакка кэлбит буоллаҕына, баран саҥалыы этэр. Оттон уларыйдаҕына, бэйэтин эппит тылын истиэр диэри ыйыталаһар, бастаан сыыспыт оҕону булар.

Сыыһа истибит оонньооччу буруйданар. Оонньуун бүтүүтэ  сыанаһыт үлэлиир.