Куонкуруска кыттыы элбэҕи биэрэр

Бу күннэргэ сылын аайы ыытыллар «Сыл бастыҥ учуутала» куонкурус үлэтэ түмүктэннэ. Манна өрөспүүбүлүкэ 19 улууһуттан бастыҥ учууталлар кыттыыны ыллылар. Бүгүн биһиги Дьокуускай куорат 17 №-дээх оскуолатын химия учуутала Дария Петровна Михайловалыын кэпсэттибит.

Аата: Дария Петровна Михайлова

Үлэтэ: Дьокуускай куорат 17-с №-дээх оскуолата

Предметэ: Химия

Ыстааһа: 6 сыл

Ситиһиилэрэ: «СӨ 100 бастыҥ учуутала» куонкурус кыайыылааҕа, «Сыл бастыҥ учуутала-2025» призера

– Дария Петровна,  учуутал уобараһын эн хайдах көрөҕүн?

– Учууталы арыйааччы, сырдыгы саҕааччы диэн сыаналыыбын. Оҕо кыаҕын, талаанын, сырдык өттүн таба көрөн, ол үчүгэй хаачыстыбаларын ыйан биэриэхтээх: «Көр, эн инники буолуоххун сөп», – диир киһи.

Үөрэх диэн бу хаһан да тохтообот үлэ. Учуутал – онно салайааччы, көмөлөһөөччү. Бу – оҕо сүрэҕин долгутуохтаах, көҕүлүөхтээх идэ. Ол иһин учуутал үлэтэ – үйэлээх сырдык. Бу идэ аһыныгас сүрэхтээх, тулуурдаах, билиилээх дьоҥҥо наадыйар. Талааннаах учуутал үөскэппит эйгэтигэр оҕо өйө-санаата күөх от курдук үүнэр-сайдар, силигилиир.

– Оттон химия предметин учууталын үлэтин туһунан тугу диэҥ этэй?

– Химия учууталын үлэтэ — эксперимеҥҥэ олоҕурар поэзия. Кини дорҕооннору формулаҕа кубулутар. Химия учуутала оҕолору лабораторнай үлэ нөҥүө наукаҕа сирдиир. Дьоҥҥо аан дойду уратытын көрдөрөр.

– Үлэҥ сүрүн сыала?

– Химия физика, биология, медицина, экология наукаларын кытта ыкса ситимнээх. Онон хас биирдии оҕоттон киэҥ билиини, толкуйдуур дьоҕуру, тулуурдаах буолууну ирдиир. Билиини-көрүүнү кэҥэтэр. Оҕоҕо химия аһылыкка, эмтэниигэ, технологияҕа, экологияҕа суолтатын көрдөрөр.

Мин химия учууталын быһыытынан бастакы уочарат үөрэтэр оҕолорбор мотивацияны үрдэтэргэ кыһаллабын. Ол эбэтэр оҕо сайдыы суолун бэйэтэ саҕалыырыгар кыах биэрэбин. Химия үөрэх предметин быһыытынан эрэ буолбакка, күннээҕи олоххо туһалааҕын өйдөтүү – үлэбэр сүрүн сыалым.

Оҕолор араас научнай-практическай конференцияларга, олимпиадаларга миэстэ ылаллара – бу улахан ситиһии. Эн үөрэтэр предмеккин сөбүлээн, эксээмэн туттараллара, олохторун кытта ситимнииллэрэ – бу эмиэ ситиһии. Үөрэнээччилэрим ортотугар быраас идэтигэр үөрэнэ сылдьааччылар баалларыттан үөрэбин.

Учууталга үөрэппит оҕолоро бэйэлэрин кыахтарын арыйаллара уонна суолларын булаллара – бу үлэҥ түмүгэ.

– Бастакы уруогуҥ хайдах этэй?

– Үөрэхпин бүтэрэн баран биир сыл дойдубар баран үлэлээбитим. Бу бастакы уруогум этэ. Онно уруогуҥ хайдах буолара бэйэбиттэн тутулуктааҕын өйдөөн, үлэм эппиэтинэһин билбитим. Оҕолор эн туттаргын-хаптаргын көрөллөрө олус долгутуулаах этэ.

– Үлэҕэр тугу ыарырҕатаҕын?

– Учуутал киһиэхэ саамай хомойо саныыра – оҕолор үөрэххэ дьулуура суох буолуулара. Уонна, биллэн турар, үөрэнээччиҥ эксээмэнин туттарбата.

Туохха да бириэмэ тиийбэтэ диэн эмиэ баар. Кумааҕы үлэтэ олус элбэҕиттэн үөрэнээччини кытта тиэмэни ырытыһыыга, төрөппүтү кытта кэпсэтиигэ бириэмэ тиийбэт түгэннэрэ баар буолааччы. Дьиэлэригэр араас усулуобуйалаах, кыһалҕалаах оҕолор эмиэ бааллар.

– Дария Петровна, химия наукатыгар ким эйигин аан бастаан сиэтэн киллэрбитэй?

–  2015 сыллаахха Үөһээ Бүлүүтээҕи 2-с №-дээх М.Т. Егоров аатынан орто оскуоланы үрүҥ көмүс мэтээлинэн бүтэрбитим. Кыра эрдэхпиттэн учуутал идэтин баһылыахпын баҕарар этим. Ол иһин араас предмети бэйэбэр сыһыара көрөрүм, тала саныырым.
Олимпиадаларга, НПК-ларга холонорум. Барытыгар ситиһиилээхтик кыттарым.

Онтон 8-с кылааска химия диэн саҥа предмет киирбитэ. Үөрэтэ иликпиттэн хайдах эрэ интэриэһинэй уруок буолуо дии саныырым. Уонна сайыҥҥы каникул бүтэ охсон, балаҕан ыйа буоларын наһаа да күүппүтүүм! Химия уруогун бастакыттан наһаа сөбүлээбитим, олус чэпчэкитик киирбитэ. Учууталым Варвара Илларионовна этэ. Кэлин Кристина Даниловна, Наталья Николаевна үөрэппиттэрэ. Химия учуутала буолар быһаарыныыны Наталья Николаевна үөрэтэр кэмигэр ылыммытым.

Улахан кылааска үөрэнэ сырыттахпытына оскуолабытыгар Кыталык Уйбаан кэлэ сылдьыбыта. Кини кэпсээнин бүтэһигэр барыбытыгар баҕа санаа этиттэрбитэ. Мин онно испэр Естественнэй наукалар институттарыгар киириэхпин баҕарабын диэн эппитим. Ол онон хаалбыта, умнан кэбиспитим. Бириэмэ ааспытын кэннэ өйдөөбүтүм, ХИФУга химия учууталын үөрэҕэр киирбиппин. Итини кытта тэҥҥэ орто анал үөрэххэ туттарсан, икки сессияны бииргэ сабарым. Киһи баҕардаҕына барытын ситиһиэн сөп. Инньэ гынан билигин биир орто анал уонна үс үрдүк үөрэхтээхпин, онтон биирэ – магистратура.

– «Сыл бастыҥ учуутала-2025» куонкурус туһунан санааларыҥ?

– Куонкурус бастыҥ учууталы быһаарар эрэ аналлаах буолбатах. Бу педагогика саҥа, бастыҥ тенденцияларын тарҕатыыга, учуутал түмсүүтүн бөҕөргөтүүгэ анаммыт күрэх. Куонкуруска кыттар учууталтан педагогическай талаан, эрудиция уонна идэҕэ бэринии ирдэнэр.

Ол иһин «Сыл бастыҥ учуутала» күрэҕи атыннык профессионал олимпиадата диэххэ сөп. Бу – бастыҥ учууталлартан сонун, туһалаах идеялары ылар былаһаакка.

Бэйэҕэр эрэл үөскүүр эбит. Өссө күүскэ үлэлиир, сайдар баҕа күүһүрэр. Санааны кэҥэтэн, бастыҥ уопуту сүһэн, сайдыы саҥа суолун аһыахха сөп.

Учуутал идэтэ биир миэстэҕэ турбат. Бэйэҥ сайдыаххын, оҕолору сайыннарыаххын наада. Ол иһин маннык үрдүк таһымнаах куонкурустарга кыттыы элбэҕи биэрэр. Бэйэбин холонон көрөбүн, уопутурабын, сайдабын.

Хаартыскалар: Дьоруой тиксэриитэ