КУОБАХ

Дьиикэй, тыа кыыла-сүөлэ киһи илиитигэр киирдэҕинэ син биир дьиэтийбэт диэн уруккуттан олохсуйбут санаа баар. Кырдьык, толкуйдаан да көрдөххө, килиэккэҕэ хаайтарбыт, көҥүлэ быһыллыбыт кыыл хаайыыга түбэспит киһи курдук буолуо дии саныыбыт. Көҥүл олоҕо күөмчүлэнэн, санаарҕаан-оноорҕоон да бүтээхтиир ини диэх курдук. Ол эрээри ити толкуйбут сыыһатын мин оҕо сылдьан биирдэ көрөн турабын...                         Ахсыс кылааска үөрэнэр күһүнүм. Үөрэх саҕаламмыта ыраатта, сэтинньи ый ортото бадахтаах. Мин сайын окко куобахха туһахтаан звено дьонун, оҕолуун-уруулуун барыта сүүрбэччэ киһини куобаҕынан аһаппыт, бэйэбин сиппит-хоппут туһахчыт курдук санана сылдьар бириэмэм. "Хаччыыта" халдьаайытынан туһах баайабын. Күн өрүү-өрүү туһахтарбын кэрийэбин. Эбиэт кэннэ. Оччолорго оскуолаҕа үөрэнэр оҕолорго билиҥҥи курдук буолбатах.

Сарсыарда баран үөрэнэн эбиэккэ диэри сырыттыҥ да, ол күн уонна оскуолаҕар барбаккын. Эбиэт кэннэ оскуола хатанар. Ол-бу эбии үөрэтии, куруһуок, секция суох. Бүттүҥ. Иллэҥ сахаҕыҥ. Тугу да гын, бэйэҥ дьыалаҥ. Мин курдук киһиэхэ үчүгэйэ сүрдээх. Эбиэт кэннэ туһахтарбын кэрийэ ойобун. Үгэспинэн биир оннук күн үөрэнэн бүттүм дуу, бүппэтим дуу диэбит курдук ойон кэлэн сиирэ-халты аһаат ойуурбар ыстанным. Дьаабыҥҥа барар аппа бэлэһигэр тиийэн Хаччыыта халдьаайытын сыырын анныгар турар "Юбилейнай" хотон диэки сыыры өрө тахсан ойуурга киирдим. Хаар киһини бэрбээкэйинэн, хаамарга үчүгэйэ сүрдээх. Иллэрээ күннээҕи бэйэм суолум кыратык кыраһалаабыт. Хотон кэннинэн сыһыары киэҥ да киэҥ далга от соспуттара аллараа от-мас быыһынан көстөллөр. Олорго үөһээттэн куобахтар киирбит орохторугар ииппит туһахтарбын көрөттүүбүн. Бүгүн тоҕо эрэ иҥнибэтэхтэр. Иллэрээ күн куобах ылбыт сирбэр тиийэбин. Титирик тулатын мутугун солоон иҥнибит куобаҕы харахпар хоһуттан ойуулаан көрө-көрө аастым. Ити өлбүт куобах орохторугар иитэн турабын дуу диэн уорбалыы саныы-саныы баран иһэбин. Суолум уҥа өттүгэр сырыынньа сыырга сууллубут көҥдөйдөөх мас сытар. Ааспыкка бэлиэтии көрөн ааспытым. Бүгүн харахпын эмиэ үөрүйэхпинэн ол дүлүҥҥэ быраҕан баран ааһыах курдук гынан иһэн тохтоотум. Дүлүҥ чугас миигиттэн, уонча хаамыы сиргэ сытар. Дүлүҥүм көҥдөйүн таһа хаара үнтү тэпсиллибит. Иллэрээ күн суох этэ итинник. Куобах саҥа суола быһыылаах. Оҕо, оҕо курдук, туох интэриэһинэй баар да көрдөхпүнэ табыллар. Суолбуттан туораан, аттыбар турар титириктэр лабааларын таарыйан хаардарын үрдүбэр түһэримээри өкчөйөн хардыылаан дүлүҥҥэ тиийдим. Көҥдөй дьөлөҕөһүн таһа чигди курдук тэпсиллибит. Тыҥырах суоллара көстөллөр. Хас да сиртэн куобах суоллара ойуоккалаан кэлбиттэр, барбыттар. Көҥдөй мас олох айаҕар куобах син өр сыппыт курдук, чөкө баҕайы хаара ирэн килэрийбит сирдээх. Төҥкөйөн көҥдөй иһин көрбүтүм, арай, киһи илиитэ тиийэр сиригэр муус маҥан куобах түүтэ көстөр. Мин бастакы толкуйум диэн: "Оһо! Солоҥдо куобаҕы тутан баран хаһааммыт!". Оччолорго биһиэхэ ойуурбутугар куобах аһылыктаах киис, саһыл отой суохтар. Тыабытыгар саамай улахан сиэмэх кыылбыт - солоҥдо. Хата, бэлэм куобахха тиксибит киһи мин көҥдөй иһиттэн булумньубун хайдах ылар толкуйугар түстүм. Хаһаастаах солоҥдону аһынар хайыыр санаа суох. Мэнээк сытарын буллум да миэнэ буолар. Эмэх дүлүҥү көтүрүтэ тэбэн кэбиһиэххэ! Дүлүҥмүн ойоҕоһуттан куобах сытар туһаайыытынан хаатыҥкалаах атахпынан тэбиэлээтим. Дүлүҥ чиргэл баҕайы, тэбэрим да мөлтөх эбит, ыт тэппитин курдук. Арай, дүлүҥ иһигэр туох эрэ хачыгырас тыас иһилиннэ. "Һок! Бу тугуй?!.." - көҥдөйбүн иккиһин өҥөйөн көрбүтүм солоҥдом "хасааһа" куобах илиим тиийбэт гына иһирдьэ киирэн хаалбыт. "Тыыннаах куобах!".. - дьэ биирдэ өрө тилигирии түстүм. Аҕылыы сылдьабын. Тыыннаах куобах аны, муруку тииттэн аллараа сурулаан түһэн киһиэхэ ыстанан баран куотарын курдук көҥдөйүттэн сулбу ойон тахсан куотуо диэн ыксаатым. Истээх ыстааннаах тобукпунан дьөлөҕөһү бүөлээн кэбистим. Оннук олоро түстүм. Хайдах гынабыный диэн толкуй. Тулабын көрүнэбин. Көмөлтө ыҥырыахпын биир да киһи көстүбэт. Ол мин курдук ким Хаччыыта халдьаайытын ойуурун кэрийиэй? Билиҥҥи кэм эбитэ буоллар сотовайбын ойутан таһааран үөрбүн-сүүрүкпүн барыларын ыҥыртаан аҕалыам этэ. Ол суох. Сибээс көрүҥэ почта эрэ баар оччолорго. Кэмбиэрдээн, марка харчыта төлөөн сурук ыытаҕыҥ. Онтуҥ нэдиэлэтэ суох аадырыска тиийбэт. Толкуй бөҕөҕө түстүм. Син уоскуйдум. Тугу гынабын? "Ээ, дьөлөҕөһү бүөлээн кэбиһиэххэ!" - хайдахтаах сытыы толкуйуй!? Олорон эрэ ол-бу мутуктары эҥин илиим тиийэринэн харбыалаан ылан хайаҕаспын бүөлүү анньабын. Мас суулларыгар хатырыктара хоҥнубуттарын дүлүҥтэн бэйэтиттэн көтүрүтэ тардан бүөлээн кэбистим. Турдум. Куобах баар! Ол туран дүлүҥүм баһын көрөр санаа киирдэ, икки өттүнэн дьөлөҕөстөөх буоллаҕына куотар. Дүлүҥ баһыгар кыра, киһи илиитэ эрэ батар-баппат хайаҕастаах эбит.  Онно титириктэри тоһутан симтим.Тыын тахсыбат буолла. Үчүгэй! Оҕолору булан аҕалан көмөлөөн куобаҕы хостуурга! Дьиэм диэки тэбинэ турдум. Атаҕым сири билбэт. Ис-испиттэн үөрэн кычыгылана иһэбин. Киһи ойууртан кыһын кыһыл илиитинэн куобаҕы күн аайы туппат... Холорук курдук дьиэбэр көтөн түстүм. Кыра эдьиийим баар, таһараа табаарыспын Миисэни ыҥырдым, сэсиэдтэр оҕолоро кэллилэр. Элбээтибит. Мин күүлэттэн кураанах куул ыллым да уонча буолан куобахпытыгар тоҕо анньан тиийдибит. Куобах хаайыллан сытар сиригэр чугаһаан иһэн саарбахтыыр санаалар төбөбөр киирэллэр: "Чахчы  тыыннаах куобах буолуо дуо? Аны солоҥдо итиннэ баара буолуо, куобаҕын иһирдьэ соһон ылбыта буолуо суоҕа дуо?"...

"Эбэтэр, отой да харахпар эрэ ойуулаан көрбүппэр оҕолору илдьэ иһэбин дуу? Тиийбиппит туох да куобах суох буоллун?"... Өр гыныахпыт дуо, сарымтахтаһан тиийдэхпит дии дүлүҥмүтүгэр. Кырдьык эбит... Айаҕа бүөлэммитинэн турар. Куобах тахсыбатах. Бүө мастарбын ороон, хаарын, бөҕүн-сыыһын үтүлүкпүнэн ыраастаан иһин өҥөйөн көрөбүн. Маҥан түү көстөр!.. Оҕолор кэннибэр төгүрүччү тураллар. Бэйэм көрөн баран аны оҕолорго көрдөрөбүн. Бары уочаратынан көрдүлэр. Маҥан туох эрэ баар дииллэр. Куулбун ылан дүлүҥ төбөтүгэр иилэн икки киһини айаҕын туттардым, ойоҕосторунан. Аны куобах ойоҕоһунан кыбыллан тахсан куотуо. Бэйэм дүлүҥ төбөтүгэр тиийэн кыра хайаҕаһы арыйан, уһун, синньигэс титирик тоһутан, мутугун солоон баран төбөтүнэн иһирдьэ астым. Дүлүҥ иһигэр хачыгырас тыас түргэн баҕайытык сыҕарыйан туох эрэ ыйааһыннаах баҕайы куулбутугар түһэн хаалла. Мин дьонум өрө уһуутаат ньамаласпытынан куул айаҕын бобо тутан кэбистилэр. "Заяц пойман!" Дьэ, һуу-һаа буолан, куул курдат куобахпытын тутан көрөн, имэрийэн дьиҥнээх, тыыннаах куобаҕын итэҕэйэн баран биирдэ дьиэбит диэки төнүннүбүт. Хаччыыта ортотунан баран иһэбит. Куулу бултаабыт киһи мин сүгэн иһэбин. Икки ойоҕоспунан сэлэлээн уонча оҕо тараахтаан иһэллэр, сөп-сөп кэннибэр киирэннэр куобаҕы куул бүтэй тутан көрөллөр. Ол курдук дьиэбитигэр бары тоҕо сууллан киирдибит. Дьоммут үлэлэригэр. Ким да суох. Киирэри кытары үмүөрүһэн тураллар оҕолор. Куобах дьүһүнүн көрө иликтэр. Билигин көрүөхтээхтэр. Куулбун таҥнары тутан үөһээттэн сахсыйбытым муостаҕа муус-маҥан куобах мөлбөс гынан түһэн кэллэ! "Оо!".. - өрө ураатаһыы буолла, куобахпыт аргыый аҕай, отой тыаһа суох чөм-чөм ойон, сыҕарыйан, вешалка анныгар киирэн хаалла. Дьэ, биһиги тобуктуу-тобуктуу көрүү-истии. Куобахпыт күһүҥҥүттэн итиннэ турбут кылгас остоох эрэһиинэ саппыкылар кэннилэригэр киирэн састах буолбута кэлин аҥаара бүтүннүү көстөн олорор.  "Аһатыахха!" - бастакы санаабыт ити. Аччык буолуохтаах. Тугунан аһатарбытын билбэппит. Кыра сылдьан ааҕар нууччалыы остуоруйа кинигэлэрбитигэр куобах наар моркуоп тута сылдьар гына ойууланарын көрбүт дьон буоллахпыт. Өссө ол моркуоба кыратык кэбийиллибит буолааччы. Дьиэ оҥкучаҕар киирэн буордаах эргэ биэдэрэҕэ батары анньыллан турар моркуоптартан саамай үчүгэйдэрин, улаханнарын ылан хороччу тутан таһаардым. Моркуоппун саппыкылар кэннилэригэр куобах төбөтө баар сиригэр уурдум. Кыылбыт хамсаабат, олорор оннук. Кыратык кэтэһэ түстүбүт даҕаны куобахпыт үөрдэ-көтүтэ аһаан барбата. Моркуоп кэтэҕэ көстөр эрээри хамсаабат. Оҕолор сыыйа онно-манна аралдьыйан тахсыталаатылар. Эдьиийбинээн сөп-сөп кэлэн өҥөйөн көрөбүт. Куобахпыт хамсаабат, моркуоппут сытар. Киэһээ буолла, оһох отто сырыттахпына ийэбит кэллэ. Куобахпытын кэпсээтибит, киирэрин кытары. Ийэбит сонун устан баран төҥкөс гынан куобаҕы көрдө: "Киһи буолбат, сүрэҕэ хайдыбыта буолуо, өлүөҕэ!" - диэн куобахпыт эрэйдээх бириигэрэбин таһааран кэбистэ. "Ээ, өллөҕүнэ хата чуучула оҥоруом!" - диэтим, "Ханан да бааһа-үүтэ суох үчүгэй чуучула буолуо!" Оннук санааттан чэпчээн куобахпын сотору-сотору өҥөйөн көрбөт да буоллум. Оннук утуйдубут, киэһээ буолан. Сарсыарда ойон тураат вешалка аннын көрдүм. Хайдах эрэ өлө сытар куобаҕы көрүөм диэн санаалаах этим, пахай, били чуучула буолуохтаах куобаҕым отой да өлбөтөх. Түүн сыҕарыйбыт быһыылаах, саппыкылар кэннилэриттэн утары көрөн харахтара күлтэһэ сыталлар. Моркуоппут куобах анныттан кыһыл эмэһэтэ эрэ көстөр, сиэбэтэх:

- Маа! Куобахпыт өлбөтөх! Тыыннаах!.. 

- Тыыннаах буоллаҕына күнүс аһатаар, талахта, отто киллэрэн биэрээр...

Ол күн олох иннэ үрдүгэр олорон үөрэммитим. Бу уруоктар бүтэн биэрбэттэрэ! Кэтэспит санааҕа абыраллаах чуораан тыаһаабатаҕа үйэ буолла... Эбиэт саҕана дьиэбэр тиэтэйэн иһэр сирэйбин көрбүккүт буоллар... Киирбитим куобаҕым өлбөтөх. Утары көрөн баран сытар, көхсө бөрү-бөгдөгөр. Кулгаахтарын кэннин диэки ньылаппыт. Эмиэ сиирэ-халты аһаатым. Сайын тиэргэн ото охсуллан обургу соҕус бугул буолан турарыттан хаарын хаһыйан түһэрэн баран илиибин бугул иһигэр уган от саамай күөҕүн, сэбирдэхтээҕин турута тутан ыллым. Дьиэбэр киллэрэн вешалка анныгар уурбатым. Бэйэм хоспор илдьэн уруок ааҕар остуолум анныгар уурдум. Аны утатыа диэн ыскааптан бүлүүһэ ылан, чаанньыктан уу кутан, дьалкытан тоҕо-тоҕо илдьэн отум аттыгар уурдум. Аны куобахпын вешалка анныттан ороон таһааран хоспор илдьиэхтээхпин. Толкуй буолла. Илиибинэн ыллахпына ытырара чуолкай. Биитэр, күүстээх кэлин атахтарынан түөспүн, испин хайыта тэбиэлиир. Сайын туһахха иҥнибит куобахха тэптэрэн турабын. Билэбин ону. Акаары буолбатахпын, илиинэн түсүһэр. Эппиэт-пирибиэт суох, дьиэ сууйар сыбаабыра ылан вешалка аннын хаһан куобахпын үүрэн таһаардым. Оннук үүрэн-үтүрүйэн ньохоолуу сылдьар куобаҕы нэһиилэ хоспун буллардым. Куобаҕым хоспор киирээт оронум анныгар дьылыс гынна. Уонна тахсар санаата суох эмиэ бөгдөйөн олорор. Эбиэт ааста, сордоох аһаабатаҕа суукка буолла. Аччыктаабыт буолуохтаах, хайаан да аһатыахха диэн санаа киирдэ. Күүһүнэн да туран аһатарга! Сыбаабырабынан хаһыйан куобахпын орон анныттан таһааран бэлэмнээбит оппор, уубар, остуол анныгар үтүрүйэн илтим. Оту булуо да сиэн киирэн барыа дии саныыбын. Бүлүүһэттэн куоска үүтү иһэрин курдук чалымнатан уу иһиэхтээх, от сиэн баран. Куобаҕым аһылыгын үрдүнэн тэпсэн ааста, бүлүүһэлээх уутун түҥнэри үктээн кэбистэ. Уонна мүччү туттаран эмиэ оронум анныгар киирэн хаалла. Сорунан туран өссө иккитэ үүрэн таһаарбытым. Орон анныттан. Туһа суох, аһаабатаҕа. Киэһээ куобах эрэйдээх аһаабатын дьоммор кэпсиибин. Ийэм булгу өлөр, тыа кыыла дьиэтийбэт диир. Ол аайы куобахпын сарсын тыыннаах буоллаҕына куттаммакка илиибинэн тутан ыламмын оту сиэтэ сатыаҕым диэн былааннанан оннук утуйдум. Арай, түүн, туохтан эрэ, тэһэ кэйдэрбит курдук уһуктан кэллим. Ыйдаҥалаах баҕайы түүн буолбут. Түннүгүнэн ый сырдыга тыган син ол-бу көстөр. Харахпын симэн төттөрү утуйаары гынан истэхпинэ харахпар туох эрэ туналыҥныыр. Уһуу-уһуу кыччыыр. Куобаҕым! Орон анныттан тахсыбыт! Хамсаабакка, харахпын муҥунан көрөн куобахпын көрөбүн. Аһыы олорор! Бу дьолу! Чахчы аһыыр быһыылаах, остуолум анныгар олорор! Аны куттанан, ситэ аһаабакка орон анныгар куотуо диэн санаалаах, чыпчылыйбакка да эрэ куобахпын көрө сытан утуйан хаалбыппын... Сарсыарда ойон тураат куобаҕым аһаабыт дуу, суох дуу диэн чинчийдим. Чахчы аһаабыт! Ото көҕүрээбит лаппа. Остуолум анныгар куобах саахтара сыталлар, оронум аннын өҥөйөн көрөбүн, куобаҕым олорор. Орон анныгар саахтар көстөллөр. Ынырык үөрдүм. Бүгүн өссө үчүгэйдик от киллэриэм, туһахтарбын көрө таарыйа талах быһан аҕалыам. Куобах аһаабыта кэрэ кэпсээн буолан, өссө тугунан аһатар санаа үллэстиилээх күн буолбута, дьиэ кэргэҥҥэ. От бөҕө киллэрэн. Туһахтаан кэлэн иһэн сиппиир талаҕын саамай төбөлөрүн, сымнаҕаһын элбэҕи тоһутан кыбынан кэлбитим. Түүн хойукка дылы утуйбакка куобаҕым аһыы тахсарын кэтэспитим. Ити түүн куобаҕым уһуннук аһаабыта. Тииһин тыаһа кып-кыычыгырас. Сөҕүөм быатыгар ууну испэтэҕэ. Кэлиэҕиттэн уу диэҥҥэ наадыйбат. Ийэм куобах уу испэт, талахтан ылар сүмэһининэн сөп буолар диэн уоскуппута. Онтон атын тутан ылан бүлүүһэлээх ууга сырайынан анньыахтаах этим. Уу иһэрдээри. Куобаҕым нэдиэлэ курдук мин хоспор дьиэлэнэн олорбута. Кэнники от, талах киллэрдим да оронун анныттан мөлбөйөн тахсан кэлэр буолбута. Күнүстэри. Бүтэһигэр илиибэр ылан көтөҕөр эҥин буолан испитим. Ону барытын биир суол буортулаабыта... Куобаҕым саахтыыра элбэҕэ бэрт этэ... Мин акаары, оччолорго хос хомуйар, муоста харбыыр диэн ыраас. Эдьиийим муоста сууйааччы, мин билбэт дьыалам ону. Аны санаатахха, ол биир нэдиэлэ устата куобахпын кытары мин утуйар хоспун чанчарык да оҥорбут эбиппит. Билигин санаатахпына, күлүөх санаам кэлэр. Хоһум иһэ толору от, талах ходуула. Киһи атаҕар тэпсиллэ сылдьар куобах сааҕа... Үлэтиттэн үтүрүттэрэн буолаахтыа, ийэм нэдиэлэ буолан баран биирдэ алҕаска хоспун өҥөйөн баран олус кыыһырбыта. Киэһээ аһылыкка бириигэбэр тахсыбыта. Куобаххын эбэтэр өлөр, эбэтэр сибилигин аһаан баран ойууругар ыыт диэн. Чанчарык дьон, эдьиийим биһикки улаханнык мөҕүллүбүппүт.

Мин испэр эдьиийбэр кыыһырабын. Барыта киниттэн. Хоһу харбыы сылдьыахтаах этэ! Бэйэбин буруйдана санаабаппын ол тухары. Хайыахпытый, тэҥнэһиэхпит дуо? Аһаан баран куобахпытын ыыта тахсыбыппыт. Өлөрөр туһунан санаа киирбэтэҕэ даҕаны. Табаарыс курдук туттан-хаптан, аһатан-аһатан баран хайдах илиим баран өлөрүөхпүнүй, эрэйдээҕи?.. Убайым, эдьиийим буолан таҥнан таһырдьа тахсыбыппыт. Мин куобахпын куоска курдук көтөҕө сылдьабын. Онтукам көтөхтөрөн иһэн төбөтүн кэдэтэн сирэйбин сытырҕалыыр курдук гынар. Уһун, кытаанах бытыктара иэдэспин кычыгылаталлар. Эдьиийим моонньугар кыһыл лиэнтэ баайыахха, дьон өлөрбөтүн курдук диэбитин аккаастаммыппыт. Туһахчыт киһи мин билэбин. Ол быатыттан мутукка, талахха иилиһиннэҕинэ бүтээхтиир. Дьиэбит анныгар сыырынан түһэн куобахпын умнубат курдук түөспэр ыга тардан бакаалаһан: "Чэ!" - диэн баран хаарга түһэрбитим. Биһиги санаабытыгар куобахпыт төрөөбүт сирин диэки, хоту, Хаччыыта  уҥуор көнө түһүнэ туруохтаах этэ. Куобахпыт буоллаҕына хаарга түһэн баран ургум-эргим көрбүтэ, эргичиҥнээбитэ. Хайдах эрэ, айылҕаттан бэриллибит компаһын чөлүгэр түһэрэр курдук буолбута. Онтон аргыый аҕай бу сибилигин түспүт сыырын үөһээ, соҕуруу диэки ньөкөөрдө турбута. Ыйдаҥалаах киэһээ аҕыйахта туналыҥнаат хаары кытта хаар буолан харахпытыттан сүппүтэ. Куобахпыт төрүт да бөһүөлэк диэки тахсан хаалбыта. Ыйдаҥаҕа суолун суоллаан батыһан тахсыбыппыт дьиэбит аттыгар чигдигэ киирэн суола сүппүтэ. Аны ыттарга түбэһиэ диэн наһаа хомойбутум. Ити барыта эдьиийбиттэн!.. Оннук утуйбуппут, кэри-куру. Ол куобах ыыта таһырдьа тахсыбыппыт кэннэ хоспун ийэм кылбаччы ыраастаабыт этэ... Сарсыарда тоҕус чаастан үөрэнэбит. Мин оскуолабар аҕыска тахсан барбытым. Хабыс-хараҥаҕа куобаҕым суолун тиэргэнтэн тахсыбытын булан суоллаан батыспытым. Куобаҕым былыргы дьыссаат буолан турбут эргэ дьиэ аттынан уулуссаны туораан оскуола аттынан сыыры түһэн Чурапчылыыр суолу  этэҥҥэ туораан тус соҕуруу сайын сөтүөлүүр үрэхпит чүөмпэтин туһаайан бара турбута. Ыкка түбэспэтэх диэн наһаа үөрбүтүм. Мин куобаҕым этэҥҥэ, бэйэтин дьиэтигэр, хаарынан бүрүммүт ойууругар тиийдэҕэ. Билигин тугу эрэ гына сылдьар?.. Мас хахха анныгар сыттаҕа. Мас көҥдөйүгэр киирбитэ дуу?.. Үөһээ тыынан баран оскуолабар тахсыбытым... Ол кыһын Хаччыыта халдьаайы тыатыгар туһахтаабытым, тохтооботоҕум. Арай, куобаҕым ыытарбытыгар хоту сүүрбүт буоллун? Ол күнтэн туһахчыт буолан бүппүт буолуом этэ дии саныыбын. Аны бэйэм куобахпын алҕаска туһахтаан ылан иэдээн буолуо диэн...