Өксөкүлээх убайбыт тугу сүбэлээбит эбитий?

Кини олоҕу өтө көрүүлээх сүрүн айымньытын – «Ойуун түүлэ» поэматын – 1910 с. суруйбута.

... Үйэлэри уҥуордаан

Үрэллибэккэ кэлбит

Үтүө үгэстэрбитин,

Үрдүк итэҕэлбитин

Үтүрүйбэккэ,

Ортотуттан ойор күннээх

Орто туруу дойдуга

Үс саханы үөскэтэн,

Түөрт саханы төрөтөн,

Үрүҥ күн диэки

Үстэ көрөн

Үгүрүс гыныаҕыҥ!

Саха  буолартан

Сааппакка, сэнэммэккэ,

Үүммүт үйэҕэ

Үһүс тыһыынчаҕа

Үүннээх тэһииммитин

Мүччү тутумуоҕуҥ!

Дом! Дом! Улуу Дом!

Билигин аан дойду муҥутуурдук кыараабыт, кыччаабыт, аан дойду култууралара бары ыбылы алтыһа-аалсыһа, кыралар сууралла-сайҕана, улаханнар күөнтэһэ олорор кэмнэригэр олоробут. Улахан омуктар былаас, баай-дуол иһин бэйэ-бэйэлэрин сиэспиттэрин кэннэ аан дойдуга улуу сут туран, дьон-норуот бөҕө олохторо огдолуйар.

... Кэлин тиһэҕин диэки

Дохсун үгүс дьон

Үөскээбит үтүө дойдуларыттан

Үтүрүллэн,

Айыллыбыт аҕа дайдыларыттан

Арахсан,

Салаҥ элбэх сай-күдүө дьон

Саха диэки салаллан,

Дьокуускай диэки туһулаан,

Биһиги диэки бэрэһилиэннээн

Эрэллэр...

Дьэ, онон хайыахтаахпытый? Быһата, билигин бара турар «глобализацияҕа» хайдах сыһыаннаһарбытыгар улуу бөлүһүөкпүт, саха саарына, урааҥхай туйгуна Алексей Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй  116 сыл анараа өттүгэр тугу сүбэлээбит эбитий?

Өлбүт өбүгэлэрбит,

Айбыт аҕаларбыт

Сүбэлиир-өйдөтөр буолаллара

Бу курдук диэн:

“Муҥ-сор буулууругар,

Эрэй-буруй эрийэригэр,

Кыһалҕа-кыдьык кыпчыйарыгар,

Өй-санаа түмүллэригэр,

Таар муҥурга хаайтарар

Уһук муҥ кэллэҕинэ

Дьэ эбии өрө сэтэрэн,

Өргөс кылааны өрө үүннэрэн,

Хаҥыл сүрэҕи хабараансытан,

Хатан тимир халтарыйар

Хабараан санааны ылынан...

...Биири эрэ

Бигэтик саныыр буолуҥ,

Соҕотоҕу эрэ чопчу саныыр буолуҥ,

Тууратын эрэ тобулу саныыр буолуҥ”, –

Дииллэрэ...

... Аны биирдэ дьүһүн кубулунан,

Быста-быста салҕанан,

Тимирэ-тимирэ күөрэйэн,

Өлө-өлө тиллэн көрүөҕүҥ...

... Кэлэн иһээччилэри

Кэтэһэ-кэтэсбиччэ...

Кинилэр диэтэх дьон

Бэйэлэрин киэнин,

Үөмэн тиийбэт

Үрдүк сололоох,

Үгүс үтүөнү үөдүппүт,

Үс дойду өйүн үксэппит

“Үтүө үөрэхпит” диэн ааттыыр,

Сэттэ уон сэттэ

Дьиибэ дьибилгэттэрин,

Дьэс эмэгэт гынан

Испитигэр иҥэрэн,

Ийэ куппутугар иитиэхтиэҕиҥ,

Аҕыс уон аҕыс

Араас албастарын      

Алкыйан ылан,

Ап гынан

Салгын куппутун алыптыаҕыҥ,

Тоҕус уон тоҕус

Кудай кубулҕаттарын

Куудьуйан ылан

Буор куппутугар буҕатытыаҕыҥ...

Итиччэлэргэ буоллаҕына,

Кинилэр диэтэх дьон

Кэлбиттэрин иһин,

Тиис-тиискэ,

Муос-муоска,

Туйах-туйахха буоллаҕына,

Онтон анараа өттүгэр –  

Айыҥат хаан анабыла,

Таҥха хаан таҥхата,

Дьылҕа хаан дьылҕата

Сиргэ түспүт кэскилбитин

Киминэн тэрийбитэ,

Окко түспүт оҥоруубутун

Тугунан олохтообута –

Ол билиэ буоллаҕа дии, ноколоор.