Кофены тугунан солбуйуохха сөбүй
Кофеин күн аайы иһэр буортулаах, аны туран биһиги маҕаһыынтан чэпчэки сыаналааҕын булан ылар кофебыт хаачыстыбата соччото суох буолуон сөп. Онон кофены тугунан эмэ атынынан солбуйуон баҕалаахтарга туһалаах матырыйаал бэлэмнээтибит.
Кофеина суохтар
Кофеина суох киһи органихмын тонустуур утахтар бааллар. Кофеттан дабылыанньаҕыт тахсар, сатаан утуйбат буолан хаалар, куолайгыт аһыйар буоллаҕына атын уһугуннарар утахтарга көһүөххүтүн сөп.
Цикорий. Кофены үксүн кининэн солбуйаллар. Кофе курдук амтааннаах эрээри кофеина суох. Инулин диэн пребиотиктаах, ол аата оөоҕос микрофлоратыгар туһалаах. Ол эрэн цикорий гаститтаах, язвалаах, үөһүгэр таастах дьоҥҥо сэрэхтээх.

Ройбуш. Соҕуруу Африкаттан төрүттээх чэй. Саахардаах курдук минньигэс амтаннаах буолар. Кофеина уонна танина суох буолан ис уорганнарга буортута суох. Антикосиданнардаах, хааҥҥа баар саахары нуормаҕа түһэрэр кыахтаах, сылайбты аһарынарга, налыйарга көмөлөһөр. Дабылыанньалара түһэр дьоҥҥо сэрэхтээх, хаан баттааһынын түһэрэн кэбиһиэн сэп. Быар ыарыылаахтар испэттэрэ ордук.
Какао. Теобромин диэн эттиктээх — бу эттик киһини уһугуннарар, ол эрэн кофеиннааҕар сымнаҕас дьайыылаах. Маны таһынан серотонин оҕоһуллан тахсыытын тэтимирдэр буолан настырыанньаны көтөҕөр. Магнийдаах, антиоксиданнардаах. Үүтү кытта ҥостон иһиэххэ сөп.
Комбуча. Норуокка “тэллэй уута” диэн ааттыыбыт. Хара чэйи саахардаан, тэллэйинэн аһытабыт. Аһытыынан оҥоһуллар утах буолан органическай кислоталардаах уонна ферменнэрдээх – аһы буһарар уорганнарга олус туһалаах.
Уһуганнарар утахтар
Бытаан уонна уһуннук барар уһугуннарар дьайыылаахтар:

Күөх чэй. Кыра кофеиннаах эрээри, L-теанин диэн эттиктээх буолан, ону кытта алтыһан уһуннук барар сэниэни биэрэр. Антиоксидана элбэх. Кофеиннаах буолан киэһэ испэт ордук. Хааннарын баттааһына үрдүүр уонна ис-оһоҕос ыарыылах дьоҥҥо сэрэхтээх.
Матча. Бороһуогунан оҥоһуллар күөх чэй. Эмиэ кофеин уонна L-теанин алтыһыыта үчүгэй буолан, истэхпитинэ өр сэниэлээх сылдьабыт. Элбэҕи истэххэ сатаан утуйбат буолуохха, аһара күүрүөххэ сөп.
Мате. Соҕуруу Америка утаҕа, күүскэ тонустуур, уһугуннарар. Мэйии үлэтин күүһүрдэр, эт-сиин өттүнэн тулуурдаах буоларга көмөлөһөр.
***
Кофены солбуйар утах көрдүүргэ амтанынан эрэ буолбакка, дьайыытынан талыахтаахпыт. Үгүс солбуйар утахтар үүнээйинэн оҥоһуллар буоланнар аллергияны көбүтүөхтэрин сөп. Ону тэҥэ үгүс чэй эмтэри кытта барсыбат.
Хааннарын баттааһына халбаҥныыр, ис уорганнара ыарыылаах, хат эбэтэр оҕо эмтэрэр дьахталлар кофены тугунан эмэ солбуйуохтарын иннинэ быраастары кытта сүбэлэһиэхтээхтэр.
Стимулятортан букатыннаахтык аккаастанар санаалаах буоллаххытына – цикорий, ройбуш, какао барсар.
Сымнаҕас дьайыылаах, сэниэ биэрэр утаҕынан солбуйар буоллаххытына – күөх чэй эбэтэр матча барсар.