КИНИГЭ ДОЛБУУРА. Ханнык кинигэлэри ааҕабыт?

«Киин куорат» интэриниэт таһаарыы ол рубриканы СӨ Национальнай библиотекатын экспертэрин көмөтүнэн сөргүттэ.

СӨ Национальнай библиотекатын Медиа-киинин үлэһитэ Ирина Филиппова:

– Бүгүн, атырдьах ыйын 14 күнүгэр, саха норуодунай суруйааччыта Николай Лугинов 78 сааһын туолар. Онтон сиэттэрэн бэйэбит кэммитигэр олорор, тыыннаах классик суруйааччыбыт айымньыларын ааҕарга сүбэлиэм этэ.

Николай Лугинов «Улуу Хууннар», «Чыҥыс Хаан ыйааҕынан» курдук бөдөҥ айымньыларын үгүс дьон билэр, аахпыт буолуохтаахтар. Оттон Николай Лугинов айымньыларын кытта олох билсэ илик дьоҥҥо «Нуоралдьыма чараҥа» диэн кылгас сэһэниттэн айар үлэтин кытта билсиһиини саҕалыаххытын сөп диэн сүбэлиибин. Айымньы 1979 сыллаахха бэчээккэ тахсыбыта. Сэһэн сүрүн дьоруойа кырачаан Ньургун оҕотук хараҕынан күннээҕи кыһалҕалара, үөрүүтэ, мунчаарыыта, санаата-оноото көстөр, ону таһынан айымньы кини хараҕынан Аҕа дойду Улуу сэриитин кэннинээҕи олох укулаатын, сэрии уотугар былдьаммыт ыар сүтүк аһыытын-абатын, төрөөбүт дойдуга тапталы, бэрииниилээх санааны, кэлэр кэнэҕэски туһунан толкуйу ааҕааччыга тиийимтиэ гына кэпсиир.

Суруйааччы «Сэргэлээххэ» диэн сэһэнигэр оччотооҕу кэм эдэр ыччатын олоҕун, толкуйдуур толкуйун, үрдүк үөрэх кыһатын устудьуоннарын ыра санааларын, күннээҕи түбүктэрин арылыччы көрдөрөр, оччоттон-баччаҕа диэри эдэр саас маҥнайгы, умнуллубат таптала таарыллан, сэһэни киэргэтэр. Бу сэһэн эмиэ суруйааччы айар үлэтин маҥнайгы олугар суруллубут, 1978 сыллаахха бэчээккэ тахсыбыт.

Онтон 1980-с сыллар ортолоругар тахсыбыт «Таас Тумус», «Үрдүк арыылар» хомуурунньуктарыгар сэһэннэрэ, кэпсээннэрэ киирбиттэр. Бу айымньылара суруйааччы сүрүн дьоруойдарын майгытын-сигилитин уйаннык ойуулуур ураты дьоҕурун, олох үтүө уонна мөкү өрүттэрин сытыытык көрдөрөр талаанын ааҕааччыга арыйаллар.

Саха норуотун суруйааччыта Николай Лугинов айымньыларын бибилэтиэкэттэн уларсан эбэтэр электроннай бибилэтиэкэбит нөҥүө киирэн ааҕыаххытын сөп.

***

Бибилэтиэкэ абонемент саалатыгар кинигэҕэ, бибилэтиэкэ үлэһиттэригэр, кинигэ лааппыларыгар сыһыаннаах астык быыстапка тэриллэн турар, мантан умусугутуулаахтык ааҕыллар үгүс кинигэни булуоххут. Тас дойдуга эргэ кинигэлэр лааппылара (букинистические лавки) олус сайдан, таһаарыылаахтык үлэлииллэр. Бу дьоҕус лааппылар хаһаайыттара үгүстэрэ кинигэни ааҕалларын таптыылларын таһынан, олус интэриэһинэйдик суруйаллар.

Олортон биирдэстэрин кэпсиэхпин баҕарабын: Юн Сонгын – Сеул куоракка кинигэ маҕаһыынын хаһаайына, кини 30 сааһыгар диэри улахан IT-тэрилтэҕэ таһаарыылаахтык үлэлии сылдьан, оҕо эрдэҕинээҕи ыра санаа оҥостубут баҕатын толороору, хамнастаах үлэтиттэн аккаастанан, кинигэ маҕаһыынын арынар. Ааптар бэйэтэ этэринэн, кини лааппытыгар үксэ эргэ кинигэлэр атыыланаллар эбит. Саҥа кинигэни ааҕааччы бэйэтэ көрдөөн, ааттаан-суоллаан ыла кэлэр эбит буоллаҕына, эргэ, ааҕыллыбыт кинигэлэр ааҕааччыларын бэйэлэрэ булар ураты эйгэлэрэ олохтоммут. Ону таһынан, урукку сылларга тахсыбыт сэдэх кинигэлэри көрдүүр дьон элбэхтэ кэлэр эбит, онуоха ааптар оннук кинигэлэри көрдөөн булан биэрэр манньатын харчынан буолбакка, тоҕо чуолаан бу кинигэни көрдүүллэрин билиэн баҕаран, кинилэртэн кэрэ кэпсээн эрэйэр эбит.

Юн Сонгын кэлин ол кэпсээннэринэн кинигэ таһаарбыт. Бу кинигэтэ дойдутугар Кореяҕа эрэ буолбакка, 2025 сыллаахха нууччалыы тылбаастанан Арассыыйаҕа эмиэ сүрдээхтик биһирэммит. «Продавец редких книг. 28 реальных историй от владельца книжной лавки» диэн кинигэтэ дьон дьиҥнээх олоххо буолбут кэпсээннэригэр олоҕуран суруллубут, киһини долгутар, уйадытар, сороҕор куттуур, соһутар, арыт детективнэй линиялаах кэпсээннэр бааллар. Киһи кутун тутар тэттик кэпсээннэри сөбүлүүр дьоҥҥо булгуччу бу кинигэни астына-дуоһуйа ааҕыҥ диэн сүбэлиэм этэ.