Күн дьоно – Сунтаарга

Көрбүтүм, сөхпүтүм, сэргээбитим өрө күүрбүтэ ааһа илигинэ санаабын үллэстиэм. Уораҕайга киирэн кэлээккин кытта ыраастыы, алаадьынан айах тута көрүстүлэр. Онтоон саха боотурдарын кытта хаартыскаҕа хатанан Кыыс Боотур саҕа сананныбыт.

Күүтэр кэммитигэр АКС пайщиктаахтара Сочига сынньана кэлиҥ диэн угуйуктаатылар, Хара муора кытылыгар сыламныах санаа киирдэ .

Онтоон таҥара табатын курдук симэнэн тахсан Валентина Тихонова, Людмила Попова, проект кыттыгас ааптара, эҕэрдэ эттилэр. Өрөспүүбүлүкэҕэ биир бастыҥ үлэлээх биһиги филиалбыт хотунугар Л. Варламова5а эҕэрдэ сурук туттардылар. Мантан билбиппит былырыын куоракка, быйыл Чурапчыга уонна биһиэхэ эрэ көрдөрөллөр эбит.

Хампаанньа төрүттээччитэ Татьяна Варфоломеева кыым саҕан дьиҥ суруллубут монографияҕа олоҕуран сахалар – күн дьоно хайдах тыынан устан, муҥу муннубутунан тыыран, кыһыны кырыатынан , күһүнү өксүөнүнэн билэн, араас моһоллору туораан, дьиикэй кыыллары дьиэтитэн сүөһү төрдө гыммыттарын субу илэ курдук көрдүбүт. Саха сирин бараммат баайа, талыыта – талбата олоҕу чэчирэппитин хоһуйдулар. Дьөһөгөй оҕото барахсан  барылаччы кистээн олох уйгута буоларын өссө төгүл итэҕэттилэр. Сороҕор төһө да хонууттан хомуллан, сыһыыттан сылгыланан кыыс оҕо хотун ойох буолан олоҕу салгыыыра, дьиҥнээх эр киһи дьахтарга харыстабыллаах сыһыана долгутта. Аан дойду киэргэлэ – кыыс диэбиттэрэ хайдах курдук дириҥ ис суолталааҕый. Сиргэ олох туругурарын үс араас сэргэнэн  табатык да көрдөрдүлээр. Олох көрөн олорон тиритэ – хорута тэҥҥэ олох сэргэтин өрө астыбыт, сэлэ чэчир тартыбыт, уйгу – быйаҥ чороонун күөрэччи көтөхтүбүт. Урут кыһалҕаттан дьахтар эр киһини кытта тэҥҥэ сэрииһит эбит. Кэлин ол киэргэлгэ – симэххэ кубулуйбутун илэ көрдүбүт. Хоҥкунуур тыллаах этигэн хомуспут  тыһыынчанан сыллар анараа өттүлэригэр ойуун тэрилэ эбит. Ол да иһин билигин даҕаны хомус дьүрүскэн тыаһынан эмтэнэбит, ыраастанабыт. Түптэ уматыы, кымыс иһиитин сиэрэ – туома Сунтаарга киэҥник ыытыллар буолан бары да үчүгэйдик билэбит. Онтоон Саха сирин Дархан оһуокайдьыта, баар – суох алгысчыппыт Кураһаай Мэхээлэ таҕыста эбээт. Онтон тилэхпиттэн уу дьулайбар диэри дьырылаан киириэр, үөһэ өндөйүөхпэр диэри алгыс түһэрдэ. Тоҕо эрэ, тоҕо эрэ бу алгыһы хас биирдии киһи тус киниэхэ эрэ анаммытын курдук ылыммыта буолуо диэн санаа киирдэ, мин оннук ылынным, олуус чэпчээтим.

Мин бу туруорууну көрөн олорон бу өрөспүүбүлүкэҕэ биир бастыҥ үлэлээх бааммыт дьонноро үлэлээбэккэ үҥкүүнэн эрэ үлүһүйбүттэр диэх курдук бэккэ үҥкүүлүүллэрэ сөхтөрдө. Үҥкүү тыйаатырын артыыһа Эдуард Жирков , Гулун ансабль үҥкүүһүттэрин мин музыка оскуолатыгар өр сылларга үлэлээбит буолан, элбэх үҥкүүһүтү көрбүт  эрэ  буолан араардым, омуннуу соҕус эттэххэ. Оннооҕор үрдүлэригэр мас да суулуннаҕына тостуо суох курдук толуу буойуттар үҥкүүгэ ох сааларынан үөһэ – аллара, уҥа – хаҥас хайыһыннаран үҥкүүнү бэккэ ситэрдилэр, сүрүн үҥкүүһүттэр курдук көһүннүлэр. Көстүүмнэри тикпит көмүс тарбахтаахтарга туспа махтал. Хаартыскаҕа түһэ сылдьан уора – көстө көрдүм.  Бу ырыаһыттарын, хас да куолаһынан дьүрүһүтүү. Студент оҕолору хайҕыаҕы тыл тиийбэт. Улахан инникилээх оҕолор сылдьаллар. Кытаатыҥ. Кураһаайбыт доҕоттор алгыһынан эрэ муҥурдаммакка, талааннаах барытыгар талааннаах буолан, ити саҥа кыттыспыт дьонунаан отой биир турукка, долгуҥҥа киирэн дугук – игик биир тэҥҥэ хамсаныы, көрбүт эрэ бары сөхтө.

Бүтэһигэр сиргэ олох чэчириирин туоһута - оһуокайдаан ойдубут. Итиччэ үчүгэй этээччилэр баалларыгар фойеҕа тахсан салгыы , сайыммыт чугаһаабычча, оһуокайдаан ойуохха, Сунтаар оһуокайын оҕолорго көрдөрүөх  баара.

Күн дьонноро – биһиги олорон кэлбит олохпутун барытын хаптылар, олус дириҥ ис хоһоонноон туруорбут режиссерга – Наталья Кралинаҕа, артыыстарга махтал. Маннык программанан өссө киэҥ сири, элбэх дьону хабыахха наада эбит. Баҕар мин көрөөччү быһыытынан ааптар этэриттэн атыннык өйдөөбүт буолуохпун син, бу мин тус санааларым.

Элбэҕи көрөр – билэр, кыттар Сунтаар дьонун хараҕын толордугут,  дууһатын кылын таарыйдыгыт, тугу эрэйбитин биэрдигит. Махтал!