Үҥкүү — иитии биир көрүҥэ

Бүгүҥҥү сэргэх сэһэргэһээччибит Катерина Захарова – Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар судаарыстыбаннай тыйаатырын артыыһа, СӨ култууратын туйгуна, оҕолорго аналлаах «Маска» үҥкүү искусствотын устуудьуйатын салайааччыта.

Хараҕыҥ уоттаах буоллаҕына...

– Катерина, бэйэҥ хаһааҥҥыттан үҥкүүнэн үлүһүйбүккүнүй?

– 7-8 сааспыттан. Ол саҕана Тиксиигэ олорор этибит. Оҕо искусствотын оскуолатыгар үҥкүү кылааһыгар дьарыктаммытым, үгүс куонкурустарга кыттыбытым. Бастакы уһуйааччым – Маргарита Николаевна Байназарова, билигин Москваҕа көһөн олорор. Дойду тэбэр сүрэҕэр тиийдэхпинэ, хайаан да учууталбар ыалдьыттыыбын, ирэ-хоро кэпсэтэбит.

Оскуоланы бүтэрэн баран, дьиҥэр, Арктикатааҕы култуура уонна искусство судаарыстыбаннай институтугар киирбитим. Ол эрээри ийэм сүбэтин ылынан, докумуоммун Математика уонна информатика институтугар биэрбитим. Онно үөрэнэ сылдьан өйбүнэн-санаабынан үҥкүүбэр курдаттыы тардыһа турарым. Уопсайга, «Сэргэлээх уоттара» култуура киинигэр үҥкүүлүүрүм.  Онтон санаам сыппат үөрэҕин быраҕарга быһаарыммытым уонна АГИКИ-бар хос туттарсан киирбитим.

Устудьуоннуур сылларбар үгүс тэрээһиннэргэ, күрэхтэргэ кыттан, институт чиэһин дойду, норуоттар икки ардыларынааҕы таһымнаах бэстибээллэргэ көмүскээн, элбэх сири-дойдуну кэрийбитим. Онуоха «Аар аартык» ансаамбыл салайааччыта, маастарым Ангелина Григорьевна Лукинаҕа махталым муҥура суох. Уопсайынан, уһуйааччыларым чугас дьонум буолбуттара, олоххо үчүгэйи көрөргө, ыарахаттары туоруурга үөрэппиттэрэ. Билиҥҥэ диэри учууталларбын кытта алтыһар, өссө бииргэ үлэлиир дьоллоохпун. Холобур, ытыктыыр уһуйааччым Сергей Викторович Афанасевич билигин устуудьуйам оҕолорун классическай үҥкүүгэ дьарыктыыр, кини курдук улахан маастарга үөрэнии – үрдүк чиэскэ тиксии.  

– Оҕо устуудьуйатын тэрийэр баҕа санаа хаһан күөдьүйбүтэй?

– Мин оҕо эрдэхпиттэн «Гулун» ансаамбылга үҥкүүлүүр ыра санаалаах этим. Ол баҕам туолан, 2014 сыллаахха тыйаатырга үлэҕэ ыҥырыллыбытым. Ол саҕана 5-с кууруска үөрэнэрим. Оттон оҕолору үҥкүүгэ уһуйар ыра санаабын испэр өр иитиэхтии сылдьыбытым. Артыыс идэтэ үтүөнү үксэтэр, кэрэҕэ сирдиир аналлаах, ону сэргэ оҕону, үүнэр көлүөнэни иитиигэ улахан суолталаах дии саныыбын. Тыйаатыр иһинэн оҕо устуудьуйатын арыйыахха сөп диэн этиибин салалтам өйөөбүтэ. Ол курдук, 2016 сыллаахха сэтинньи ыйга «Маска» устуудьуйабыт арыллыбыта.

Бастакы сүүмэрдээһиҥҥэ сэттэ эрэ оҕо кэлбитэ, оттон мин 60 оҕону күүппүтүм (күлэр). Биллэрии соччо тарҕатамматах этэ. Ол да буоллар санаабын түһэрбэтэҕим, син биир кэлиэхтэрэ диэн эрэммитим. Иккис сүүмэрдээһиҥҥэ эмиэ сэттэ оҕо кэлбитэ. Онтон тэлэбиидэнньэнэн тыйаатыр иһинэн устуудьуйа арыйдыбыт, оҕолору ыҥырабыт диэн кэпсээбитим. Ол кэннэ икки ый иһигэр сыыйа-баайа элбээн, 60 оҕо суруйтарбыта. Мин санаабар, киһи хараҕа уоттаах буоллаҕына, толкуйдаабытын толорор, сыалын-соругун син биир ситиһэр.

Билигин устуудьуйабытыгар 80 оҕо дьарыктанар. Пандемия иннинэ 100 этибит. 5-тэн 17-гэр диэри саастаахтары ылабыт. Выпускниктарбыт билигин хайыы үйэ устудьуоннар, биллэр-көстөр ансаамбылларга үҥкүүлүү сылдьаллар. Онтон биһиги үөрэбит, киэн туттабыт.      

Баҕалаах оҕо элбэҕи ситиһэр

– Сүүмэрдээһиҥҥэ тугу көрөҕүт?

– Оҕо үөрэҕи төһө ылынарын, төһө бэлэмнээҕин. Урут 3-4 саастаахтары ыла сылдьыбыппыт. Ол эрээри бэлэмэ суохтар этэ. Онон биһиги бырагыраамабытыгар 5 саас саамай сөптөөх дии санаатым.

– Кыра саастарыттан дьарыктамматах, ол эрээри айылҕаттан дьоҕурдаах оҕолор баар буолаллар дуо?

–  Бааллар. Мин оннук оҕолору «самородоктар» диэн ааттыыбын. Соччо-бачча имигэһэ суох, сатаан шпагаттаабат, атахтара кылгас, ол эрээри олус баҕалаах, ис-истэриттэн умайа сылдьар оҕолор кэллэхтэринэ, наһаа үөрэбин. Кинилэр үлэлээн элбэҕи ситиһэллэр.

– Устуудьуйаҕытыгар үҥкүү ханнык хайысхаларыгар дьарыктыыгытый?

– Хотугу үҥкүүттэн саҕалаан, аныгы үҥкүүгэ тиийэ үөрэтэбит. «Хотугу үҥкүү», «Классическай үҥкүү», «Норуот үҥкүүтэ», «Кэнсиэр нүөмэрдэрин туруоруу», о.д.а. хайысхаларга уһуйабыт. Ону таһынан эти-хааны уопсай сайыннарыы (ОФП), аэробика баар. Педагогтарынан Уйгуура Петровна Прокопьева, Анастасия Николаевна Неустроева, Ольга Мировна Борисова, Сергей Викторович Афанасевич, Туйаара Александровна Винокурова, Айыына Афанасьевна Пономарева, Марианна Петровна Баишева үлэлииллэр.

– Хотугу норуоттар элбэхтэр, таҥастара-саптара да майгыннаһар. Улахан да киһи бастакы көрүүттэн араарара уустук. Итиннэ оҕолору хайдах үөрэтэҕит?

–  Кырдьык, аҥаардас тылгынан кэпсээтэххинэ, тута киирбэт. Оҕо үҥкүүлээтэҕинэ биирдэ араарар буолар. Көстүүмнэрин да өйдөөн хаалар. Мин санаабар, ити өйдөбүлү үҥкүү тылынан дөбөҥнүк иҥэриэххэ сөп. Тоҕо диэтэххэ хамсанан-имсэнэн, ыллаан, этэргэ дылы, тиритэн, көлөһүҥҥүн тоҕон, ити информацияны быдан түргэнник ылынаҕын. Холобур, мин үҥкүүнү туруорарбар хайаан да хамсаныынан тугу көрдөрөрбүтүн кэпсиибин. Холобур, бу хайалар тураллар, ол өрүс уста сытар, ити ас астыыгын, тириини имитэҕин, бултуу сылдьаҕын диэн. Кыыллар саҥаларын үөрэтэ сатыыбын, холобур, хопто хаһыытыырын. Аҕыйах да оҕо сатаатаҕына, ол үчүгэй.

Саха сиригэр норуот үгэстэрин илдьэ хаалларар, сайыннарар сорук күүскэ турар. Онно биһиги курдук оҕону дьарыктыыр устуудьуйалар, ансаамбыллар оруолбут олус улахан дии саныыбын. Бары үрдүк эппиэтинэһи сүгэбит. Үҥкүүнү, испэктээги туруорарга, көстүүмнэри тигэргэ элбэҕи билиэх тустааххын – норуот историятын, култууратын, үгэстэрин. Манна биири этиэхпин баҕарабын: хомойуох иһин, сорох куонкуруска туруоруу ис хоһоонун көрбөккө, көстүүмнэринэн эрэ сыаналыыр түгэннэрэ баар. Биир сыл эбэҥкилии дэвэйдэ үҥкүүбүтүнэн бэстибээлгэ кыттыбыппыт. Оҕолор ырыаны бэйэлэрэ таһаарбыттара, көстүүмнэрбит да үчүгэй этэ. Фольклортан туора турбатахпыт, барытын быраабыланан оҥорбуппут. Ол эрээри үлэбитин сыаналаабатахтара, дипломант эрэ буолбуппут. Куонкуруска тас көстүүнү ордук сыаналыыллар, оттон норуот үгэһин, фольклорун кэпсиир нүөмэрдэри тэрээһиннэргэ эрэ толорор ордук  дии санаабытым.

Маннык хамаандалаах хайаны да дабайыахха сөп

– Быйыл биһиэхэ тыйаатырбыт олус улахан бэлэҕи оҥордо. Ахсынньы 4 күнүгэр «Снежное пророчество» диэн испэктээкпит премьерата буолуохтаах. Билигин онно бэлэмнэнэ сылдьабыт.  Режиссер – Саргылана Горохова. Сценарийын Саргылана Горохова, Юлия Смольникова хотугу норуоттар номохторугар олоҕуран, «Снежная королева» остуоруйа матыыбынан суруйдулар. Оҕону иитэр-үөрэтэр ис хоһоонноох. Уобарастарбытын көстүүм худуоһунньуга толкуйдаата. Кини эскизтэринэн көстүүмнэрбитин талба талааннаах иистэнньэҥнэрбит тигэллэр.

Нэдиэлэҕэ үс дьарык аҕыйах дии саныыбын. Оҕолор араас симиэнэҕэ үөрэнэллэр, аны элбэх буоланнар, барыларын этюдтарынан бөлөхтөргө араарабыт, үҥкүүлэрин тус-туспа үөрэтэбит, онтон биирдэ барытын холбуохтаахпыт. Оҕолор сылайаллар, ноҕуруускалара улахан, ону өйдүүбүт. Ол эрээри биири этиэхпин баҕарабын: оҕону түргэнник арыйыахха, түргэнник «уматыахха» сөп, кини онно аһаҕас.

– Аныгы оҕо интэриэһин хайдах күөдьүтэҕитий? Олох атын көлүөнэ буолбаат?

– Оннук. Биһиги саҕана гаджет, интэриниэт суоҕа, Тиксиигэ «музыкалкаттан» ураты интэриэһинэй туох да суоҕа. Үҥкүүгэ үөрэ-көтө барарбыт. Билиҥҥи оҕо гаджетын тутан олорон муусука суруйуон, ТикТок уһулан таһаарыан сөп. Ол эрээри кини бары өттүнэн сайдыахтаах, онуоха үҥкүү олус туһалыыр.

Мин төрөппүттэрбэр ис сүрэхпиттэн махтанабын. Кинилэр миэхэ төһүү күүс, өйөбүл, кынат буолаллар. Оҕолор көстүүмнэрин, барар-кэлэр ороскуоттарын барытын кинилэр уйуналлар. Биһиги биир дьиэ кэргэн курдук иллээхпит-эйэлээхпит. Маннык хамаандалаах хайаны да дабайыахха сөп.

– Ситиһии кистэлэҥэ туохханый?

– Дьиссипилиинэ элбэҕи быһаарар. Оҕо дьарыгы көтүппэккэ сырыттаҕына, эбиллэн, күн-түүн сайдан иһэр. Ону өйдөөтөҕүнэ, бэйэтигэр эрэл үөскүүр. Хас биирдии оҕо хамаанда иннигэр эппиэтинэһи сүгэр. Үҥкүүһүт оҕо кыра сааһыттан бэйэтин көрүнэ үөрэнэр: таҥаһын-сабын бэринэргэ, хомунарга, тэринэргэ.

Мин санаабар, оҕо элбэх хайысхаҕа холонон көрүөхтээх, оччоҕуна эрэ олоххо бэйэтин суолун-ииһин булунар. Аны туран, туга эрэ сатамматаҕына, тута самныа, дьарыгын быраҕыа суохтаах. Арай доруобуйата кыайбат, санаата сыппат буоллаҕына эрэ аккастаныан сөп. Миэхэ дьарыктанар оҕо хайаан да үҥкүүһүт буолуохтаах диэбэппин. Үҥкүү, мин санаабар, – иитии биир көрүҥэ, олоххо бэлэмниир оскуола.

Хаартыскалар: Дьоруой тус архыыбыттан