Ийэ кутунан салайтарар худуоһунньук Арыйаана: «Аан дойду куйаара өйбүтүгэр баар...»

Анастасия Иванова-Арыйаана күн утаҕынан угуттаммыт уобарастара сып-сырдыктар, оҕолуу чэпчэки тыыннаахтар. Дьиктитэ баар, сорох уруһуйдарын түүлүгэр көрөр.

– Киһи сибилигин буола турары кэрэхсиирэ, сөҕөрө-махтайара элбээтэҕинэ, куйаар киниэхэ аанын арыйан, тыһыынчанан араас дьикти уобараһы көрдөрөр, – диэн санаалаах.

Бэйэҕэ итэҕэлтэн тирэхтэнэн

Арыйаана бастакы уруһуйа хайдах айыллыбытын бу курдук сэһэргээтэ:

– Арай маһы кууһан туран көрдүм, иһигэр хомус баар эбит. Дьиктиргээтим, сэҥээрдим. Дьиэбэр кэлэн, ис-испиттэн уруһуйдуохпун баҕардым, ол эрээри сатаабаппын. Илиим Пинтерескэ, Гуглга бара турар, онтон төлөпүөммүн туора ууран кэбистим. Биир сурааһыны тартым, онтон – иккиһи. Итинник бэйэтэ тахсан истэ. Аны өҥүн сатаабатым. Үөрэҕим суох, художественнай оскуоланы бүтэрбэтэҕим, анал кууруска сылдьыбатаҕым. Ол эрээри испэр «итэҕэй, сатыыгын, гын» диэн тыллар иһилиннилэр. Оҕолорум өҥнөөх харандаастарын ылан, туох баарынан кырааскалаан бардым – хатырыкка майгыннаата. Соһуйуом иһин, өйбөр баары үүт-үкчү кумааҕыга түһэрдим! Уруһуйбун кыргыттарбар ыыттым. Көрөн хайҕаатылар. Бастаан саҕалыырга тулалыыр дьонуҥ санаата олус суолталаах буолар эбит. Киһи үтүө тылтан кынаттанар, үөһэ көтөр. Холобур, миэхэ онно ким эрэ куһаҕан диэбитэ буоллар, сонно тута тостуом, санаам түһүө этэ.

Иэйэн туран ис сүрэххиттэн тугу эрэ саҥаны оҥорон таһаардаххына, «Сатыыр эбиппин!» – диэн бэйэҕэ итэҕэл үөскүүрэ – дьикти турук, хаар кыырпаҕын курдук чараас, уйан. 

Биһиги тоҕо куттанабытый? Тоҕо диэтэххэ үксүн өйбүтүнэн олоробут. Ону мин тэҥ өрүттэрдээх көнө муннукка холуубун, ол иһигэр идиэйэ кып-кыра буолар. Оттон куйаарга, айылҕаҕа муҥура суох элбэх, миллиардынан баар. Ол биһиэхэ хайдах уонна хаһан кэлэрий? Туругунан. Холку буоллахпытына. Оннук оҥоһуллубут үйэлээх буолар диэн санаалаахпын.

Киһи барытын сатыыр. Маны, ону (олоппоһу, остуолу ыйар – Аапт.) икки атахтаах оҥорбута. Аан дойду куйаара барыта кини өйүгэр баар. Ону үлэлээн эрэ олоххо киллэрэр. Тоҕо диэтэххэ киһи көрбүтүн, билбитин, истибитин, сэҥээрбитин илиитинэн оҥорон таһаарар айылгылаах.

Атын турук. Атын билии

Арыйаана этэринэн, өбүгэлэрбит тугунан дьарыктаммыттара удьуорунан бэриллэн, эппитигэр-сииммитигэр сурулла сылдьар.

– Өбүгэлэрбит икки өттүбүтүттэн харыстыыллар, көрөллөр-истэллэр, биһиги онтон тирэхтэнэн, ис сэргэбит уһуктар, үүнэн-сайдан, чэчирээн иһэбит. Хотой санаа – атын турук, атын билии. Бу уруһуй оннук айыллыбыта. Айылҕаҕа уобарас экран курдук тахсан кэлэр. Ону сэҥээрдэххэ, ол туругу тиэрдэр ситим үөскүүр. Кэпсиэххин баҕараҕын, ол киһи аайы тус-туспа эйгэнэн тахсар –хоһоонунан, испэктээгинэн. Миэхэ – уруһуйунан. Үлэлээн истэҕим аайы бииртэн биир аан арыллан иһэр. Кэтэх санаата суох, иэйэн туран үлэлээтэххинэ, оннук буолар эбит.

Сороҕор: «Бу анаан-минээн толкуйдаан уруһуйдуугун дуо?» – диэн ыйытааччылар. Суох, оннук гыммаппын. Уобарас хаһан баҕарар, ханна баҕарар сырыттахпына кэлэр, этэргэ дылы, иһит да сууйа турдахпына. Бэйэбин ыкпаппын, ыгылыйбаппын. Төһөнөн холкубун, соччонон элбэх билии кэлэр. Этим дьырылыы-дьырылыы уруһуйдуубун. Биир да күнү халтайга ыыппаппын.

Бэнидиэнньиги күүтүмэҥ!

Дьиктитэ баар, Арыйаана тута үрүҥҥэ түһэрэр. Бастаан саҕалыырыгар акрилынан уруһуйдуу сылдьыбыт. Билигин өҥнөөх харандааһынан эрэ үлэлиир. Ону сорохтор: «Москвич» массыынанан сылдьаҕын, «Лэнд Роверданыаххын» баҕарбаккын дуо?» – дииллэр. Тоҕо холустаҕа, маслянай кырааскаҕа көспөтүн токкоолоһоллор. Онуоха: «Сайдан иһэбин, күн уота сиэбэт Швейцария харандаастарыгар көһөн эрэбин», – диэн күлэн эрэ кэбиһэр.

Ийэ кутунан салайтарар худуоһунньук быыстапкаларга, дьаарбаҥкаларга ыҥырыкка сылдьар, көхтөөхтүк кыттар. Кырааскалыырга дьүһүйүүлэри (раскраскалары), магниттары, аккырыыккалары, метафорическай хартыыналары оҥорор, арт-терапиялары ыытар. Манна даҕатан эттэххэ, Арыйаана «Ийэ куппунан салайтаран» диэн тус быыстапката А.П. Решетникова аатынан Саха сирин норуоттарын музыкатын уонна фольклорун түмэлигэр от ыйын 27 күнүгэр диэри турар.

Түөрт оҕо күн күбэй ийэтэ, үс оҕо эйэҕэс эбэтэ саҥаны саҕалыырга хаһан да хойут буолбатаҕын бэйэтин холобурунан туоһулуур. Арыйаана сүбэтин тускутугар туһаныҥ:

– Бэнидиэнньиги күүтүмэҥ, оҕолор улааталларын кэтэһимэҥ. Бүгүҥҥүттэн саҕалааҥ. Биһиэхэ күн аайы саҥаттан саҥа кыах бэриллэр, ону хайдах туһанарбыт бэйэбититтэн тутулуктаах. Искитигэр баар уоккутун күөдьүтүҥ!