Интэриниэттээҕэр хаһыаты ордук итэҕэйэллэр

Дьыл-күн аастаҕын, бириэмэ бардаҕын аайы олохпут хаамыыта эмиэ уларыйан истэҕэ эбээт?! Эмиэ да үчүгэй диибит, эмиэ да сорох түгэннэр киһини толкуйдатан ылаллар. Суруллубут суоруллубат диэн өйдөбүлү кытта сахалыы тылынан тахсар кинигэ, хаһыат, сурунаал урут даҕаны, билигин даҕаны суолтата улахан. Ийэ тылы баһылаабатах, билбэт буоллаххына, олоххо аналгын, айылгыгын өйдүүрүҥ, удьуор тыынын тутарыҥ уустугурар, кыаллыбат буолар. Онно төрөөбүт тылынан тахсар сойбот сонуннаах, кэрэ кэпсээннээх, дойдуга буола турар быһыыны-майгыны хайдах баарынан ааҕааччыга тарҕатааччылартан биирдэстэринэн хаһыат буолара саарбаҕа суох.

Биһиги көлүөнэ дьонугар хаһыат, сурунаал кэлиитэ сүрдээх үөрүүлээх буолар диэтэхпинэ, үгүс киһи сөбүлэһэр буолуохтаах.

Мантан салгыы «Эн олоххор хаһыат суолтата?» диэн ыйытыыга дьон хоруйун истиэҕиҥ.

Светлана Прокопьевна, ааҕааччы.

– Мин оҕо, эдэр сааспыттан сахалыы тылынан тахсар хаһыаты олоҕум аргыһа оҥостон кэллим. Оҕо эрдэхпинэ дэриэбинэбэр нэдиэлэҕэ биирдэ эрэ почта кэлэрэ. Сөмөлүөт көппөккө хааллаҕына, ол нэдиэлэҕэ хаһыаппыт, сурунаалбыт, сурукпут кэлбэт. Оннук кэмнэргэ олохтон хаалбыт курдук санааҕа ылларар түгэннэр да баар буолаллара. Почта кэлбит күнүгэр мин дьиэм иһигэр ийэм, аҕам, убайдарым уонна эбээм бука бары биирдии хаһыаты ааҕан саҕалыыллара уонна ким ааҕан бүппүттэр атастаһан иһэллэрэ. Мин оччотооҕуга, саҥа ааҕа сатыы сылдьар киһи, барыларын батыһа сылдьан сорохторуттан «мэһэйдээмэ» диэн дьарылларым. Аҕам көтөҕөн олорон улахыын да улахан хаһыатын тэлимнэтэн ааҕара миэхэ улахан интэриэһинэйэ суоҕа да буоллар, көтөхтөрө түһэр баҕам баһыйан, хаһыат сытын сөбүлээбитим. Эбээм ачыкытын өрө анньа-анньа, миигин аралдьытаары, иннибэр уруһуйдуур тэрилбин бэлэмниирэ. Онон оҕо сааһым үтүө өйдөбүлэ – хаһыат. Кини иитэр суолтата сүҥкэн.

Татьяна Винокурова, ааҕааччы

– Мин бастакы аахпыт кинигэм «Я сам» диэн бөдөҥ буукубалардаах ааттаах, үчүгэй баҕайы ойуулардаах этэ. Кинигэм аатын ааҕарын аахпытым гынан баран, тугу өйдүөм баарай? Нууччалыы билэрим эрэ «я», ол аата «мин» диэн тыл. Иккис тылбын хантан билиэмий... Кинигэм таһын ойуутугар саалаах уол оҕо уруһуйдаммытыттан сылыктаан, «мин саам» диэн буоллаҕа диэн быһаарыы буолла. Оннук ааҕааччы кинигэбин ааҕабын да, биир да тылы өйдөөбөппүн. Онтон начаалынай оскуолаҕа үөрэнэрбэр библиотекаҕа сылдьан, сахалыы оҕо кинигэтин барытын ааҕан бүтэрбитим. Улахан киһи кинигэтиттэн «Көмүстээх үрүйэни» иккискэ сырыттахпына аҕам аахтаран, олус сөбүлээн, тартаран аахпытым.

Биһиги оҕо эрдэхпитинэ «Кыым», «Эдэр коммунист», «Бэлэм буол» хаһыаттар, «Хотугу сулус» сурунааллары ыал барыта даҕаны суруйтаран ааҕар этэ. Оттон нэһилиэккэ почтаны Ньукулай Бөтүрүөп атынан аҕалара.

Оо, хаһыат кэлэрин күүтүү буолара! Саҥа хаһыат сытын-сымарын иҥэринэ-иҥэринэ, тутан олорон дойду сонунун билии туохха тэҥнээх буолуой! Сайын  оҕус сиэтэн, бугул аннын харбаан кэлэн баран хаһыаты көрөр үчүгэй да этэ. «Бэлэм буолтан» «Ол-бу туһунан» диэн олус интэриэһинэй рубриканы кырыйан тэтэрээккэ сыһыаран мунньарым. Быраатым Болуодьалыын сайын дьиэбит ойоҕоһугар буору хаһан биир «Кыымы» улааттахпытына ылан ааҕыахпыт диэн көмпүппүт бэйэтэ туһунан кэпсээн. Ол саҕана салапаан суох кэмэ. Онон таах көмөн кээспиппит...

Хаһыаппытын оннук күндүтүк саныырбыт.

Надежда Егорова-Намылы, «Саха сирэ» хаһыат суруналыыһа:

– Оо, мин хаһыата суох олох сатаммат киһибин. Ол, арааһа, оҕо эрдэхпиттэн хаһыаты кытта тэҥҥэ улааппыппыттан буолуо. Төрөппүттэрбит оройуон хаһыатыттан саҕалаан суруйтарар хаһыаттарын дьиэ эркинигэр ыйаан, харыстаан уура сылдьаллара билигин да харахпар көстөр, оҕо сааһым биир умнуллубат өйдөбүнньүгэ.

Кэлин бэйэм хаһыат үлэһитэ буолбутум да иһин, дьиэбэр хаһыата суох эмиэ сатаммаппын. Ардыгар: «Бэйэҥ оҥорсор хаһыаккын эмиэ атыылаһаҕын дуо?» – диэн соһуйааччылар. Чэппиэр-бээтинсэ аайы тахсар сахалыы хаһыаттары барытын атыылаһан ааҕабын. Баҕар, маарыннаһар да иһитиннэриилэр бэчээттэммиттэрин иһин, син биир хас биирдии суруналыыс атыннык, бэйэтин санаатын киллэрэн туран суруйар дии саныыбын. Уонна оттон сүрүнэ – саха тылын баайын иҥэринэҕин, тылыҥ саппааһын байытаҕын.

Онон хаһыат мин олохпор суолтата улахан. Баҕар, сиэннэр, аймах оҕолор хаһыаты ааҕа олорорбутун көрөн кэлин эмиэ ааҕыахтара дии. Онон, сахалыы хаһыат мэлдьи баар буолуон уонна ааҕааччыны «муннарбат» курдук сахалыы тылы чахчы билэр, баһылаабыт суруналыыстар үлэлиэхтэрин баҕарабын.

* * *

Сахалыы хаһыаттар Дьокуускай куоракка нэдиэлэ төрдүс күнүгэр киоскаларга кэлэллэр. Анаан-минээн сахалыы хаһыаттары атыылаһыы балаһыанньатын билсэр сыаллаах «Киин куорат» киоскаларга сылдьан, уулуссаҕа ааһан иһэр дьонтон ыйыталаһан, тугу билбитин-көрбүтүн билсиэҕиҥ.

«Илин эҥэр» лааппы таһыгар турар Горпечать киоскатыгар сылдьаммын долбуурга ордон хаалбыт сахалыы «Кыым» уонна «Аар тайҕа» хаһыаттары көрөммүн ыйыталаспыппар атыыһытым:

– Тыый, ылан буоллаҕа дии. Бу олох аҕыйаан сытар, киэһээҥҥэ диэри маны барытын ылаллар син биир. Чопчулаан эттэхпинэ, «Кыым» элбэх кэлэр буолан, бу нэдиэлэ бүтүөр диэри баар. Сарсын сарсыарда сибиэһэй хаһыаттар кэлэр күннэрэ. «Киин куорат» сонно тута бүтэр, иккис күҥҥэ тиийбэт. «Саха сирэ» нэдиэлэ бүтүүтүгэр эмиэ тиийбэт. Ордук ылар дьон, биллэн турар, сахалыы ааҕар араҥа. Олор ортолоругар эдэрдэр да элбэх буолаллар.

Сарсыныгар атын киоскалары кэрийдибит. Тиийдэх аайы булгуччу биэстии-алталыы киһи баар буолар. Биир киоскаҕа аҕам саастаах атыылаһааччы «Якутск вечерний» уонна «Киин куорат» хаһыаттары ылла. Иккис ааҕааччы эмиэ «Киин куораты» уонна «Кыымы» ылан таҕыста. Ити курдук уонча мүнүүтэ иһигэр хаһыат атыылаһар дьон быыһа суох утуу-субуу киирэн таҕыстылар.

Атыыһыттан төһө устуукалыы ханнык хаһыаттар кэлэллэрин ыйыталастым:

– Сахалыы хаһыаттар чэппиэргэ уонна бээтинсэҕэ кэлэллэр. Хаһыат кэлэр кэмин кэтэһэ сылдьар дьон баар. «Кыым» 200 ахсаанынан кэлэр, «Киин куорат» 50 устуука кэлэр. «Саха сирэ» эмиэ 55 устуука кэлэрин бүтүннүү ылаллар. Өссө маппыттар баар буолааччылар.

Бааһынай ырыынагар чааһынай киоска хаһаайката:

– Сахалыы хаһыат кэнники олох аҕыйаата. Урукку сылларга төһө да элбэх кэллэҕинэ, бүппүтэ эрэ баар буолааччы. Онон билигин саҥа хаһыаттары өр сытыарбаттар. 80-нуу солкуобайга сонно тута атыылаһаллар.

Хаһыат атыылаһар уонна уулуссаҕа ааһан иһэр дьонтон туоһулаһыы маннык буолла.

Анна: 60 саастаахпын, үлэһиппин. «Киин куорат», «Кэскил», «Кыым» хаһыаттары көтүппэккэ ааҕабын. Интэриэһиргиир тиэмэлэрим – олох-дьаһах, сонуннар, кэрэ эйгэтэ, ону таһынан интэриэһинэй идэлээх дьон. Арай түбэһэн ылбатах буоллахпына, саайтарыгар эбэтэр телеграмм-ханаалларын  дэҥнэтэн көрөбүн.

Изабелла: Мин хаһыаты аахпаппын диэн билинэбин. Сонуннары интэриниэт  хонуутуттан көрөбүн.

Александра: «Кыым» , «Киин куорат» хаһыаттары эккирэтэн ааҕабын. Саха дьонун талааннарын, олохторун үтүө өрүттэрин туһунан суруйуулары ордук сэргиибин. Өссө дьиэ кэргэн, таптал туһунан тиэмэлэри сэргиибин. Поэзияны да сирбэппин. Киоскаҕа суох буоллаҕына, биллэн турар, хомойобун. Телеграмы, саайты көрүөхтээҕэр, кумааҕы хаһыаты ааҕарбын быдан ордоробун.

Николай: «Саха сирэ», «Киин куорат» хаһыаттары атыылаһар үгэстээхпин. Тахсар күннэригэр бэчээт киоскатыттан куруук тиксэбин. Төрөөбүт тылбытынан  сатабыллаахтык, ураннык суруйар дьоннор матырыйаалларын ааҕарга олус интэриэһинэй буолар. Хаһыаттан олоххо дьиҥнээх буолбут түгэннэри, дьону билэҕин. Манна сымыйа суруллубат. Интэриниэккэ халытыылаах сонуннар да баар буолаллар. Онон хаһыаппын ордоробун уонна суруйууларыгар ордук эрэнэбин.

Дьэ, бу курдук сахалыы тылынан тахсар хаһыат туһунан ааҕааччы санаатын кытта билсиһии буолла. Ордук аҕам саастаах дьон хаһыакка тахсар сонуннары ордук итэҕэйэллэрин биллэрдилэр.

Хаартыскалар: Ааптар түһэриилэрэ