Интэриниэт портал страницалара тугу кэпсиирий?
Бу нэдиэлэттэн Улуу Кыайыы 80 сыллаах үбүлүөйүн көрсө Дьокуускай куорат дьаһалтатын иһинэн «Саха сирин олохтоохторо — 1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар тыыл үлэһиттэрэ» саҥа портал үлэтин саҕалаата.
Онон эһиэхэ, күндү ааҕааччыларбытыгар анаан, бу бырайыак туохха аналлааҕар, көмөлөөҕөр тохтуохпут.
Куорат баһылыга Евгений Григорьев «Саха сирин олохтоохторо — 1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар тыыл үлэһиттэрэ» саҥа порталга аан тылыгар бу курдук бэлиэтиир:
«Бу бырайыак биһиэхэ, Дьокуускай куорат бүгүҥҥү олохтоохторугар, кэлэр көлүөнэлэргэ, кэнчээри ыччаппытыгар дьоруойдуу олоҕу олорон ааспыт биир дойдулаахтарбыт, өбүгэлэрбит уонна куорат оччотооҕу тэрилтэлэрэ тыылга Кыайыыны уһансыбыттарын туһунан тулхадыйбат кырдьыгы сэһэргиир матырыйааллары хомуйар, наардыыр уонна үйэлэргэ харайыыга хаалларар кыаҕы биэрэр.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин икки куоратыгар – Алдаҥҥа уонна биһиги Дьокуускайбытыгар — дойду баһылыга Владимир Путин ыйааҕынан «Килбиэннээх үлэ куората» үрдүк аат иҥэриллибитинэн биһиги киэн туттабыт».
Евгений Григорьев «Килбиэннээх үлэ куората» үрдүк аат сэбиэскэй дьон, биһиги биир дойдулаахтарбыт үлэ фронугар хорсун холобурдарын туоһута буоларын бэлиэтиир. Ол курдук, сэриигэ аттаммыт эр дьону солбуйан тыылга хаалбыт кырдьаҕастар, дьахтар, оҕо аймах сэрии бастакы ыйдарыттан турбут фрону хааччыйыыга күүстээх соругу толорууга тэрилтэлэргэ, холкуостар ходуһаларыгар бэйэлэрин харыстаммакка үлэлээбиттэрин, олохторун толук уурбуттарын сүгүрүйэ бэлиэтиибит. «Оттон бүгүҥҥү көлүөнэ дьон ытык иэспит – кинилэри, хас биирдиилэрин, үйэтитии», – диэн бэлиэтээн туран, куорат баһылыга саҥа порталы киирэн билсэргэ, үлэлэһэргэ, үйэтитиигэ кылааты киллэрэргэ ыҥырар.
Санатар буоллахха, Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин 2022 сыл сэтинньи 15 күнүнээҕи ыйааҕынан Дьокуускай куоракка “Килбиэннээх үлэ куората” анал аат иҥэриллибитэ. Маннык аат ураты хоһуун үлэлэринэн, дьоруойдуу хорсун быһыыларынан Улуу Кыайыыны уһансыбыт тэрилтэлэрдээх, нэһилиэнньэлээх куораттарга иҥэриллэр.
Ол курдук, Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр Дьокуускай куорат үлэ тэрилтэлэрэ Оборона Судаарыстыбаннай Кэмитиэтин Кыһыл Знамятынан наҕараадаламмыттара. Дьокуускай куорат оборона промышленнаһын 40 туоннаҕа тиийэ көмүһүнэн хааччыйбыта, электричествонан үлэлиир прибордары оҥорууга сүҥкэн суолталаах сүлүүдэ сүрүннээн биһиэхэ хостоммута биллэр. Оборона министиэристибэтин архыыбыттан булуллубут докумуоннар кэрэһилииллэринэн, Дьокуускай куоракка баазаламмыт Алсиб-Аляска-Сибиир авиационнай дивизия Оборона министиэристибэтин Кыһыл Знамя уордьанынан наҕараадаламмыт.
Дьокуускай куораттан Аҕа дойду сэриитигэр 60 тыһыынчаттан тахса киһи саа-саадах тутан сэриигэ барбыта.
«Саха сирин олохтоохторо — 1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар тыыл үлэһиттэрэ» портал ааптардарынан Пантелеймон Пантелеймонович Петров, историческай наука хандьыдаата, уонна Александр Васильевич Дьяконов, кыраайы үөрэтээччи, буолаллар.
Портал оччотооҕу хаһыаттарга суруйуулартан саҕалаан, киинэ, хаартыска, архыып сэдэх докумуоннарыгар, Дьокуускай куорат тэрилтэлэрэ сэрии сылларыгар киллэрбит кылааттарын, пааматынньыктар, дьоруойдар туһунан информацияларга тиийэ баай матырыйааллаах. Ону таһынан сэрии, тыыл бэтэрээннэрин уонна кинилэр тустарынан ахтыылары, тус иһитиннэриилэри, аҕытаассыйа былакааттарын, хаһыакка суруйуулары о.д.а. кытта билсиэххэ сөп.
Портал тус-туһунан салааҕа арахсар, олортон биирдэстэригэр Үлэ дьоруойдарын туһунан кэпсэнэр: Валерий Кузьмин, Афанасий Богатырев, Алексей Окладников, Михаил Сергеев, Александра Овчинникова, Михаил Алексеев.
Үлэ тэрилтэлэрин туһунан олус элбэх интэриэһинэй чахчы киирбит. Ол курдук, манна Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай педагогическай институт, Аляска-Сибирь (АЛСИБ), «Центральнай» киинэ тыйаатырын, Дьокуускайдааҕы 1 №-ээх педагогическай училище о.д.а. туһунан ааҕабыт.
Пааматынньыктар тустарынан салаа Хатаска 1967 сыллаахтан баар сэрии толоонугар охтубут буойуттарга пааматынньык туһунан иһитиннэрииттэн саҕаланар. Пааматынньык 1985 сыллаахха, Кыайыы 40 сылынан, саҥардыллыбытын туһунан биллибит.
Оттон Улуу Кыайыы 30 сылыгар, 1975 сыллаахха, Мархинка үрэх кытыытыгар туруоруллубут пааматынньык Марха нэһилиэгиттэн бастакы хомуурга баҕа өттүнэн барбыттар сырдык ааттарын үйэтитэр. Кинилэр үгүстэрэ суоппар, тырахтарыыс идэлээх буолан, анал биригээдэҕэ ылыллыбыттар. Улахан аҥаардара сэрии толоонугар охтубут.
1931 сыллаахха Дьокуускай куоракка олорон Өлүөнэ өрүс холбоһуктаах пароходствотыгар үлэлээн ааспыт Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Клавдий Краснояров бүүһэ 2015 сыллаахха Дьокуускайга турбут.
Ильмень күөлгэ кыргыһыы дьоруойдарыгар аналлаах мемориал Дьокуускайга Ильменскэй уулуссаҕа турар. Уруккута Школьная диэн ааттаах уулуссаҕа 1968 сыл сэтинньи 22 күнүгэр Ильменскэй диэн аат иҥэриллибит.
Дьокуускай куораппытыгар 1975 сыллаахха Кыайыы болуоссата тутуллан үлэҕэ киирбит, 2015 сыллаахха тутуллубут «Туймаада саллаата» мемориалга 20 563 саллаат аата көмүс буукубанан суруллубут, бу испииһэк сылтан сыл салҕана турар.
Сайт биир кэрэхсэнэр өрүтүнэн манна ким баҕар ыйытыы биэрэр, туоһулаһар, чуолкайдаһар түгэнигэр, хоруйу ылар уонна бэйэтин чугас дьонун туһунан киэҥ билиигэ таһаарар кыахтааҕа буолар.
Онон Кыайыы 80 сылыгар бу бырайыак көмөтүнэн Улуу Кыайыыны уһансыбыт аҕа саастаах көлүөнэ дьоммутун кэриэстиэҕиҥ, үйэтитиэҕиҥ!
Порталга манан киир, Улуу Кыайыыны уһансыбыттары үйэтитиигэ бэйэҥ кылааккын киллэр:
#Победа80
#ГородТрудовойДоблести
#ТрудовойПодвиг
Сонуннар
Ордук ааҕаллар
