Ини-бии Каратаевтар турнирдара ситиһиилээхтик ааста

Ол курдук, муус устар 10 күнүгэр Дьокуускайга Н.Н. Тарскай аатынан «Туймаада» стадион манеһыгар ини-бии Каратаевтар – Константин Алексеевич, өрөспүүбүлүкэ сүүрүүгэ икки төгүллээх  чөмпүйүөнэ, Степан Алексеевич, СӨ физическай култуураҕа уонна спорка туйгуна – ааттарынан оҕолорго сүүрүүгэ турнир 105 эдэр спортсмены түмпүт. Тэрээһин ыччаты чэпчэки атлетикаҕа көҕүлүүр сыаллаах уонна быйыл сайын Кэбээйи улууһугар ыытыллар  Олоҥхо ыһыаҕар бэлэмнэнии чэрчитинэн буолбут. Оттон маннык ураты күрэҕи Константин Алексеевич уола Даниил Константинович Каратаев көҕүлээбит.

Турниры үөрүүлээхтик арыйыыга Степан Алексеевич кэргэнэ, СӨ үөрэҕин систиэмэтин Бочуоттаах бэтэрээнэ Лидия Павловна Каратаева оҕолорго оскуола эрдэхтэн спорду өрө тутан, эт-хаан өттүнэн сайдан, чөл олоҕу тутуһалларыгар сүүрүү улахан оруоллааҕын, маннык турнирдар кыайыыга кынаттыылларын бэлиэтээтэ.

Эллэй Федоров, Бороҕон орто оскуолатын 8-с кылааһын үөрэнээччитэ:
– Өрөспүүбүлүкэ таһымнаах сүүрүүгэ 1000 м аан бастаан холонон көрдүм уонна иккис миэстэни чэпчэкитик ыллым дии санаатым. Үөрэнэр оскуолабар сүүрүүнэн дьарыктаабаттар. Онон маннык тэрээһин ыытыллыбыта олус  үчүгэй. Итини сэргэ эһэм туһунан элбэҕи биллим, Каратаевтарынан киэн туттуу истиҥ иэйиитигэр куустардым. Бэйэм кыра кылааска дуобакка, саахымакка оонньооччубун. Билигин ордук футболу, волейболу интэриэһиргиибин, мас тардыһыытын, атах оонньууларын эмиэ сэргиибин. Ол барыта эһэбиттэн утум дии саныыбын. Кини утумун салгыыр санаам өссө күүһүрдэ. Эһэм физкултуура учуутала этэ. Мин эһэбэр биир саастаахпар көтөхтөрбүт дьоллоохпун.

Даниил Константинович Каратаев,  күрэхтэһии сүрүн тэрийээччитэ, экстремал-турист:

– Оҕо эрдэхпитинэ аҕабыт сайын аайы ыһыахха сүүрэн, атах оонньуутугар кыттан ылар мүһэлэрин элбэхтик сиэбиппит. Аҕабытын утумнаан бииргэ төрөөбүттэр бары спорка сыһыаннаах буола улааппыппыт. Бырааттыы Каратаевтар абаҕалара уус Сүөдэр (Көлөөк) диэн киһи эдэригэр сүүрэн иһэр аты ойоҕолуу сырсан иһэн, моойуттан охторон тохтоторо үһү. Оттон эһэбит Өлөксөй бииргэ төрөөбүт быраата Кылаһа өссө быһый үһү диэн кэпсииллэр. Олох сааһырыар диэри атаҕын төбөтүгэр дугунан хаамарын кэпсииллэр. Бииргэ төрөөбүт убайа Даниил (миэхэ кини аатын биэрбиттэр) толору симиилээх куулу кыбынан баран аҥаар атаҕынан кылыйан бөтүүктэһэр эбит. Онон Каратаевтар аймахха маннык быһый, күүстээх, сымса дьон төрөөн-үөскээн ааспыттар.

Мин аҕам Константин Алексеевич 1959 сыллаахха  спартакиадаҕа  куобахтаан чемпионнуур, кылыыга, ыстаныыга иккистиир. Онтон 1960 сыллаахха үс көрүҥҥэ үһүөннэригэр иккис миэстэ буолар. Ыстапаан кылыыга бастыыр, атын көрүҥнэргэ иккистиир. Маннык хабааннаах күрэхтэһиини биһиги аҕабыт өссө баарыгар, 2005 сыллаахтан Кэбээйи нэһилиэгэр тэрийбиппит. Онтон 2010 сыллаахха Сангаарга өрөспүүбүлүкэ таһымнаах аһаҕас күрэхтэһиини ыыппыппыт. Салгыы сайыннараммыт, 2018 сыллаахха диэри Дьокуускайга «Туймаада» стадиону, «Модун» спорт комплексын кытта бииргэ тэрийбиппит.

Оттон быйыл ини-бии Каратаевтар ааттарын эдэр ыччакка сырдатар, үйэтитэр сыалтан аҥаардас  сүүрүүнү эрэ таллыбыт. Тоҕо диэтэххэ, ийэбит ахтарынан, аҕабыт былыр «Юность» стадиоҥҥа Саха сиригэр биллэр сүүрүктэр Анатолий Стручкову, Владимир Попову кытта бииргэ дьарыктаммыт.

Тыҥааһыннаах киирсиилэр түмүктэринэн кыайыылаахтар ини-бии Каратаевтар ааттарыттан сыаналаах бириистэри тутан, түөстэригэр мэтээл иилинэн бардылар. Аны сайын Олоҥхо ыһыаҕар эмиэ Саха сирин спартакиадатын 1959 уонна 1960 сыллардааҕы атах оонньуутугар чөмпүйүөннэрин сыдьааннара мустаммыт, бириис олохтуур былааннаахпыт.

Түгэнинэн туһанан турниры тэрийсибит Дьокуускай куорат 1№-дээх Оҕо спорт оскуолатыгар, кыттыбыт спортсменнарбытыгар махталбытын тириэрдэбит.

Марина Семёновна Иванова, СӨ Тыатын хаhaaйыстыбатын туйгуна, бэтэрээнэ:
– Ини-бии Каратаевтар бииргэ төрөөбүт эдьиийдэрэ Варвара Алексеевна кыыhынaбын. Таайдарым бэйэлэрин кэмнэригэр олорор нэһилиэктэрин, улуустарын аатын спорка даҕаны, култуураҕа даҕаны элбэхтик ааттаппыт дьон. Быйылгы турнирга 12-15 саастаах уолаттар, кыргыттар 9 улуустан, куораттан кэлэн, 60 м, 200 м, 800 м, 1000 м дистанцияларга илин-кэлин түһүстүлэр.

Марина Степановна Дегтярева, СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна:
– Аҕам Степан Алексеевич сүүрүүгэ, атах оонньуутугар, хайыһарга, тустууга, гиирэни көтөҕүүгэ, мээчик оонньууларыгар барытыгар дэгиттэр дьоҕурдаах, быһый, сымса, имигэс, күүстээх-кыахтаах этэ. Нэһилиэкпитигэр хас да көлүөнэ ыччаты спорка угуйбут учуутал, такайбыт тренер. Биэнсийэҕэ тахсан да баран Бүлүү улууһун 1№-дээх спорт оскуолатын Бороҕоннооҕу филиалыгар волейболга тренеринэн үлэлээбитэ. Оҕолор улуус аатын хас да төгүл үрдүк чыпчаалга таһаарбыттара.

Бу турнир тэриллэригэр күүс-көмө буолбут бары тренердэргэ, учууталларга, төрөппүттэргэ уонна турниры көҕүлээн ыыппыт Дьокуускай куорат 1№-дээх ДЮСШ салалтатыгар, сүрүн судьуйаҕа сүүрүү бырааһынньыгын бэлэхтээбиттэригэр махтанабыт. Спорт олохторун аргыһа буоллун!

Вера Ивановна Контоева, Дьокуускай куорат 4№-дээх ДЮСШ сүрүн тренерэ, СӨ Үөрэҕириитин туйгуна, СӨ Физическэй култуураҕа уонна спорка туйгуна:

– Оҕолорго дьиҥнээх спорт бырааһынньыга буолла. Биһиги ДЮСШ аатыттан 27 оҕо кытынна. Мин бээтинсэ сарсыарда сорох спортсменнарбын кытта Кисловодскайтан көтөн кэлээт да, «Туймаада» стадион сүүрэр манеһыгар кэлбиппит. Онон оҕолор спорт дьиссипилиинэтин биир тургутуутун аастылар. Балтараа суукка поеһынан, 9 чаас сөмөлүөтүнэн көтөн кэлии төһө да ыараханын иһин, оҕолор ситиһиилээхтик  кытыннылар. Ол курдук, Тимур Матаркин 60 м уонна 800 м иккиэннэригэр кыһыл көмүс мэтээллэри ылаттаата, эбиитин Степан Алексеевич Каратаев аатынан анал бирииһинэн наҕараадаланна. Вика Мандиева бастакытын 800 м сүүрэн, үрүҥ көмүс мэтээли кэттэ. Атын да оҕолорум бэркэ кытыннылар. Оҕо туруоруммут сыалын ситиһэриттэн ордук тренергэ суох.

Турнир инникитин да ыытылла турарыгар баҕарабыт. Оҕолорго олус үчүгэй старт дии саныыбын. Ини-бии Каратаевтар сыдьааннарыгар улахан махталбытын тиэрдэбит.

Александр Васильевич Строев, Кэбээйиттэн тренер:

– Биир дойдулаахтарбыт Каратаевтар турнирдарыгар Кэбээйиттэн кэлэн кыттаммыт, мэтээллээх төннөн эрэбит. Виктор Колесов судьуйалаах биригээдэ күрэхтэһии түмүгүн үрдүк хаачыстыбалаахтык таһаарда. Каратаевтар оҕолоро, сиэннэрэ тэрийиигэ эрэ буолбакка, өссө хомустаан, ыллаан-туойан, дьиҥнээх спорт бырааһынньыгын бэлэхтээбиттэригэр махталбыт улахан.

Парасковья Степановна Федорова, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, СӨ физическэй култуураҕа уонна спорка туйгуна, спорт бэтэрээнэ:

– Степан Алексеевич Каратаев үһүс кыыһабын. Оҕо эрдэхпинэ баскетболга, волейболга оскуола, нэһилиэк сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэнэ этим, дуобакка любитель оонньооччубун. Аҕам такайыытынан, уһуйуутунан билигин оҕолорбун үөрэтэбин. Кэргэним Семен Семенович култуура үлэһитэ да буоллар, саамай азаартаах ыалдьааччы, спорт сүгүрүйээччитэ кини. Бэйэтин оҕолорун ханна туох күрэх баарынан кытыннаран, спорка сыһыарар ураты ньымалаах. Күрэхтэһии балаһыанньата хайдах эрэ биһиги уолаттарбытыгар анаабыт курдук таҥыллыбытын көрөн олус үөрбүппүт. Алта оҕолоохпутуттан улахаттарбыт кыргыттар, үһүөн оскуолаҕа эһэлэригэр дьарыктаммыттара. Тренер эһэлэрэ эппитин курдук, кыргыттар волейбол сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэттэрэ этэ. Билигин үрдүк үөрэхтээх үлэһит дьон да буоллаллар, мээчиктэрин тута сылдьаллар. Онтон кэлэр үс кырабыт уолаттар, Эллэй уонна Ньургун оскуола саастаахтар, Эрсан  уһуйаан иитиллээччитэ, 4 саастаах. Онон Ньургуннаах Эллэй үөрэ-көтө кытыннылар. Дьиҥэр, чэпчэки атлетикаҕа улахан таһымҥа бастакы холонуубут, нэһилиэк иһигэр буолар сүүрүүгэ, эстафетаҕа бастыҥнар истэригэр сылдьаллар. Ньургун 200 м дистанцияҕа өрөспүүбүлүкэ 2014 с.т. 21 бастыҥ оҕотун кэккэтигэр 15 иһигэр киирдэ. Эллэй 2011 с.т. саамай уһун, 1000 м дистанцияҕа, төрдүө буолан илин-кэлин түһүспүттэригэр бочуоттаах иккис миэстэ үрүҥ көмүс мэтээлин ылары ситистэ. Онон улахан уопут ылан, сүргэбит көтөҕүллэн сылдьабыт.
Үлэлиир, үөрэнэр оскуолабыт кэлэктиибэ үөрэнээччилэрин өйөөн харчынан бириис туруорбутугар махтанабыт. Спорт ханнык да көрүҥэр маннык күрэхтэһиилэри ыытар оҕолорго туһалаах диэн түмүктүүбүт.

Киһи сүрэҕэр чугас төрөөбүт сирдээх, дьонноох-сэргэлээх, ол аата дириҥ, бөҕө силистээх-мутуктаах буолуохтаах. Бу этии биир холобурунан Кэбээйиттэн төрүттээх, бэйэлэрин кэмнэригэр спорка  төрөөбүт дойдуларын аатын ааттаппыт ини-бии Константин уонна Степан Каратаевтар оҕолоро, аймахтара биир санаанан, биир сомоҕо буолан, дьоннорун аатын ыччакка, кэлэр көлүөнэҕэ үйэтитиилэригэр аналлаах 105 эдэр сүүрүк оҕону түмпүт спорт, ырыа-тойук түһүлгэтин бырааһынньыга буолар.