Ииппит-үөрэппит оҕолорбун өйдөөн-санаан аастахха...

Анал байыаннай дьайыы толоонугар охтубут буойун олорон ааспыт олоҕун үйэтитэр сыаллаах документальнай киинэ устуу Н.Г. Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи профессиональнай-педагогическай колледжка буолан ааста. 

Манна үөрэммит буойун выпусниктарга аналлаах стендэ кыһыл гвоздикаларга ааһан иһэр устудьуон болҕомтото хатаммакка хаалбат.

Колледж истиэнэтиттэн спорка үрдүк ситиһиилэммит выпускник-буойуннары иитэн-үөрэтэн, үрдүк чыпчаалга таһаарбыт учууталлара, тренердэрэ Григорий Егорович Васильев буолар. Кини 38 сыл тухары туруулаһан үлэлээн, колледж, ону ааһан Бүлүү улууһугар спорт сайдыытыгар, эдэр ыччакка холобур буолар көрдөрүүлээх, киэҥ суолу тэлбит, таһаарыылаахтык үлэлээбит улахан буукубаттан суруллар педагог.

Григорий Васильев, Саха сирин физкультураҕа уонна спорка үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, СӨ физкультураҕа уонна спорка туйгуна, «Учууталлар учууталлара» бэлиэ хаһаайына:

– Григорий Егорович, бу колледж истиэнэтиттэн улахан спорка бастакы хардыылары оҥорон ситиһиилэммит устудьуоннар ааттарыттан кэпсэтиибитин саҕалыах эрэ.

 – 2000 сылтан, Бүлүүтээҕи педколледжка физкультурнай салаа аһыллыаҕыттан, спорт араас көрүҥнэрэ күүстээхтик сайдан барбыттара. Сахалыы спорт көрүҥнэригэр 2002-2003 сыллартан биһиги спортсменнарбыт өрөспүүбүлүкэ атах оонньооччуларыгар күүстээх конкуренция оҥорор буолбуттара. Ол курдук спорт маастардара уонна маастарга хандьыдааттар үүнэн-сайдан тахсыбыттара. Кинилэр истэригэр өрөспүүбүлүкэ орто үөрэхтэрин уонна өрөспүүбүлүкэ араас таһымнаах күрэхтэрин, турнирдарын, чемпионаттарын чемпионнара, призердара Евгений Григорьев, Антон Попов, Виталий Жирков, Андрей Алексеев, Рустам Евдокимов, Афанасий Долгунов, Николай Афанасьев, Михаил Андылыров, Юрий Васильев уонна да атыттар бааллара.

Бу сыллартан сахалыы атах оонньуутун таһынан хотугу многоборьенан дьарыктаныы Бүлүү улууһугар аан бастакынан күүскэ сайдан барбыта. Бүлүү улууһугар, өрөспүүбүлүкэҕэ, Арассыыйаҕа тиийэ колледжпыт, Бүлүү аата-суола дорҕоонноохтук иһиллэр буолбута. Колледжка дьарыктаммыт оҕолортон, устудьуоннартан, элбэх спортсмен Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэн, Арассыыйа араас таһымнаах күрэхтэһиилэригэр миэстэлэһэр, кыайар-хотор буолбуттара. Саха сирин историятыгар кыһыл буукубанан суруллан киирбиттэрэ: Лариса Михалева – Арассыыйа икки төгүллээх абсолютнай чемпионката, Саха сирин саамай чыпчаал күрэхтэһиилэрин абсолютнай чемпионката, сыл бастыҥ спортсмена (10 чулуу спортсмен), «Сахаада-спорт» ассоциация 3 төгүллээх бастыҥ спортсменката, Өрөспүүбүлүкэ устудьуоннарын «Бастыҥ спортсмен»  номинациятын  2 төгүллээх хаһаайката; Николай Николаев – Арассыыйа призера, Саха сирин элбэх төгүллээх чемпиона, призера, «Дыгын оонньууларын”  призера, Саха сирин чыпчаал күрэхтэрин чемпиона уонна призера, СӨ «Тыа сирин бастыҥ спортсмена»; Арассыыйа призердара, Саха сирин элбэх төгүллээх чемпионнара, призердара: Семен Васильев, Андрей Быканов, Октябрь Герасимов, Роза Николаева, Юлия Тимофеева, Уруйдаана Михайлова, Антонина Сенникова, Люба Слепцова, Агафья Митясова, Айаан Чоросов, Айсен Семенов, Владислав Тарабукин, Григорий Мальцев, Степан Васильев, Степан Руфов. Кинилэр ааттарынан биһиги киэн туттабыт. Устудьуоннарбыт Бүлүү улууһун чиэһин көмүскээһиҥҥэ элбэх өҥөнү, ситиһиини оҥорбуттара. 1999 сыллартан саҕалаан эрчийбит оҕолорум ситиһиилээхтик кыттар буолбуттара. Атах оонньуутугар уонна наартаны ыстаныыга Бүлүү улууһун чиэһин көмүскээн, саха салаатыгар үөрэнэр Леонид Жданов  «ааны» аһааччынан буолбута.

Ол курдук иитиллэн таҕыстылар 13 Арассыыйа спордун маастара, 36 Саха Өрөспүүбүлүкэтин спордун маастара, 5 Арассыыйа спордун маастарыгар хандьыдаат, 30-ча Саха сирин маастарыгар хандьыдаат уонна араас разрядтаах спортсменнар. Кинилэр истэригэр 8 спортсмен Саха сирин 13 рекордун олохтообуттара.

Олоҕум чаҕылхай ситиһиилэрэ физкультурнай салааҕа үлэлиирбиттэн саҕаламмыттара. Тренер быһыытынан ииппит, үөрэппит оҕолорум үтүө махталлара, өйдүү-саныы сылдьаллара олохпун уһатан, инникигэ эрэли үөскэтэр.

 – Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар аналлаах «Умнубаппыт!» документальнай киинэ-сериятыгар Степан Руфов туһунан кэпсииргэр тренер быһыытынан эйигин ааттаан-суоллаан кэлэн турабыт, Григорий Егорович.

– Руфов Степан Степанович... Аан бастаан хайдах билсибиппитий? Степан колледжка үөрэнэ сырыттаҕына табаарыһа Айаан Чоросов аҕалан билиһиннэрбитэ: «Бу табаарыһым Степа эйиэхэ дьарыктаныан баҕарар», –  диэбитигэр эргиллэн көрбүтүм, иннибэр уһун-дьулугур уол саҥата суох турара. Дьарыкка кэлбит оҕолору кытта сирэй-сирэйгэ кэпсэтэрбин сөбүлүүрүм, буоларын курдук чинчийэн-үөрэтэн көрдүм, эрчийдэххэ туһа тахсыах уолун курдук, арааһа, үҥкүүгэ сылдьыбыт быһыылаах, «дыхалката» үчүгэй буолуо дии санаатым... Кэпсэтии быыһыгар «Степа, эн үҥкүүһүккүн быһыылаах...» диэтим, уолум улаханнык соһуйда, кырдьык үҥкүүгэ сылдьыбытым диэн буолла. Кэлин ыйытар этэ, эн үҥкүүгэ сылдьыбыппын хантан биллиҥ диэн, ону күлэн кэбиспитим, оҕолорбун кытта билсэрбэр оннук «сылыктаан» көрөр идэлээх этим... Уопсай быраабылабын быһааран, эрчиллии хаамыытын билиһиннэрбитим. Хойутууру, эрчиллиини көтүтэри сөбүлээбэппин уонна көтүтээччи эрчиллэн бүтэрин быһаарбытым. Көтүппэккэ сырыттаххына икки сыл иһигэр маастар нуорматын толорторуохпун сөп диэбитим. Итэҕэйбэт курдук көрбүтэ, оҕолортон ыйыталаһан билбит этэ, эппитин толорор тренер диэн. Оҕолор бары биир иллээх, биир ыал оҕолорунуу, биир тыла суох бэйэ-бэйэлэрин өйдөһөн, бэйэ-бэйэлэригэр көмөлөһөн үлэлииллэрин ирдиир буоламмын, бука бары үөрэ-көтө дьарыкка сылдьаллара. Дьарыгы сахалыы ньымалары туһанан ыытарым умсулҕаннаах буолара, оҕолор ону сөбүлүүллэрэ.

Үөһээ Бүлүүгэ Манчаары спартакиадатыгар Степа орто үөрэхтэр хамаандаларыгар киирэн, хотугу многоборьеҕа 3-с миэстэ ылалларыгар «төһүү» күүс буолбута, кыайыы өрөгөйүн билбитэ. Бу күрэххэ орто үөрэх хамаандалара бэйэлэрин бөлөхтөрүгэр Хотугу уонна национальнай многоборьеҕа иккиэннэригэр 3-с миэстэни ылан, хамаанда састааптара бары биһиги колледжпыт, миэхэ эрчиллэр оҕолор көмүскээбиттэрэ, үөрдүбүтэ, чиэскэ-бочуокка тиэрдибитэ. Онон Степа аата-суола орто үөрэхтэргэ үйэлэргэ хаалыаҕа дии саныыбын...

Степа бастакыттан умсулҕаннаахтык дьарыктанан, сыалын-соругун ситиһэргэ туруммута. Оҕолору кытта билсэн, бодоруһан, түргэнник доҕордоспута. Дьарыкка күүһүн-уоҕун, баҕатын барытын туһанан, көтүппэккэ дьаныардаахтык үлэлиир дьоҕурдааҕын көрдөрбүтэ. Онон сыал-сорук туоларыгар эрэллээх хардыыны оҥорбута. Элбэх күрэхтэргэ кыттан буспута-хаппыта, кыайыы өрөгөйүн билэн, күүһүгэр күүс эбиллибитэ. Миэхэ дьарыктанар оҕолор үксүлэрэ колледж чиэһин орто үөрэхтэр ортолоругар сүүрүүгэ, ыстаныыга, многоборьеҕа чиэстээхтик көмүскээн, инники күөҥҥэ сылдьаллара. Ол курдук, Степа эмиэ кыттан элбэхтэ миэстэлэһэн үөрбүтэ-көппүтэ.

Иккис сылбытыгар маастар нуорматын сырсыыга туруммуппут, хотугу многоборье көрүҥнэригэр миэстэлэһэр буолбута. Бүлүүгэ ыытыллыбыт Николаев Ф.Ф. бирииһигэр өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ сыалбытын-сорукпутун толорорго күүстээх сорук турбута. Уонна маастарбыт нуорматын толороммут үөрүү-көтүү буолбута, эҕэрдэ бөҕө туппута. Степа маастарбын хаһан туттараллара буолла диэн субу-субу ыйытара, ону «Степа, докумуон түргэнник оҥоһуллубат, министиэристибэ нөҥүө бигэргэтэн аһардаллар, күүт, ылыахпыт» диэбитим... Сааһыгар докумуон оҥоһуллан, спорт министиэристибэтигэр бигэргэтиллэн бэлэм буолбута, Степаны соһуччу үөрдээри эппэтэҕим, Дьокуускайга орто үөрэхтэр күрэхтэригэр туттаралларын туруорсубутум. Күрэхтэһии үөрүүлээх  чааһыгар Степаҕа былаах туттаран киллэрбиппит, долгуйбут аҕай этэ. Наҕараадалары туттарыы саҕаламмыта. Сыанаҕа орто үөрэх миниистирэ Степаны ааттаан ыҥырбытыгар улаханнык соһуйбута, долгуйбута. Сыалын-соругун ситэн, үөрэн-көтөн махтаммыта.

 Н.Г. Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи профессиональнай-педагогическай колледжка чаҕылхай итиллээччилэрбинэн Арассыыйа, Саха сирин спордун маастардара, өрөспүүбүлүкэ күрэхтэрин элбэх төгүллээх кыайыылаахтара, Анал байыаннай дьайыы сэриитин толоонугар дьоруойдуу охтубут уолаттарым  Владислав Тарабукин, Степан Васильев, Степан Руфов үтүө ааттара үйэлэргэ ааттана, ахтылла туруохтун!

– Махтанабын кэпсэтиигэр, Григорий Егорович, доруобай, этэҥҥэ сырыт.