Хатаска – үс күннээх ырыа бырааһынньыга

30 сыл анараа өттүгэр Хатаска ураты тыыннаах, ырыа кэрэ эйгэтин кэҥэтэр аналлаах «Ыллыыр оҕо саас» диэн күрэс айыллан, олохпутугар дьиҥнээх ырыа бырааһынньыгын быһыытынан киирдэ.

Ол ыытыллар кэмэ дьон-сэргэ, уһун, сындалҕаннаах кырыа кыһын бүтэн, сандаархай, сандал сааскы күннэргэ буоларыттан эмиэ тутулуктаах. Этэргэ дылы, тоҕотун билбэккэ, токкоолоһо барбакка, төрүөтэ суох үөрэр-көтөр кэм тыына эмиэ баар. Инньэ гынан күрэһи тэрийээччилэр сүрүн сыалын-соругун таһынан  ыытыллар кэмин, бириэмэтин таба тайаныыларын суолтата эмиэ улахан.

«Ырыа – олох аргыһа» диэн бэргэн этии курдук, киһи былыр да, аны да олорор олоҕун устатын тухары ырыа аргыстаах. Оҕону-ыччаты уонна биһигини барыбытын ырыа түмэр. Ырыа – санааны сааһылыыр, сүргэни көтөҕөр, кэрэҕэ угуйар, норуоту түмэр сүдү күүс. Дьэ маннык күрэскэ  кыттан, оҕо бары өттүнэн сайдара, инники баран иһэрэ, бэйэ-бэйэҕэ сыһыаҥҥа, сценаҕа хайдах туттарга-хаптарга үөрэнэр, ырыаны таптыы, музыканы өйдүү улаатар.

«Ыллыыр оҕо саас» ырыа эйгэтин таһынан өссө биир хайысханы сайыннарда.  Ол – сценическай көстүүм тигиитэ, оҥоһуута. Этэргэ дылы, оччоттон-баччаҕа диэри тас көстүү бастакы санааны үөскэтэр, дьэ ол эрэ кэнниттэн ис турук уо.д.а. тахсар.  Инньэ гынан аҥаардас Хатаска 5-6 тарбахха баттанар иистэнньэҥ, айар-тутар дьоҕурдаах далбар тахсан кэллилэр. Ол курдук, уопуттаах Наталья Чабыеваны сэргэ оччолорго бу эйгэҕэ саҥа хардыылары оҥорбут Елена Константинова, Нюргуяна Халиуллина, Нина Софронова күн бүгүн буспут-хаппыт, сиппит-хоппут бэйэлэрэ туспа көрүүлээх-истиилээх дьикти кэрэ үлэлэрдээхтэр.

Күрэс туһунан ырыа айааччы, толорооччу, уһуйааччы, Ырыа айааччылар өрөспүүбүлүкэтээҕи сойуустарын сэкиритээрэ  Милена Борисова:

– Хатастааҕы «Тускул» култуура киинэ тэрийэр «Ыллыыр оҕо саас» күрэххэ хас да сыл кыттан турабыт. Маҥнай Амма улууһун Сатаҕай орто оскуолатын оҕолорун аҕалар этим, кэлин Дьокуускай куорат Оҕо дыбарыаһын иһинэн үлэлиир «Мичээр» эстраднай устуудьуйам оҕолорун кытыннартаабытым. Сылтан сыл тэрээһин үрдүк таһымҥа ааһар. Тып-тап курдук түргэн туттуулаах үлэһиттэр тулалыылларыттан күрэхтэһэ кэлбит оҕо, кини салайааччыта уонна төрөппүтэ бэйэ бодотун да тардынара, бырааһынньык тыыныгар, өрө көтөҕүллүү үөһүгэр киирэрэ баар суол.

Үс сыл дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээн, улахан уопут ылбытым. Бу хайысхаҕа, арааһа, маҥнайгы хардыыларбын «Ыллыыр оҕо саас» күрэхтэн саҕалаабытым буолуо. Людмила Михайловна Чепалова үлэлиирин саҕаттан Хатастааҕы «Тускул» култуура киинин үлэтин холобур оностобун. Тус бэйэм «Көмус түгэн» диэн ааптарыскай күрэхпин тэрийэрбэр улахан көмө буолбуттара. Онно махталым муҥура суох. «Ыллыыр оҕо саас» күрэххэ ааспыт 30 сыл устата төһөлөөх элбэх оҕо  ыллаан-туойан ааспытын сэрэйэбит эрэ. Бу күрэх хаһан да ситимин быспакка үрдүк таһаарыылаахтык үлэлии-хамныы турдун диэн баҕарабыт.

* * *

30 сыл тухары бу куонкуруска 10833 оҕо кытынна. Бүгүҥҥү туругунан 216 сайаапка киирдэ, күрэс үс күн ааһыа. Бүгүн бастакы күҥҥэ 4 кэнсиэргэ сүүсчэкэ ырыаны үс сүүсчэкэ толорооччу ыллаата. Быйылгы күрэскэ бэлэх быһыытынан, сарсын, олунньу 28 күнүгэр, Татьяна Окорокова салайааччылаах «Көмүс дорҕооннор» оҕо образцовай вокальнай устуудьуйата ырыа айааччы, толорооччу Ульяна Сергучева – Күннэйи кытта «Күннэй ырыалара күн сирин сырдатар» диэн кэнсиэр тахсыаҕа. Онтон күрэс кыттыылаахтарын, кыайыылаахтарын түмүк кэнсиэрэ кулун тутар 1 күнүгэр буолуоҕа.