“Хатас иитэр-үөрэтэр эйгэтэ” диэн быыстапка арылынна

Быыстапка Дьокуускай куорат төрүттэммитэ 394 сылыгар анаммыт тэрээһиннэр чэрчилэринэн турда уонна Арассыыйаҕа – Сомоҕолоһуу, СӨ Култуура уонна Дьокуускай куоракка “Киин куорат үөрэхтээһинин 100 сылыгар” ананна.

Тэрээһиммит биир тоҕоостоох түгэнинэн түмэлбит Дьокуускай куорат түмэлин структуратыгар – састаабыгар киириитэ буолла. Биллэн турар, биһиги, олохтоохтор, бу түгэнтэн түмэлбит үлэтэ күүһүрэригэр,  кыаҕырарыгар эрэлбит өссө дириҥиир, кэҥиир.

Түмэл бу түһүмэххэ киириитин “Хатас иитэр-үөрэтэр эйгэтэ” диэн быыстапканан бэлиэтээбиппит мээнэҕэ буолбатах. Ол курдук, Дьокуускай куорат хонноҕун анныгар сайдар-үүнэр Хатас нэһилиэгэ кэлэр көлүөнэ ыччаты иитэргэ-үөрэтэргэ Николай Владимирович Слепцов дириэктэрдээх учуутал Самсоновтар ааттарынан Хатас орто оскуолатын таһынан эбии үөрэхтээһиҥҥэ Саргылана Тарасовна Стручкова дириэктэрдээх Хатастааҕы «Ситим» айымньы дьиэтэ, Христина Николаевна Лемешева дириэктэрдээх Хатастааҕы Оҕо искусствотын оскуолата, Анатолий Михайлович Баишев  дириэктэрдээх Хатастааҕы 7 нүөмэрдээх Оҕо спортивнай оскуолата уонна  Галина Семеновна Николаева сэбиэдиссэйдээх оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕолору уһуйар 70 нүөмэрдээх «Кэрэчээнэ» оҕо саада, “Тускул” Култуура киинэ, И.Д. Панаев аатынан Хатастааҕы библиотека буолан биир сыаллаах-соруктаах үлэлээн-хамсаан олорор историяларын сырдатар матырыйааллар көрдөрүлүннүлэр. Архыып матырыйаалларын, хаартыскалары уонна историяҕа сыһыаннаах суруктары көрөн, көрөөччүлэр нэһилиэк сайдыытын кытта үөрэх уонна култуура тэрилтэлэрэ хайдах уларыйбыттарын, үгэс хайдах үөскээбитин уонна Хатас сайдыытыгар кылааттарын киллэрбит дьон туһунан өйдөбүл хайдах харыстанарын билсиэхтэрин сөп.

Тэрээһин тиэргэҥҥэ ыалдьыттары көрсүһүүттэн саҕаланна. Манна бу ааттаммыт тэрилтэлэр историяларын сүрүн түһүмэхтэрин кэпсиир истиэндэлэр сэлэлээн турдулар. Онтон салгыы бардахха Хатас нэһилиэгин дьонун-сэргэтин уонна нэһилиэк историятыгар араас түгэннэргэ элбэхтэ кэпсэнэр “ЗИЛ” – “Захар и лошадь” эбэтэр, атыннык эттэххэ, Сахаачча (Ефремов З.В.) тэлиэгэтигэр тиэллибит куорат баһаарыгар айаннаан иһэр атыылаах-тутуулаах тыа дьонун мала – туос, мас иһиттэр, кустар, отон, үрүҥ ас тэлгэммит. Манна даҕатан эттэххэ, Захар Васильевич Хатаска уос номоҕор сылдьар сайаҕас санаалаах, эйэҕэс майгылаах киһи. Кини тэлиэгэлээх атыгар хатааһылаабыт, үлэтигэр, дьиэтигэр, оскуолатыгар тиийбит дьон махталлара  күн бүгүн даҕаны сылаас, сырдык. Инньэ гынан Хатаспыт быйылгы ыһыаҕар кини уола Ефремов Владимир Захарович аҕатын тэлиэгэтин чөлүгэр түһэрэн киллэрэн, дьон-сэргэ махталын-тапталын ылыан ылбыта. Көрбүт эрэ барыта “Уу, Сахаачча тэлиэгэтэ!” диэн үөрэ-көтө олорсубуттара хайдах эрэ ураты сылаас, сырдык эйгэни үөскэппитэ, сомоҕолоһуу, түмсүү, бииргэ буолуу тыынын киллэрбитэ.

Тиэргэҥҥэ маны таһынан саха норуотун сиэрин-туомун уонна уус-уран дьарыгын көрдөрүү туспа миэстэни ылла. СӨ норуотун маастара Людмила Саввина саха былыргы таҥаһын оҥорон тиэрдиллибит көрүҥүн — реконструкцияны — көрдөрдө, ыалдьыттарга национальнай таҥас уратытынан билиһиннэрдэ. СӨ норуотун маастара Андрей Малышев чорооҥҥо сахалыы ойууну түһэриигэ маастар-кылаас ыытта. Онон Хатастааҕы “Тускул” КК иһинэн үлэлиир “Дом ремесел” Норуот айымньытын дьиэтэ  бүгүнҥү күнҥэ төрүт култуура үгэстэрин үһү-тамах курдук буолбакка, история чахчыларыгар, докумуоннарга, архыып матырыйаалларыгар олоҕуран көрдөрдө.

Хатас дьоно-сэргэтэ нэһилиэк историятын билиэхтэрин-көрүөхтэрин баҕалара күүстээҕин бу быыстапка тэриллиитигэр кыттыы олус көхтөөҕө туоһулаата. Ол курдук, «СӨ норуот айымньытын сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэ хаһаайката, Хатаска иис-күүс эйгэтигэр элбэхтэ ааттанар Наталья Гаврильевна Чабыева түмэл түннүктэригэр штора тигэн бэлэхтээтэ, оттон СӨ норуотун маастара Людмила Степановна Саввина 19-с үйэҕэ кэтиллибит саха дьахтарын хаһыаччыктаах былаачыйатын реконструкциятын бэлэхтээтэ.

Быыстапка аһыллыытын дьоро  түгэнин үөрүүтүн үллэстэ кэлбит Дьокуускай куорат Култуура уонна духуобунай сайдыы управлениетын салайааччыта Сардаана Семеновна Брызгалова, «Дьокуускай куорат историятын музейа» МБУ дириэктэрэ Александр Павлович Ноговицын уонна нэһилиэк дьаһалтатын салайааччыта Семен Семенович Игнатьев  эҕэрдэлээтилэр.

Бу күн иитэр-үөрэтэр эйгэҕэ быһаччы сыһыаннаах субуотунньугунан түмүктэннэ. Саҥа тутуллуохтаах Хатастааҕы Оҕо искусствотын оскуолатыгар туһуламмыт үлэҕэ нэһилиэк тэрилтэлэрин эр дьоно күргүөмнээхтик ылыстылар. Оскуола урукку күрүөтэ уонна таһырдьааҥҥы кэнсиэртиир былаһаакка көтүрүлүннүлэр.

Субуотунньук дьонун нэһилиэкпит тэрилтэлэрин кэлэктииптэрэ, “Төрүт ас” уопсастыбаннай түмсүү амтаннаах аһынан күндүлээтилэр.