Хас да тылы баһылаабыт киһи... бытааннык кырдьар

Ол курдук, Лента.ру интэриниэт-хаһыат суруйарынан, икки уонна онтон элбэх омук тылын билии кырдьыы боруогар бытааннык тиэрдэр, чуолаан, кырдьыыны икки төгүл бытаардар диэн Европа 27 дойдутун учуонайдара быһаарбыттар. Учуонайдар 86 тыһыынча киһини хабан, бастаан сүрэхтэрин, тымырдарын, мэйиилэрин үлэтин, өйгө тутар дьоҕурдарын, үөрэхтэрин таһымын, эттэрин-хааннарын туругун, о.д.а. бэрэбиэркэлээбиттэр. Ол кэннэ бу көрдөрүүлэрэ бэйэлэрин саастарыгар төһө сөп түбэһэрин үөрэппиттэр. Ол түмүгэр чинчийиигэ кыттыбыт дьонтон хас даҕаны омук тылын билэр өттө лаппа бытааннык кырдьаллар эбит диэн санааҕа кэлбиттэр. Оттон «монолингвальность», ол эбэтэр биир эрэ тылы билии түргэнник кырдьыы төрүөтэ буолар диэн түмүккэ кэлбиттэр.

Сахалар бары даҕаны хара төрүөхпүтүттэн аччаабыта икки тылы билэбит – нууччалыы уонна сахалыы. Ол аата эдэрдии эрчиммитин хойукка диэри ыһыктыбакка сылдьарбыт буолуо дуо? Оччотугар бу чахчы үтүө сонун буолан тахсар. Манна дойдубут салалтатын көҕүлээһининэн олоххо киирэр «Демография» нацбырайыагынан көхтөөх уһун үйэлэниини көҕүлүүр араас хайысхалаах тэрээһиннэри эптэххэ, чахчы, сыллата «Үйэ саас» бэлиэни ылааччыбыт элбии туруон сөп.

ХНТ чахчытынан, аан дойдуга кэлиҥҥи сылларга үйэ саастаах киһи ахсаана үрдүү турар. Холобур, быйыл, 2025 сылга, аан дойду үрдүнэн 100 сааһын томточчу туолбут 630 тыһ. киһи олорор диэн буолар. Кинилэр баһыйар өттүлэрэ – дьахтар аймах.

Оттон судаарыстыбаларынан көрдөххө, саамай элбэх уһун үйэлээх Японияҕа олорор. Япония кэнниттэн АХШ, Кытай, Индия, Франция кэлэллэр. Биир дьиктитэ, Япония уһун үйэлээхтэрэ сүрүннээн – Окинава арыы олохтоохторо, Италия уһун үйэлээхтэрэ – Сардиния арыы олохтоохторо, Греция уһун үйэлээхтэрэ – Икария арыы.

Арассыыйаҕа ордук уһун үйэлээхтэр Ингушетияҕа, Осетияҕа, Кабардино-Балкарияҕа, Дагестаҥҥа олороллоро биллэр. 

Бу ытык кырдьаҕастар бары, арааһа, инники күөҥҥэ төрөөбүт тылларын туппут дьон буолуохтарын сөп.

Оттон Саха сиригэр 2025 сыл алтынньы ыйдааҕы чахчынан үйэ сааһын ааспыт 19 ытык кырдьаҕас баара биллэр.

Түмүккэ, хайдаҕын да иһин, икки уонна онтон элбэх тылы билии – үйэ ирдэбилэ. Онтон биирдэстэрэ булгуччу ийэ тыла буолара, бука, уһун да үйэлэнии төрдө буолуон сөп. Эһиги туох дии саныыгыт?