Хас биирдии оҕуруотчут бэйэтэ үүннэрэр ньымалаах

Сайыммыт урукку сыллардааҕар ураты сөрүүн, ардахтаах буолла. Ол эрээри сорох сатабыллаах хаһаайкалар оҕуруот аһын сиэн ырааттылар. Бүгүн оҕуруотчут, Дьокуускай Мархатыгар Дьахтар сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Екатерина Чербоеваттан сүбэлэри ылабыт.

– Үтүө күнүнэн, Екатерина Егоровна! Бөтүрүөп куйааһа ардаҕынан күндүлээн ааһа оҕуста. Сайыммыт сөрүүн буолла. Эйигин оҕуруотчут быһыытынан ааҕааччыларга билиһиннэрэбин, хас сылтан оҕуруот үүннэриитинэн дьарыктанаҕын?

– Кылгас сайыммытыгар бэйэ оҕуруотун аһын үүннэрэн сиир доруобуйаҕа олус туһалаах. Саха киһитэ, тымныы усулуобуйаҕа олорорунан, кыһын устата битэмииҥҥэ ордук наадыйар. Төһө да эт, балык аһылыктаах буолларбыт, оҕуруот аһыгар үөрэннибит. Онон төһө кыалларынан элбэҕи сии сатыахтаахпыт. Мин уон оҕолоох ыалга тохсус оҕонон төрөөбүтүм. Улахан убайбыт Юрий куоракка кэтэх дьиэ атыылаһан, миигин 1995 с. Ытык Күөлтэн көһөрөн киллэрбитэ. Оҕолор, сиэннэр үөрэнэллэриргэр көмө-тирэх буоллун диэн. Бастакы сылларбар ДП-1 поварынан үлэлээбитим. Олоҕум аналын көрсөн үс оҕоломмуппут. Онон куорат Мархатыгар олохсуйбутум 29 сыл буолла. Мархаҕа Дьахтар сэбиэтин бэрэссэдээтэлэбин. Дьокуускай куорат РКЦСО-тугар социальнай үлэһиппин. Оҕуруотунан Мархаҕа олохсуйуохпуттан дьарыктанабын. Үс оҕолоох ыал онон даҕаны эбинэн кэллэхпит. Оҕурсуну, помидору, кабачогу, биэрэһи, баклажаны, хаппыыста, салат арааһын, хортуоппуйу дэлэччи үүннэрэбин. Этэргэ дылы, тиэргэним улахан аҥаара  оҕуруот. Онон бэйэбит үүннэрбит битэмииннээх аспытын сылы эргиччи быспакка сиибит.

Кэлин кэргэним дьонун уһаайбатыгар хортуоппуй ыһан, сыллата 20-25 куулу хомуйабыт. Онтон сиэмэҕэ уурабыт уонна ордугун атыылаан эбии дохуот оҥостобут.

– Элбэҕи үүннэриэх диэтэххэ, хаһаанар диэн баар эбээт. Эн туох ураты ньымалааххыный? Ааҕааччыларга сүбэлээ эрэ...

– Туох барыта үлэттэн кэлэр уонна сыраны эрэйэр. Элбэх үүнээйини сатаан хаһааныахха эмиэ наада. Хаһааныыга саамай үчүгэй ньыманан тоҥоруу уонна кэнсиэрбэлээһин буолар. Онон аҥаар кырыытыттан кэнсиэрбэлээн иһэбин. Хаппыыстабытын тууһаан, эгэлгэ салааттары оҥорон тоҥоробут. Оттон кабачоктан, баклажантан лечо, салаат арааһын бэлэмниибит. Петрушканы, сельдерейи, кинзаны мясорубкалаан, кыра уокка духуопкаҕа куурдан баран блендердээтэххэ, олус үчүгэй тума тахсар. Ус кыһын салааттарбын онон минньитэбин. Кэлиҥҥи сылларга ларь абырыыр.

Үгүс оҕуруот аһын тоҥорон хаһаанабыт, моркуобу, брокколины, өҥнөөх хаппыыстаны эмиэ. Сельдерей умнаһын 5 см гынан быһан тоҥоробун уонна кыһын эти кытта чесноктаан ыһаарылаан сиибит. Хаппыыстаны кыра сиртэн үс куулу ылабын, биир куул «Витаминнай» салаакка туттабын, үһүспүн –  голубцыга, мииҥҥэ, ыһаарыга. Аһыы биэрэһи хатаран, «Чили» тума оҥоробун. Салааттарбын бэйэм көрүүбүнэн бэлэмниибин. Саха киһитэ сыалааҕы, арыылааҕы сиир буолан, иһинэн-үөһүнэн эрэйдэнэрэ биллэр. Ол иһин салааттарбын, киһи үөһэ туолбатын курдук, кутуллар нуорматын кыччатан оҥоробун. Оҕурсубун малосолка гына тууһуубун. Сайын оҕурсуттан хал буолбаттарын курдук, тымныы засолка оҥоробун. Фасовочнай пакекка укроп, петрушка, сельдерей, лаврушка, туус кутан, оҕурсубун икки өттүнэн быһыталаан угабын уонна холодильникка хонноробун. Оҕурсу сарсыарда бэлэм буолар. Батун луугу сөбүлээн олордобун, сыл ахсын, хаар барда да, аан маҥнай кини тахсар. Сиэмэтин ыһынан тэнийэн иһэр. Сааһын ордугун хостоон, арассаадалаан атыылыыбын. Күһүөрү укуруоппун  сиэмэтэ тахсыар диэри туруорабын уонна сиргэ сахсыйан кэбиһэбин. Онтум саас бэйэтэ үүнэр.  Укуруоп сымнаҕас сэбирдэҕин бытархай гына кырбаан, күлүк сиргэ чараас гына тэлгэтэбин итиэннэ тума оҥостобун. Оттон умнаһын 5 см гынан быһан тоҥоробун уонна кыһын мииҥҥэ кутабын. Сельдерейи оҕурсу тууһурбар эбэһээт эбэбин, олус үчүгэй амтаны биэрэр. Кэнники сылларга дьыл-күн түһүүтэ- тахсыыта элбээн, оҕурсу сүгүн үүммэт буолла диэни элбэхтэ истэбин. Ол иһин, ити уларыйыыга сөп түбэһиннэрэн, сиэмэлэрбин уларытабын. Билигин «Сытый папа», «Балконное чудо», «Мустафа» диэн салаакка барсар суортары  олордобун. Кэтээн көрүүбүнэн, айылҕа уларыйыытыгар улаханнык оҕустарбаттар уонна күһүн хойукка диэри ас куталлар.

Саас эрдэттэн тэпилииссэ иһигэр салаат, редиска, руккола, шпинат ыһан эрдэ сиибит. Ол кэмҥэ түөрт устуука оҕурсуну сиэмэнэн анньабын. Сыыйа халлаан сылыйыыта салааттарбын, укуруоппун сиэн бүтэрэн, ол миэстэтигэр атыттарбын олордон иһэбин. Эрдэттэн сиэбит оҕурсум миэстэтигэр от ыйын бүтүүтэ эмиэ сиэмэнэн сибиэһэйи олордобун, онтубун күһүн хойукка диэри ас кутар. Помидорум сиэмэтин сыл ахсын бэйэм хаһаанан, 2-3 сыл туттабын, помидортан ис өттүн хостуубун уонна аҕыйах күн      ыстакаан аҥаара ууга сытыаран, үрдүгэр түүнүк тахсыбытын көрөн маарылаҕа сиидэлээн сайҕыыбын уонна хатаран кумааҕыга суулаан уурабын. Саас онон арассаадалыыбын. Хортуоппуйу эрдэ быстах сиири арассаадалаан куоракка олордобут. Өрөбүллэрбитигэр  сир астыы, балыктыы таарыйа хортуоппуйбутун сыыстаан, көмөн кэлэбит. Күһүн оҕолор үөрэхтэригэр-үлэлэригэр тахсыахтарын иннинэ хомуйан, наардаан кэбиһэбит. Бары бииргэ сылдьан, үөрэ-көтө уһун кыһыммытыгар бэлэм буолабыт.

– Оҕуруот үүннэрэриҥ таһынан кэтэх хаһаайыстыба тутаҕыт?

– Оҕолор кыраларыттан  куурусса тутан кэллибит. Кыһынын туспа турар хочуолунайга иитэбит. Уолаттар кыра эрдэхтэриттэн ону аһатан, өрөбүллэригэр ыраастаан, сайынын сымыыт атыылаан эбии дохуот оҥосторго үөрэнэ улааппыттара. Онон дохуот үлэттэн кэлэрин билэллэр.

– Екатерина Егоровна, кэпсэтиигэр, сүбэҕэр махтанабын. Эн сүбэҕин оҕуруотчуттар туһанныннар, элбэх үүнүүнү ыллыннар!

Хаартыскалар:
Дьоруой тиксэриитэ