ХАРАТААЛА сэрэтэр

Киммин-туохпун, “Киин куораттан” эрийэрбин этээппин кытта, арай:

­­– “Киин куорат” хаһыат баара наһаа үчүгэй этэ, – диир.

– Истэн олорор эбиккин дии? Электроннай көрүҥҥэ көстүбүт.

– Дьон хаһыаты аахпат буолбут.  Дьиҥинэн, тыа сирэ ааҕар бөҕө буоллаҕа. Туһалаах хаһыат, сыта-тура ааҕарга олус табыгастааҕа. Ааҕааччыгыт уларыйар буолбут. Билигин дьон төлөпүөнүгэр ааҕар. Оннукка харах-көс да сылайар. Онон олох кылгас, чопчу гыныаххытын наада. Онтон уһаата да, аахпаттар.

ТАҤХА – ИТЭҔЭЛБИТ БИИР КӨСТҮҮТЭ

– Манныкка тиийдим: таҥха таҥхалаан, билгэ-билгэлээн, инникибитин билэ-көрө сатыырбыт сөп дуу, сыыһа дуу?

– Таҥха – сахалар былыргыттан баар, Итэҕэлбит биир көстүүтэ, көрүҥэ. Баччаларга, тымныыга – халлаан оройо аһыллыыта – сир анныгар эмиэ хамсааһын тахсар. Инньэ гынан, киһи билбэтин билэр, көрбөтүн көрөр, истэр кыаҕа күүһүрэр буолуон сөп. Билиҥҥи курдук интэриниэт, сибээс суоҕа, дьыл оройо олохторун, дьылҕаларын билиэхтэрин, кыстыгы, дьылы хайдах туох туоруохтарын баҕараллара ханна барыай? Саха саҥа сыла – ыам ыйыгар саҕаланар. Онуоха диэри ыраах.

Таайыы былыргыттан баара, таайан-таайан кэлбиппит. Түөрэх быраҕыы, ойбону истии, остуолу хаамтарыы уо.д.а. элбэх. Ончу утарбаппын.

Арай киһи бэйэтэ сүллүүкүн буола кубулунан, бырастыынаны-таҥаһы бүрүнэ-бүрүнэ, сүүрэкэлиирэ, дьону куттуура сыыһа! Оннук оонньуу, сүллүүкүн тэҥэ сананыы, күлүү-элэк оҥостуу – киһиэхэ кутталлаах, сэттээх. Араас куһаҕаҥҥа түбэһиэххэ сөп.

ОТ ҮҮНҮӨ, МАС КӨТӨРӨ, КУОБАХ ЭЛБИЭ

– Оттон сайыммыт хайдах буолуох курдугуй, от үүнүүтэ?

– Куйаас сайын буолуоҕа. Сөтүө бөҕө. Итии салгын илгийэр. От үүнүүтэ үчүгэй. Ордук умайыы тахсыбыт (өртөммүт) сирдэр лаппа үчүгэйдик үүнүөхтэрэ. Онно кыыл-сүөл, көтөр-сүүрэр олохсуйуо. Хара сир аҕыйыа. От, чэчик хамсыы-хамсыы үүнүө. Чээлэй күөх элбиэ. Мас көтөрө, куобах да элбиэ.

АЙЫЛҔА МОДУН КҮҮҺҮН КЫАЙБЫТ СУОХ!

– Сааскы халаан, эбэ хаатыттан тахсыытын чааһыгар тугу этиэххин сөбүй?

– Быйыл халаан уута, арааһа, улаатара буолуо. Ол – мууспут халыҥыттан эрэ диэн буолбатах. Уу тымырдара баар, сири-дойдуну сайҕыахтаах, угуттуохтаах сирдэринэн олус элбэх быһыты, даамбаны оҥорон, бүөлээн кэбистилэр. Онон букатын атын сиринэн тоҕу көтөн тахсыан сөп. Куораты да эмискэ ылыан син. Сир тымырын бүөлээһин – киһи суолталаах тымырын быһан кэбиспит тэҥэ. Бука диэн, ити этиибин “кыраата” диэбэтиннэр. Айылҕа айбытын утарар – сыыһа диэн этэбин. Айылҕа модун  күүһүн кыайбыт суох. Уруккуттан уу ылар сирдэригэр дьиэ-уот туттан баран, айыллыбытынан баары уларыта сатыырбыт  – сыыһа. Үрдүк сир эрэ  элбэх.  Элиэнэ, Аллан, Амма, Бүлүү – биһиги дойдубут хорук тымырдара. Олор салаалара – салаа тымырдара хайаан да сайҕаныахтаахтар. Ону баара, бүөлээ да бүөлээ...

САХА БУОЛАН САНДААРЫҤ, КИҺИ БУОЛАН КИЛБЭЙИҤ!

– Эйигин куорат тэрээһиннэригэр үгүстүк көрөрүм. Кэлин тоҕо эрэ көстүбэт буоллуҥ ээ?

– Харчы мунньан, Эҥсиэли эбэ киинэ Хамаҕаттаҕа Храм тутаарыбын, этэргэ дылы, 12 төгүрүк сыл, бар дьонум иннигэр оннук турбутум. Чопчута, уон сыл – 1999-2009 сс. Ол оннук дьаһаныахтааҕым туһунан 1999 сыл тохсунньу 9 күнүгэр этитии кэлбитэ. Билигин Храммар баарбын.

– Хардаҕар махтанабын! Кылгастык суруйуохтаах этим дии (күлсэбит).

Түмүккэ Харатаала: “Саха буолан сандаарыҥ, киһи буолан килбэйиҥ: сир сүрэҕин  харыстааҥ, булгуччу сахалыы ааттаныҥ” диэн баҕа санаатын  тиэртэ. Сир сүрэҕэ диэн – Саха сирин этэрин билэҕит.