Хадаардар үлэни, спорду өрө туталлар

Аҕа дойду Улуу сэриитин биэс бойобуой уордьанын кавалера Семен Дмитриевич Флегонтов аатынан Чурапчы Хадаарын оскуолата төрүттэммитэ үбүлүөйдээх 110 сыла үөрүүлээхтик бэлиэтэннэ. Тус бэйэм оҕо сааһым Хадаарга ааспыт буолан уонна үлэһит буолан бараммын оскуолаҕа дириэктэрдээммин, партийнай тэрилтэтин салайаммын, иккис дойдум курдук чугастык ылынабын. Нэһилиэк, Үрүҥ-Күөл бөһүөлэгэ бүгүн үүнэллэр-сайдаллар. Оҕо уһуйаанын таас дьиэтэ, оскуола, култуурунай-спортивнай комплекс, квартальнай гаас хочуолунайа, испэсэлиистэр олорор толору хааччыллыылаах таас сиэдэрэй тутуулара угуйа-ыҥыра тураллар.

Бүөм сиргэ олорор «Халыҥ Хадаар» «Бочуот Знага» уордьаннаах Николай Иннокентьевич Дьячковскай – Дьаарыс Уола биригэдьиирдээх, управляющайдаах, үрүҥ илгэни үрүлүтүүгэ Агафья Тарасовна Кузьмина курдук рекордсменнаах, 90 саастарын лаппа ааспыт Марфа Васильевна Никитина, Александра Васильевна Софронова курдук бэйэлэрин кэмнэригэр чулуу ыанньыксыттардаах, Ирина Васильевна Софронова курдук Бүтүн Сойуустааҕы хомсомуол сийиэһэ дэлэгээттээх, Валерий Николаевич Сергеев курдук рационализатор-механизатордаах, о.д.а. элбэх дьоһун-мааны үлэһиттээх, тоҕус Дьоруой Ийэлээх нэһилиэгинэн  биллэр.

Нэһилиэги бэйэлэрин ылгын ыччаттара үүннээн-тэһииннээн салайаллар.

Үбүлүөйү көрсө үгүс кэрэ-бэлиэ дьаһаллар ортолоругар «Наша школа – наша гордость», «Төрүт дойдубут Уорҕа» кинигэлэр таҕыстылар, анал байыаннай дьайыы хонуутугар тыыннарын толук уурбут буойун-уолаттарын паарталарын туруоруу долгутуулаах түгэннэрэ буоллулар.

Нэһилиэк баһылыга Афанасий Афанасьевич Степанов этэринэн, тоҕус Дьоруой Ийэ 99 оҕону төрөтөн, Лукиннар, Софроновтар, Давыдовтар, Адамовтар, Григорьевтар, Елисеевтэр курдук аҕыйах араспаанньа нэһилиэк туруу хаһаайыстыбаларын хаҥаталлар, Саха сирин үрдүнэн тэнийэллэр. Быйыл окко-маска былааннарын 125 % толороннор, кыстыкка сэниэлээхтик киирдилэр. Ыччат олохсуйар, оҕо ахсаана аҕыйаабат. Сүүрбэттэн тахса бааһынай хаһаайыстыба ортотугар Иннокентий Дмитриевич Ксенофонтов, Павел Николаевич Игнатьев, Радомир Николаевич Ксенофонтов, Лариса Николаевна Ноева, Николай Петрович Софронов курдук нэһилиэк инники кэскилин быһаарар ыччаттар бааллар. Дьаһалта ыччакка үлэ миэстэтин арыйар, олохсутар, үүнүү-сайдыы суолун тутуһар сыаллаах-соруктаах.

Оскуола дириэктэрэ Петр Петрович Тарасов улуус биир кырдьаҕас оскуолатын историятын билиһиннэрдэ. Оскуола бастакы акылаата Уорҕа бөһүөлэгэр ууруллубут. Билигин 46 үлэһит, ол иһигэр 24 учуутал, 96 үөрэнээччи инники кэскили түстүүллэр. Эһиил  XI кылааһы алта үөрэнээччи бүтэриэҕэ, оҕо уһуйааныттан тоҕус оҕо кэлиэҕэ, онон эбиллии күүтүллэр. Агро-оскуола хайысхатын тутуһаллар, аҕыс ыанар ынахтаахтар, нэһилиэк хаһаайыстыбатыгар көмө-тирэх буолаллар. Кыһыннары-сайыннары тыа сирин төрүт көрүҥэр оҕолору уһуйаллар. Аҕыйах кэмпилиэктээх агро-оскуолаларга  өрөспүүбүлүкэҕэ бастыҥнар кэккэлэригэр сылдьаллар. Быйыл иккис миэстэлэнэннэр, Саха сирин Агро-сойууһун дириэктэрэ Петр Гаврильевич Дягилев бэйэтинэн кэлэн сүүс тыһыынчалаах сэртипикээтинэн наҕараадалаата. Бу күннэргэ өрөспүүбүлүкэ «Инникигэ хардыы» дьаһалыгар кыттыахтаахтар. Спорка Арассыыйаҕа тиийэ биллэр-көстөр ситиһиилэрдээхтэр. Тренер Леонид Николаевич Николаев оҕолоро мас тардыһыытыгар, физкултуура учуутала Реворий Михайлович Елисеев иитиллээччилэрэ өрөспүүбүлүкэҕэ, Уһук Илиҥҥэ, Арассыыйаҕа тиийэ бастыыллар, миэстэлэһэллэр.

Сүүрүүгэ өрөспүүбүлүкэ, Уһук Илин чөмпүйүөнэ, физкултуура учуутала Реворий Михайлович Елисеев Чурапчы физкултуураҕа уонна спорка институтун 2019 с.  бүтэриэҕиттэн төрөөбүт Хадаарын оскуолатыгар үлэлиир. Билигин 57 оҕону чэпчэки атлетикаҕа дьарыктыыр. Бэйэтэ сүүрүүнэн дьарыктанар, тардынарын сөбүлүүр, туйгун туругун тута сылдьар. Оҕолорго, ыччаттарга холобур көрдөрөр, үгүс батыһааччылаах. Үчүгэйи эрэ кэпсииргэ, көрдөрөргө кыһаллар. Ситиһиилэниэхтэрин сөптөөх оҕолору биирдиилээн дьарыктыыр. Сарсыардааҥҥы сэрээккэни көтүппэттэр. «Мотивация» биэрэр, уйулҕаларын уһугуннарар, бэлэмниир.

Тыа сириттэн «өрөспүүбүлүкэни» кыайар уустуктардаах. Онуоха Д.П. Коркин аатынан спортивнай интэринээт-оскуолаҕа үөрэнэр сылларыгар биллиилээх быһыйдар, үтүөлээх тренердэр Гаврил Федорович Нохтуунускай, Анатолий Иванович Собакин, Алексей Константинович Кардашевскай «сүүрүүгэ оскуолаларын» ааспыта улаханнык көмөлөһөр. «Баҕалаах баҕанаҕа ыттар» диэн өс хоһоонунуу, сыал-сорук туруорунан күүскэ үлэлиир. Маҥнайгы иитиллээччитэ Владислав Давыдов өрөспүүбүлүкэ үөрэнээччилэригэр бастаабыта, «Азия оҕолоругар» путевка ылбыта эрээри, пандемиянан көһөрүллэн, кыттыбатаҕа. Чөмпүйүөннэри бэлэмниир, таһаарар уустук диэн ааҕар. Ону бэйэтинэн билэр. Элбэх дьарык, булгуруйбат өй-санаа хайысхаларын тутуһар, уйулҕаҕа үлэлиир. Арассыыйа сүүрэр суолларыгар оҕолорго Ярославльга, Пензаҕа, «Приморская весна» күрэхтэһиилэригэр бастаталаабыттар, «Азия оҕолоругар» төрдүс миэстэ буолбуттара ситиһиигэ тэҥнээх. Быйыл сайын «Манчаары оонньууларыгар» Айтал Григорьев үрүҥ көмүс мэтээллэнэн үөрдүбүтэ. Дьарыктыыр оҕото элбэх. Кыаллыбат, табыллыбат диэн тылы туттубат. Тахса туралларыгар эрэллээх. Тренердиир үлэтин өйдүүр, өйүүр салайааччыларыгар, тренердэригэр, оскуолатыгар махтанар.

Саха АССР спартакиадатын иккис призера «Быһый Боотур» Петр Дмитриевич, иистэнньэҥ Елена Васильевна Лукиннар 12 оҕолоох ыаллар. Уоллара Иван улуус 100 м рекордсмена, сиэннэрэ Василий Лукин марафоҥҥа өрөспүүбүлүкэ чөмпүйүөнэ, орто уоллара Александр Хадаар оскуолатыгар дириэктэрдиир сылларыгар агрооскуоланы тэрийбитэ, улуус волейболга хамаандатыгар сүүрбэччэ сыл оонньоон «СахаВА» призера, элбэх турнир, куорат лигатын кыайыылааҕа, призера. Александр Петрович Лукин билигин физкултуура учууталынан үлэлиир, тэйэр мээчиги оҕо-ыччат саастарыттан сөбүлүүр, оҕолору, ыччаты волейболга уһуйар. Комплекснай спартакиадаларга бастаталыыллар, инники күөҥҥэ сылдьаллар. Нэһилиэк, оскуола оҕолоро, ыччаттара Айтал Григорьев, Реворий Елисеев сүүрүүгэ өрөспүүбүлүкэ, Уһук Илин, Арассыыйа  сүүрэр суолларын кыайыылаахтара, Андрей Софронов — бэтэрээннэргэ атах оонньуутугар, «Манчаары оонньууларыгар», Станислав Андросов — мас тардыһыытыгар, саха дэгит күрэһигэр өрөспүүбүлүкэ турнирдарын кыайыылаахтара. Тренер Леонид Николаевич Николаев салалтатынан мас тардыһыытынан элбэх ыччат, дьон, ол иһигэр кыргыттар эмиэ дьарыктаналлар.

2023 с. үлэҕэ киллэриллибит култуура-спорт комплексыгар атах оонньуутугар дьоҕурдаах, волейболист бэрдэ Владимир Михайлович Софронов дириэктэрдиир. Чэпчэки атлетикаҕа, баскетболга, волейболга, саха күрэһин көрүҥнэригэр, тустууга, дуобакка, саахымакка, бадминтоҥҥа секциялар күргүөмнээхтик үлэлииллэр. Улуус комплекснай спартакиадаларыгар үс иһиттэн түспэттэр. Петя Герасимов мас тардыһыытыгар оҕолорго Арассыыйа чөмпүйүөнэ. Спорка ситиһиилэрдээх оҕолорунан, ыччаттарынан олохтоохтор киэн тутталлар.

Чурапчы спорка институтун ректора Иннокентий Иннокентьевич Готовцев төрөөбүт-үөскээбит Хадаарыгар мэлдьитин көмө-тирэх буолар. Бэйэтин кэмигэр өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр быһый. 400, 800 м сүүрүүлэргэ өрөспүүбүлүкэҕэ чөмпүйүөннэтэлээн, улууһун спордун соргулаахтык ааттаппыта. Итэҕэл сүктэриллэн институту салайбыта үйэ чиэппэрин ааста. Тыа сиригэр соҕотох үрдүк үөрэх кыһата Арассыыйаҕа бастыҥнар кэккэлэригэр сылдьар. Хадаар төрүт дьоно Семен Семенович Пинигин, Егор Михайлович Феофанов, Василий Васильевич Лукин, Василий Иванович Давыдов уонна Иннокентий Иннокентьевич Готовцев оройуон, улуус спордун салайбыттара. Чурапчы спорт туоната буоларыгар улахан кылааттарын киллэрсибиттэрэ. Бэйэлэрин кэмнэригэр өрөспүүбүлүкэ күүстээх маастардара, атах оонньооччулар Д.Д. Эверстов, И.Ф. Макаров, хапсаҕайдьыт А.С. Таныков, баскетболист А.А. Сергеев,  хайыһардьыт Е.Д. Елисеев Хадаар оскуолатыгар үлэлээннэр, дьоһун суолларын-иистэрин хаалларбыттара. Аҕа саастаах көлүөнэни батыһаннар, аныгы кэм салайааччылара, физкултуура учууталлара, тренердэр таһаарыылаахтык үлэлииллэр. Дьоҕурдаах оҕолор, ыччаттар, саҥа ааттар тахсаллар. Утум салҕанар.

Хадаардар биир дойдулаахтара «Прогресс» ХЭТ тутуу тэрилтэтин гендириэктэрэ, «Дыгын оонньууларын» сүрүн үбүлээччитэ, Саха сиригэр үгүс социальнай тутууну ыытан, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх уонна бочуоттаах тутааччыта Алексей Семенович Пинигин тыа сирин нэһилиэнньэтин олоҕо-дьаһаҕа тупсарын, сайдарын туһугар үлэлиир, ол иһигэр Хадаарга култуурунай-спортивнай комлексы бырайыактаабыт, билигин саҥа кулууп баар буоларыгар үлэлэһэр. 

Хадаар оскуолатын 110 сааһын бэлиэтээһин инники үүнүүнү-сайдыыны түстээтэ.