Хабараан тымныыттан харыстанарга сүбэлэр

Тохсунньу ый – дьыл оройо, тымныы өрөгөйө. Кириһиэнньэ тымныылара турар, кыһыммыт тыына сытыырхайар кэмнэригэр сыыһа туттан тымныйбат, сыыстарбат курдук ханнык сүрүн быраабылалары тутуһуохха нааданый?

Иҥэмтиэлээхтик аһаа

Эт-хаан таһаарар сылааһа, биллэн турар, тугу аһыырбытыттан тутулуктаах. Сыа-арыы энергияны сүрүн үөскэтээччи буолар. Арыылаахтан туттунааччылар белок аһы – эти хото сиэхтэрин сөп. Маны тэҥэ итии чэй, кофе тымныыттан абырыахтара. Кыһын таһырдьа аччык аҥаардаах тахсымаҥ диэн сүбэлииллэр.  

Хамсанаргын умнума

Тымныыга сылдьааччы биир кэм хамсыы сылдьарга кыһаныахтаах. Туохха эмэ өйөнүүттэн, тымныыга олорууттан туттунар ордук. Тымныы эттик сылааһы тардан ылар айылгылаах. Маны тэҥэ сииктээх таҥас ис сылааһы түргэнник көтүтэрин умнумуохха наада

Хаттыктык таҥын

Тымныы кэмнэргэ “хаппыыста курдук” халыҥнык таҥныы саамай сөптөөх дьаһаныы дииллэр. Хас да хос кэтиллибит таҥас эт-сиин сылааһын сөпкө тутуо, ону сэргэ киһиттэн көлөһүнүн, сииги оборуо. Тымныйан ыалдьыы биир сүрүн төрүөтүнэн сыыһа таҥныы буоларын умнуо суох кэриҥнээхпит. Дьыбардаах күн үс араҥа таҥаһы кэтэри сүрүн быраабыла оҥостуохха сөп: бастакы хаттык – термобелье, чараас футболка, лосина. Иккис хаттык – толстовка эбэтэр сибиитэрэ, ыга туппат ыстаан. Үһүс хаттык – халыҥ тас таҥас, баата ыстаан. 

Хлопок таҥастан аккаастанар ордук. Төһө да хлопок эккэ сымнаҕаһын, таҥнарга табыгастаах буолбутун иһин, олус күүскэ сииги оборор буолан, түргэнник сиигирэн, киһини тоҥоруон сөп эбит. Онон тымныы түһэр кэмигэр сиигирбэт үрдүк технологиянан оҥоһуллубут синтетиканы эбэтэр меринос састааптаах таҥаһы кэтэри сүбэлииллэр.

Бэрчээкки оннугар үтүлүгү кэт. Төһө да бэрчээкки туттарга-хаптарга табыгастааҕын иһин, тарбахтар түргэнник тоҥоллор. Оттон үтүлүк иһигэр тарбахтарбыт бэйэ-бэйэлэрин сылытан, итиини өр кэмҥэ тутуохтара.

Тымныыга кэтиллэр атах таҥаһа хаатыҥка уллуҥнаах буолуохтаах. Маны таһынан атах таҥаһа икки кээмэйинэн улахан буолара ордук. Хам тутар атах таҥаһа хаан эргиирин харгыстыырын таһынан, эбии хаттык наскыны кэтэргэ сөбө суох. Атах таҥаһын эбии халыҥатарга фетр, боолдьох, тирии стелькалары туһаныахха сөп.

Кулгаах, мурун, иэдэс уонна тарбахтар – сүрүн тоҥооччулар

Киһи бу тымныыга аһаҕас кэриэтэ сылдьар сирдэрэ ордук кэбирэх буолаллар. Онон тымныыга бу сирдэрбитин имитэн, хамсатан, көрүнэ сылдьарбыт наадалаах.

Киэргэли, симэҕи кэтимэ

Хайа да металл итиини аһарара үрдүк буолан, тымныыга начаас сойон, таарыйар сирин хаарыйан, үлүтүөн сөп. Оттон, холобура, биһилэх хаан эргийиитин бобон, тарбаҕы тоҥоруо.

Тымныыга табахтаама

Никотин киһи этигэр-хааныгар хаан эргиирин бытаардар дьайыылаах. Ордук илии-атах тымырдарыгар охсуута күүстээх. 

Тоҥооччуга бастакы көмөнү оҥорорго

Бастатан туран, тоҥмут киһини сылаас сири буллара охсуохха наада. Суһал көмөнү ыҥыран, тоҥмут, хам ылбыт таҥаһыттан босхолоон баран, үлүйбүт сибикилээх сирдэрин аалбакка, сууралаабакка, тугу да сыбаабакка эрэ ытыһынан, сылаас тыынынан сэрэнэн сылытыллар. Ол кэннэ бааталаах маарыланан бэрэбээскилээн эриэххэ сөп. Көмө кэлиэр диэри сылаас ууну, аһы биэриэххэ син.

Итии билиитэҕэ, батарыайаҕа, оһох уотугар тоҥмут сири сырайыллыбат. Маннык дьаһаныы үлүйүүнү дириҥэтиэн эрэ сөп. Итирдэр утаҕы, итии кофены тоҥмут киһэхэ иһэрдимэ. Тоҥон кыарыы сылдьар тымырдарыгар күүстээх охсууну ылыан сөп.