“ФЕРМА КЫРГЫТТАРА” ырыа быйыл 45 сааһын туолла

"Киин куорат" ырыа ааптара Иван Иванову кытта кэпсэттэ.

Иван Степанович Иванов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин уонна култууратын туйгуна, Сунтаар улууһун Тойбохойугар олорор, Үөһээ Бүлүү Боотулуутуттан төрүттээх.

– 1977 сыллаахтан ырыа суруйабын. 1980 сыллаахха Культпросвет училищены бүтэрэн Сунтаар Тойбохойугар ананан үлэлии кэлбитим. Бастаан кулуупка худругунан, онтон бэрт сотору дириэктэринэн анаабыттара. Оччолорго “Мичээр” диэн агитбиригээдэлээхпит, үлэ бөҕөтүн ыытабыт. Арай үлэ дьонун туһунан тэтимнээх ырыабыт наар тиийбэт курдук этэ...

1981 сыллаахха норуот поэта Сэмэн Данилов хомуурунньугун арыйа баттаат, бэрт чэпчэкитик бу ырыа матыыбын айан кэбиспитим. Тута агитбиригээдэнэн тиийбит сирдэрбитигэр ыллаан киирэн барбыппыт. Хит буолуо дии санаабатаҕым даҕаны. Ол саҕана билиҥҥи курдук айар үлэҕин киэҥник тарҕатар кыаҕыҥ суох – стационарнай төлөпүөннээх буоллаххына махтал этэ.  

Онтон 1982 сыллаахха бүттүүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн Саха сирэ Арассыыйаны кытта эйэ сүбэнэн холбоспута 350 сылын киэҥник бэлиэтээбиппит. Онно бу ырыаны Сунтаарга “Ыһыах” ВИА-ны (билигин “Айтал” бөлөх, салайааччы А. Спиридонов) кытта толорон, дьон биһирэбилин ылбыппыт. Онтон ыла “Ферма кыргыттара” киэҥник ылланан, тарҕанан барбыта. Быйыл бэс ыйыгар ырыам уостан түспэккэ ылламмыта 45 сылын туолла диэн суоттуубун.

– Эн санааҕар, ырыа хит буоларыгар туох нааданый?

– Ырыа тыла да, мелодията да уопсай маасса ыллыырыгар сөпкө таайыллыбыт, табыгастаах буолуон наада. Тыллара ис киирбэх, мелодията иэйиилээх буоллаҕына эрэ ырыа киэҥник тарҕанар.

***

Иван Иванов билигин Тойбохойга “Кыталык” норуот инструменнарын оркестрын салайар. 77 ырыа, 2 кинигэ, 4 компакт-диск ааптара.

Иван Иванов атын уостан түспэт ырыаларын эмиэ бары истэн билэбит:

• Леонид Попов тылларыгар “Сунтаар миигин ыҥырар”;
• Иннокентий Артамонов тылларыгар “Ньургуһун барахсан”;
• Клара Васильева тылларыгар “Сибэккилэр”, о.д.а.

***

Хаартыскаҕа: Горнай улууһун Мытаах нэһилиэгин "Ленин" аатынан холкуос кыргыттара хаартыскаҕа 1961 сыл атырдьах ыйын 10 күнүгэр түспүттэр.

“Ферма кыргыттара” хоһоонун Семен Данилов 1961 сыллаахха суруйбута биллэр. Поэт «Үс көлүйэ» сайылыкка сайын салалта үлэһиттэри кытта көрсүһүүтүгэр барса сылдьыбыт. Ыанньыксыт кыргыттар күнүскү ыамнарыгар бараары турдахтарына тиийбиттэр. Үлэ дьонун тутумаары, ыалдьыттар аҕыйах тылынан кимнээх оҕолоро эҥин буолалларын туоһулаһан хаалбыттар. Суруйааччы билэр дьонун ыччатын көрсөн олус үөрбүт...

Лариса Осипова (Макарова) Семен Данилов хоһоону суруйбут түгэнин олус сэргээн, улуус хаһыатыгар сырдаппыт. Эрэдээксийэ ону сэҥээрэн, кыргыттар дьылҕаларын салгыы сырдатарыгар  сорудахтаабыт. Онтон сиэттэрэн 2023 сыллаахха “Ырыаҕа ылламмыт биэс бэһиэлэй кыргыттар” диэн кинигэ суруллан тахсыбыт. Ол курдук, оччотооҕу бэһиэлэй ыанньыксыттар Настя Парфенова, Лиза Стручкова, Маша Петрова, Таня Михайлова, Клара Николаева бастаан улуус хаһыатыгар, онтон кинигэҕэ үйэтитиллибиттэр. Салгыы ол кинигэттэн ситимнэнэн Бэрдьигэстээх «Сыккыс» литературнай түмсүүтэ граҥҥа кыттан кыайан, Горнай Мытааҕар стела туруоруллубута.

***

Ырыа дьоруойдара кимнээх эбиттэрий?

“Үс көлүйэ” ферма ыанньыксыт кыргыттара:

1. Анастасия Парфёнова, педагогическай үлэ бэтэрээнэ, РФ уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕин ситимин Бочуоттаах үлэһитэ.

2. Клара Николаева, сибээс, үөрэх салаатыгар үлэ бэтэрээнэ.

3. Мария Петрова, 1957 сыл Москва куоракка БСНХСБ кыттыылааҕа, коммунистическай үлэ удаарынньыга.

4. Татьяна Михайлова, Монголия үөрэҕириитин туйгуна, МНР Бочуоттаах үлэһитэ, "Хотугу Сулус" уордьанын кавалера.

5. Елизавета Стручкова, Орджоникидзевскай оройуон олохтооҕо, үлэ бэтэрээнэ.