Эт атахпынан Европаны тилийэ хаампытым

Василий Александрович Егоров 1920 с. Сунтаар улууһун І Бордоҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 7 кылаас үөрэхтээх, холкуостаах этэ.
1942-46 сс. Аҕа дойду сэриитин үгүс фроннарыгар сэриилэспитэ. «Хорсунун иһин», «Будапеһы ылыы иһин», «Венаны ылыы иһин», «Германияны кыайыы иһин» бойобуой мэтээллэрдээх.
Сэрии кэнниттэн холкуоска, сопхуоска хоһууннук үлэлээбитэ.
Элгээйитээҕи кыраайы үөрэтэр «Туойдаах алаас» түмэлгэ харалла сытар Василий Егорович Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыытын туһунан ахтыытын таһаарабыт.

Эт атахпынан Европаны тилийэ хаампытым

1942 с. бэс ыйыгар фашистыы Германияны утары сэриигэ барбытым. Иэримэ дьиэм аанын тэлэччи аһан сэриилэһэ барарбар сири сиксигинэн, дойдуну улаҕатынан эргийиэм дии санаабакка, чугас ханна эрэ баран кэлэр киһи курдук туттан тахсан барбытым. Сүүрбэ сааспын саҥа ааспыт, урукку өттүгэр олорор уонна оттуур алаастарбыттан харыс сири халбарыйбатах, сэрии диэни түһээн да көрбөтөх киһи өйө-санаата итинтэн атын буолуох этэ дуо?!

Ону баара сэриилэһэр сиргэ диэри айанныыр суолбут да салыннарбыта. Сунтаар-Ленскэй-Усть-Кут-Иркутскай куорат-Пермь куорат. Юг станцияҕа тиийэн баран эргитэ санаан көрбүтүм, ыраах сиринэн ыырдаммыт, туора дойдуларынан чиэрэстээбит эбиппит. Аны мантан антах сэриилэрэ диэҥҥэ буһар-хатар кэммит кэллэҕэ.

Байыаннай лааҕырга тиийэн 23-с хайыһар биригээдэтигэр стрелковай ротаҕа түбэспитим. Бойобуой үөрэтиигэ ахсынньы ыйга диэри сылдьыбытым. Пулемет бары арааһын үөрэппиттэрэ. Онно сылдьан доруобуйабынан айгыраан (ыран-дьүдьэйэн), Пермь куоракка чэбдигирдэр госпитальга киирбитим. 1943 сыл ыам ыйын 5 күнүгэр  диэри сыппытым. Чэбдигирэн баран 510-с стрелковай полкаҕа стрелок быһыытынан сылдьыбытым. Атырдьах ыйын саҥатыгар Смоленскай фронугар ручной пулеметчигынан сулууспам салҕаммыта. Иэдээннээх, хаан тохтуулаах сэрии онно буолбута. Кимэн киириигэ биһиги ротабытын өстөөх биэс мүнүүтэ иһигэр кырган кэбиспитэ. Рота командирын кытта үс эрэ буолан хаалбыппыт. Уоннааҕылар өлбүттэрэ уонна бааһырбыттара. Ол кэнниттэн солбук (пополнение) кэлэн тыылга тахсыбыппыт. Кэлин үгүс кимэн киириилэр буолбуттара эрээри, сэрииттэн туораабыттары солбуйбат буолбуттара.

1943 сыл сэтинньи 9 күнүгэр немец снайперын буулдьатыттан бааһырыыны ылбытым. Кылгас кэмҥэ эмтэнэн баран чааспар төннүбүтүм. Биһигини Курскай анныгар «Брянские леса» ойуурга оборонаҕа сытыарбыттара. Икки ыйтан ордук кэмҥэ икки көс сиртэн көҕөрөн көстөр Курскай куораты көмүскүүр аналлаах этибит. Өстөөх самолеттара кэлэ-кэлэ бомбалыылларыттан сэрэйдэххэ, куорат советскай сэриилэр илиилэригэр киирбит быһыылааҕа. Онтон биһигини сынньалаҥҥа уонна саҥалыы уларытан тэриллиигэ ыраах тыылга – Воронеж куорат таһыгар «Стахановские кордоны» ойуурга олохтообуттара. Бу сырыыга мин 6-с гвардейскай зенитнэй полкаҕа пулеметчигынан ананан, биир ыйдаах үөрэтиини барбытым.

Ити кэнниттэн Болгарияҕа киирэн кырыыстаах өстөөхтөн кыйдаспытым. Будапеһы босхолообуппут. Салгыы Австрияҕа киирэн Вена куораттан немецтэри үүрбүппүт. Бииртэн биир босхолооһуннаах сэриилэргэ кыттан, Германия границатыгар тиийэн эрдэхпитинэ, Советскай Армия кыайбытын, өстөөх бэриммитин туһунан үөрүүлээх сураҕы ылбыппыт.

Биһиги чааспыт Румынияҕа эргиллэн кэлэн биир сыл кэриҥэ олорбута. 1946 сыл сааһыгар бэйэбит сирбитигэр, Арҕаа Украинаҕа кэлбиппитин кэннэ демобилизация биллэриллибитэ. Мин 4 төгүл бааһыран, түөрт бойобуой мэтээллээх төрөөбүт ытык буорбар – Элгээйи сиригэр этэҥҥэ эргиллэн кэлбитим.

Ити курдук 4 сыл усталаах-туоратыгар икки атаҕым үрдүгэр сылдьан, миномет уонна пулемет сэбилэнэн, Ийэ дойдубун уонна бырааттыы государстволары сидьиҥ фашистартан босхолоспуппунан киэн тутта саныыбын.

Сэрии диэн сэрии буоллаҕа дии. Өстөөхтөн өлбөккө, өстөөҕү өлөрөн-өһөрөн туран, кыайыылаах тахсар туһугар куруук уот айаҕар киирэн сэриилэһэр, аны эрэ ааста диэн, ыарахан да этэ. Төһөлөөх мүччүргэннээх мүнүүтэлэри мүччү түспүппүн дьылҕам, айыы таҥарам билэн эрдэхтэрэ. Олор тустарынан ахтыбакка, сэриилэспит суолум эрэ туһунан кэпсээтим. Бар дьонум ону өйдүөхтэрэ диэн эрэнэбин.

Егоров Василий Александрович, сэрии уонна үлэ бэтэрээнэ

Элгээйитээҕи кыраайы үөрэтэр «Туойдаах алаас» түмэл пуондатыттан