ЭРГЭ ХААРТЫСКА

Халыҥ сис тыаны аастахха, суол өҕүллүүтүн кэнниттэн эмискэ киэҥ алаас нэлэһийэ түһэр. Урукку кэм тутуулара – эргэ дьиэлэр онон-манан бытанан тураллар. Аҕыйах ахсааннаах самнан эрэр хотоннор, субу сууллан түһүөхчэ, иҥнэспиттэр. Намыһах сыыр анныгар тутуллубут сайыҥҥы титиик таһыгар түптэ күөх буруота унаарар. Дэриэбинэ сүөһүлэрэ киэһээҥҥи ыам кэнниттэн, кэбинэн кэбиһэ-кэбиһэ, бырдахтан күрэнэн, түптэни тула сыппыттар.

Бүөккэ төрөөбүт алааһын диэки чугаһаатаҕын аайы, хардыыта кэҥээн иһэр. Кини бу ыллыгынан киһини өйдүүр буолуоҕуттан хаста-хаста хаампытын ситэн аахпата буолуо. Суолун хас ымпыгын-чымпыгын барытын биэс тарбаҕын курдук билэр. Кыһынын эмиэ тоҥ хаары оймоон, түүн үөһэ дьиэтин булара уонна сарсыарда тураат, төттөрү кэлбит суолун көннөрөн, үөрэҕэр барара. Төрөппүттэрэ, бииргэ төрөөбүттэрэ бары оройуон кииниттэн үс көстөөх ыраах сиргэ олороллоро. Төһө да ырааҕын иһин төрөөбүт дойду ахтылҕана курууктарда турара.

Сайыҥҥы куйаас күн сыралҕана, саҥа үүммүт күөх от хойуу сыта киһи сүрэҕин эрийиэх курдук. Бүөккэ ыстаанын тобугар диэри ньыппарынан, суол кырыытыгар баар чычаас ууну кэһэн чалымнатта. Сирэйин суунан сөрүүкээтэ. Атаҕар от ньамаҕа сөрөммүтүн ньиккэринээт, эмиэ айаныгар турунна. Аара суол хаҥас өттүгэр былыргы балаҕан барыйан турара. Хайдах эрэ, кэллэҕин-бардаҕын аайы ыҥырарга дылы. Бу сырыыга быһа хаампакка, балаҕаҥҥа супту хааман тиийдэ. Сиҥнэн эрэр балаҕан сөрүүн салгынынан ил гынна. Кыараҕас түннүктэрэ оҥоһон, сырдыгы барбах эрэ аһардар курдуктар. Арай, биллэрик орон үрдүгэр туох эрэ сууланан сытарыгар хараҕа хатана түстэ. Тарбаҕын иминэн тарыйан, хостоон ылбыта – ситии быанан бобо баайыллыбыт, өрбөххө сууламмыт, эргэ хаартысканы кытта саһарбыт сурук буолан биэрдэ. Хаартыскаҕа будьурҕай баттахтаах, үрдүк сүүстээх, Бүөккэҕэ майгынныыр киһи өйөнөөхтөөх олоппоско олорор. Хаартыска кэннигэр биир тэҥ кырылас буочарынан кичэл суруктаах: “Бырааппар Бүөккэҕэ, эдьиийбэр Өкүүчэҕэ. Баһылайтан”. Хаартыска суругун үрүт-үөһэ ааҕан, халыҥ уостара илибирээн, ботугуруу турда. Бу кини төрөөбүт таайа буоларын тута биллэ. Хаһан да өйүгэр оҕустарбатаҕын булан, сүрэҕэ хам тутта. Буорах сыта иҥмит хаартысканы сыллаан ылла. Хараҕын уута бычалыйан тахсыбытын, кыбыстыбыттыы, илиитин көхсүнэн соттон кэбистэ. Таайын бу бүтэһик суруга эбит. Ити кэннэ ууга тааһы бырахпыт курдук сүтэн хаалбыта...

Киэһэрэн, үрдүк тииттэр кэтэхтэригэр күн түһүүтэ, салгын сөрүүкээн киирэн барда. Бүөккэ төһө өр манна олорбутун өйдөөбөт. Хараҥарыыта тоҥо быһыытыйан, сураҕа суох сүппүт таайын хаартыскатын туппутунан, устунан нуктаан, умса түһэн барда... Арай Баһылай ааны чэпчэкитик арыйа баттаан, балаҕаҥҥа үөрбүт курдук туттан, киирэн кэллэ. Санныгар иилиммит сүгэһэрин устан, уҥа көхөҕө ыйаата. Будьурҕай баттаҕын өрө анньынан, хара бараан сирэйин көлөһүнүн сотунна. Бүөккэ таайын кытта илии тутуһан дорооболосто. Эргэ тымтай түгэҕэр аҕыйах собо баарын хатырыктаан, буһара уурда. Таайа уоттаах сэриигэ ханна, хайдах сэриилэспитин кэпсиирин, тугу саҥарарын Бүөккэ өйүгэр хатыы сатыыр курдук гынар. Түүл эбитэ дуу, илэ дуу, кини хараҕар субу баар курдук барыта көстөн иһэр. Кырыктаах кыргыһыыга снарядтар иһиирэн барбыттар, дэлбэритэ барар тыастар кини сытар окуопатын таһыгар эстибиттэр. Ол онно улаханнык төбөҕө бааһыран, госпитальга киирбитин уонна билигин Калининград куоракка баарын чопчу эппитин истэн хаалла. Эмискэ уһуктан кэлбитэ, күн үөһэ ойон ырааппыт. Ханнык да тымтай баара көстүбэт. Таайын хаартыскатын түөһүн тас сиэбигэр уктан, төрөөбүт алааһын диэки хааман бара турда.

Күһүөрү, Бүөккэ санаата буолбакка, куорат байаҥкамаатыгар сырытта, таайын сураста. Хаһан, ханна көмүллүбүтэ биллибэт эбит. Арай эмтэммит куоратын эрэ ыйан биэрдилэр. Түүлүгэр итэҕэйэн, туохха эрэ эрэҥкэдийэн, Калининград куораты буларга сананна. Онно тиийэн, эмиэ байаҥкамааттары кэрийэн, элбэх архыыптары, испииһэктэри хасыһан, таайа ханна кистэммитин син булла. Кылабыыһаҕа тиийбитигэр, киһи ханан да үктэммэт үлүгэрэ эбит. Биир киһи уҥуоҕун таһыгар саастаах дьахтар бүк түһэн олороро көһүннэ. Дьахтар ыскамыайкаттан туран: “Василий, покойся с миром...” – диэн бараары ботугураабытыгар, Бүөккэ көрө түспүтэ, арай, кини таайын аата пааматынньыкка суруллан турар эбит. Онтон өйдөөн көрбүтэ, тас суругар: “Спи спокойно, родной. Твоя Олеся”, – диэн суруллубут! “Бай! Бу аата тугуй?!” – диэн саҥа аллайа түстэ. Саҥаны истэн, били дьахтар соһуйбут курдук буолла уонна “Василий? Ты?” – диэн оргууйдук куттаммыттыы ыйытта. Соһуччута бэрдиттэн: “Нет, я Петр, племянник Василия“, – диэн нэһиилэ ыган таһаарда. Дьахтар долгуйан, ытамньыйа-ытамньыйа Бүөккэни кууһан ылла. “Вася, иди сюда!” – диэн хаһыытаан кими эрэ ыҥырда. Сотору буолаат, будьурҕай баттахтаах эдэр киһи сүүрэн кэллэ. “Вася, нас нашли! Родной брат отца приехал!” – диэн куолаһа титирэстээтэ. Бу таайын кэргэнэ Олеся уонна кини уола Василий эбиттэр! Уол будьурҕай баттаҕын үөһэ анньыммыта, үүт-үкчү таайа илэ бэйэтинэн кэлэн турарга дылы! Көрүөххэ бу үчүгэйин!