Эрэсиим көннөрөбүт

Саҥа үөрэх дьылыгар бэлэмнэнии тэтэрээт, уруучука эрэ атыылаһыынан муҥурдаммат. Бу кэмҥэ төрөппүттэр оҕо доруобуйатыгар улахан болҕомтолорун ууруохтаахтар. Сайыҥҥы эрэсиимтэн күһүҥҥүгэ киирии соһуччу буолбакка, сыыйа-баайа барыахтаах. Оннук гыннахпытына, оҕо доруобуйатыгар охсууну ылбат, үөрэх бастакы ыйдарыгар чэпчэкитик үөрэнэр.

Биһиги региоммутугар сайын киирбэт күннээхпит, аны атырдьах ыйыгар күммүт биллэ кылгыыр, эрдэ хараҥарар, сарсыарда тымныйар – бу оҕо биологическай тэтимигэр дьайар. Ол иһин  оҕо эрэсиимин сааһылааһын уустуктук барар.

Үөрэх тэтимигэр киирэргэ 6 хардыы:

1. Оҕо утуйардыы сытар чааһын 15-тии мүнүүтэнэн бэттэх сыҕарытан, турар кэмин сыыйа 15-тии мүнүүтэнэн  эрдэлэтэн иһэбит. Инньэ гынан биир нэдиэлэ баарына эрэсиимҥитин сааһыланаҕыт.
2. Утуйуу хаачыстыбатын тупсарыҥ. Утуйуон иннинэ хоһун салгылатыҥ, биир чаас инниттэн гаджеттарын туора ууруҥ – экрантан тыгар күөх уот мелатонин үөскээһинин бытаардар. Сарсыарда сэргэхтик уһуктарыгар түннүк сабыытын арыйан, күн сардаҥатын киллэрэн эбэтэр лаампа холбоон организмҥа сарсыарда буолла диэн өйдөтүҥ.
3. Сарсыардааҥҥы сэрээккэни оҥоруҥ. Сарсыарда сэрээккэлиэххэ уонна таһырдьа дьаарбайан кэлиэххэ сөп. Саатар 10-15 мүнүүтэ эти-сиини ууннары тардыы, чэпчэки хамсаныылар хаан эргиирин тупсараллар, мэйиини уһугуннараллар. Сарсыардааҥҥы чэбдик салгынынан тыынартан ордук туох да суох.
4. Аһылыккытын көрүнүҥ. Сезонунан үүнэр оҕуруот, сир аһын арааһын (хаптаҕас, моонньоҕон, уулаах отон, моркуоп, хаппыыста) сиэтиҥ – оҕо күһүнү көрсө иммунитета күүһүрүөхтээх. Сарсыардааҥҥы аһылык тотоойу, уустук углеводтардаах буолуохтаах (араас хааһы, килиэп) – оччоҕо оҕо эбиэккэ диэри энергиялаах сылдьар.
5. Экран иннигэр олорор бириэмэтин аччатыҥ. Оҕо сайыны быһа хааччаҕа суох гаджеттарга олорбут буоллаҕына, билигин бириэмэтин хонтуруолга ылар кэм кэллэ. Алын кылаас оҕото гаджеттарга аныыр кэмэ 1-1,5 чааһынан муҥурданыахтаах, улахан кылаастар 2-3 чаас эрэ төлөпүөн, планшет тутуохтаахтар. Төлөпүөн тутан баран сыталларын оннугар таһырдьа онно-манна илдьэ сылдьыҥ, күүлэйдэтиҥ.
6. Кэлэр үөрэх дьылын бииргэ былааннааҥ. Оҕо оскуолаттан тугу күүтэрин, туохха баҕарарын, туохтан куттанарын, былырыын тугу сөбүлээбитин ыйыталаһыҥ. Эһиги кинини барытыгар өйүүргэ бэлэмҥитин биллэриҥ. Ордук алын сүһүөхтэн орто сүһүөххэ көһөр оҕолорго өйөбүл наада буолар.

Оҕо эрдэ туруон баҕарбат буоллаҕына?

Наһаа күһэйбэккэ, бастаан сарсыарда дьаарбайыыттан саҕалааҥ, онтон сыыйа сэрээккэни киллэриҥ. Оҕоҕутун хайҕааҥ. Үөрэх бастакы күннэригэр оҕо хомойуон, сылайыан, ньиэрбинэйдиэн сөп – мөҕүмэҥ. Оскуолаттан кэлэн биир чаас нуктаан ылар усулуобуйатын тэрийиҥ.

Ураты болҕомто – оскуолаҕа саҥа барааччыларга

Оскуолаҕа киирии кинилэргэ хаһан да буолбатах түгэн. Ол иһин эрдэттэн бэлэмнэнэр тоҕоостоох – эрдэ оскуоланы таһыттан, тиэргэнигэр киирэ сылдьан көрдөрүөххүтүн сөп. Оскуолаҕа тутта-хапта сылдьыы быраабылаларын кэпсээҥ.

Бырааска хаһан тиийэбит?

Оҕо ыалдьара элбээтэҕинэ, утуйар уута ыһылыннаҕына, аһаабат буолан хааллаҕына, кыыһырар, кыйаханар буоллаҕына – уһаппакка-кэҥэппэккэ бырааска тиийиҥ. Педиатр эбэтэр оҕо психолога кмөлөһүөхтэрэ.

Оҕо уйулҕатыгар болҕомтону ууруу – ситиһиилээх үөрэх уонна чэгиэн буолуу акылаата .