Эн туохтан куттанаҕын? (фобия араастара)

Никтофобия

Бу – хараҥаттан куттаныы. Чинчийии көрдөрбүтүнэн, уонтан аҕыс оҕо хараҥаттан уҥуоҕа халыр босхо барара, оттон 18-тан үөһэ саастаах дьону кэтээн көрүү түмүгүнэн сүүстэн уон киһи куттанара биллибит.

Уйулҕа үөрэхтээхтэрэ этэллэринэн, оҕо сааска кыайтарбатаҕына, кэлин сүрэх-тымыр, ньиэрбэ систиэмэтин ыарыыта буулуон сөп.   

Акрофобия

Аан дойду нэһилиэнньэтин 7%-на үрдүктэн куттанар.

Сиртэн тэйдиҥ да, сүрэҕиҥ эппэҥнэс буолар, мэйииҥ эргийэр? Ол аата акрофобиялаах эбиккин.

Маннык ыарыылаах дьон билинэллэринэн, бэрт намыһах даҕаны кирилиэстэн, аһаҕас балконтан өй-мэй буолан хаалаллар, ханна да барыахтарын-кэлиэхтэрин билбэттэр, бэл диэтэр, олус ыксаан, ыстанан кэбиһээри ыксаталлар.    

Аэрофобия

Көтөртөн үгүс киһи куттанар, хас онус айанньыт эрэйдэнэр эбит. Ол эрээри сорохторго көтөр аалга олорсуу өлө барарга тэҥнээх. Бу дьон сөмөлүөккэ (бөртөлүөккэ, аэроплаҥҥа) киирэ да иликтэриттэн күүрэн хаалаллар, хотуолара кэлэр, төбөлөрө хайа барыах курдук ыалдьар. Онуоха үөһэттэн (акрофобия) уонна өлүүттэн (танатофобия) куттаныы эбилиннэҕинэ, бу дьон олохторугар элбэх ыарахаттары көрсөллөр.

Клаустрофобия

Бүтэй сиртэн куттаныы эмиэ олус тарҕаммыт. Ол биир холобура – лиибинэн айанныыртан куттаныы. Ону таһынан кыараҕас хостон, дьон тоҕуоруһарыттан кытта куттал үөскүөн сөп.

Статистика чахчыта этэринэн, быһа холоон аан дойду нэһилиэнньэтин 5-7%-на клаустрофобия ыарахан көрүҥүттэн эрэйдэнэр. Кинилэр бүтэй сиргэ салыбырас буолаллар, бэл диэтэр, өйдөрүн сүтэриэхтэрин, уҥан түһүөхтэрин сөп.  

Аквафобия

Ууттан куттаныы. Психотерапевтар сабаҕалыылларынан, сүрүн төрүөтүнэн урукку өттүгэр ууга түһэ сыһыы, иэдээҥҥэ түбэһии буолуон сөп.

Офидиофобия

Моҕойтон, эриэн үөнтэн куттаныы. Маннык фобиялаах дьону «дьиэбэр сыыллан киириэҕэ», «миигин тигиэ», «дьаатынан өлөрүө» диэн санаалар үүйэ-хаайа туталлар. Бу фобияны ужас киинэлэргэ үгүстүк көрдөрөллөр.

Гематофобия

Хааны көрүүттэн куттанар дьон биһиги ортобутугар элбэх. Анаалыс туттарыы кинилэргэ улахан эрэй-муҥ. Сүрэхтэрин тэбиитэ күүһүрэр, көлөһүннэрэ сарт түһэр, сирэйдэрэ кумааҕы курдук кубарыйар, дабылыанньалара түһэр, устунан уҥан хаалыахтарын сөп. Маннык түгэҥҥэ психолог көмөтө эрэ быыһыыр кыахтаах.

Гематофобия удьуорунан бэриллэр диэн санаа баар. Ол эрээри үгүстэр оҕо сылдьан үрүҥ халааттаахтар сыыһа туттунууларыттан улахан охсууну ылбыт буолуохтарын сөп. Оннук дьон ахсаана кэтээн көрүү түмүгүнэн 40%-ҥа тиийэр.  

Танатофобия

Ким бу сиргэ өлөр өлүүттэн куттаммат үһүнүй? Ол эрээри маннык фобиялаахтар бэйэлэрин кыайан хонтуруолламмат буола өлүүттэн өлөрдүү куттаналлар эбит. Сүрүн төрүөттэрэ – чугас дьону сүтэрии, итэҕэл өрүттэрэ.

Аутофобия

Соҕотохсуйууттан куттаныы кэнники кэмҥэ мегаполис олохтоохторугар үгүстүк көстөрө бэлиэтэнэр. Үлэ, олох күөстүү оргуйар улахан куораттарыгар үөрэммит киһи соҕотох хааллаҕына, тэһийбэт, кимиэхэ да наадата суох курдук сананар, уолуйа куттанар, бэл диэтэр, бэйэтин тиийиниэн санаталыыр эбит.    

Глоссофобия

Дьон иннигэр тыл этииттэн куттаныы. Дьиҥэр, психологтар этэллэринэн, 95% киһи элбэх киһи иннигэр тахсарыттан долгуйар. Онтон быһа холоон 3%-на –  глоссофобтар.

Кинилэр, бэл диэтэр, бэркэ билсэр дьоннорун иннигэр таҕыстахтарына уҥуохтара халыр босхо барар, хааннарын баттааһына хамсыыр, саҥалара тахсыбат буолан хаалар. Сүрүн төрүөттэрэ – бэйэни намыһахтык сананыы, оҕо сылдьан психологическай охсууну ылыы, элбэх дьон ортотугар сылдьары сөбүлээбэт буолуу.

Гиппопотомонстрсесвиппедалофобия

Сатаан аахтыҥ, куттамматыҥ дуо? Ол аата маннык куттал эйиэхэ суох эбит. Бу – уһун тыллартан куттаныы. Үксүн ааҕалларыгар ыарахаттары көрсөр дислексиялаах дьон фобиялара.  Сороҕор кылгатан «сесквипедалофобия» дииллэр. Ааҕарга арыый чэпчэки дии?

***

Маны сэргэ, икки атахтаахха ооҕуй оҕустан (арахнофобия), тиис бырааһыттан (дентофобия) куттаныы ордук киэҥник тарҕаммыт.

Аныгы сайдыылаах үйэҕэ аны номофобия диэн саҥа фобия баар буолбут. Бу – мобильнай сибээһэ суох хаалартан куттаныы. Маннык фобиялаахтар, бэл диэтэр, төлөпүөннэрэ харахтарын далыттан сүттэҕинэ кытта уолуйаллар, айманаллар эбит.  

Хайа, эн туохтан куттанар эбиккиний?