Эмиэ ыт – бу сырыыга ыт күүлэйдиир, эрчиллэр былаһааккаларын – туһунан

Бу маны торумнуулларыгар нэһилиэнньэ интэриэһин учуоттаан, дьоҥҥо да, ыттарга да табыгастаах куорат эйгэтин тэрийэр сорук турарын быһаарбыттара.

ВЦИОМ чахчытыгар сигэнэн, Арассыыйа олохтооҕун 38 %-а ыттааҕын, оттон дойду куораттарыгар 25 мөл. түөрт атахтаах доҕор баарын ыйбыттар. Дьэ, уонна күн баччатыгар диэри ыт былаһааккаларын оҥорууга ирдэбил суох диэн, алҕаһы көннөрөргө быһаарбыттар.

Биһиги Дьокуускайбытыгар төһө ыттаах киһи баарын туһунан чопчу сыыппараны булар уустук. О.э., регистрациялатан, нолуок төлөөн, бэтэринээрдэргэ көрдөрүнэн, ыты, сокуон хараҕын тутуһан иитээччи ахсааннаах.  Ол да буоллар, куорат олохтооҕун наһаа да 38 бырыһыана ыттамматах буолуохтаах.   

Туох уларыйыы киирдэ?

Бу саҥа ГОСТ Р 72372-2025 ыты күүлэйдэтэр, эрчийэр, көччүтэр, дьаарбатар сирдэри оҥорууга тутуһуллуохтаах ирдэбиллэр киирбиттэр. Сорох өттө чопчу кээмэйигэр тиийэ ыйыллыбыт. Кыһыйбыт санааҕа, оҕо да былаһааккатыгар маннык ирдэбил суохха дылы. Быыкаа кээмэйдээх, алдьаммыт-кээһэммит, итирик-кутурук да, дьэллик ыт холкутук күүлэйдиир оҕо былаһааккаларын көрө сылдьан, итинник этии – омнуоламмат ини?

Дьэ, оттон ыт былаһааккатыгар тиийэн, ирдэбил бөҕө. Холобур, ыт оонньуур былаһаакката муҥутаан кыччаабыта (!) 200 кв м буолуон сөп. Ол аата, итинтэн киэҥ буолуохтаах. Оттон ыты эрчийэр (дрессировкалыыр) туона – 1500 кв. кыараҕас буолбата  ирдэнэр. Үчүгэйэ, ити былаһааккалар олбуордарын үрдүгэ 2 м намтыа суохтаах. Ол аата, былаһаакка булгуччу олбуорданыахтаах эбит.

Аны, ыт күүлэйдиир сирэ ыт эчэйбэтин курдук дэхси буолуохтаах, холобур, кумах-гравий  булкаастаах эбэтэр... эрэһиинэ модуллартан турар буолуон сөп үһү.

Ону тэҥэ бөҕу, бакыаты угар контейнердар туруохтаахтар. Ыт иччилэригэр анаммыт күн сыралҕаныттан быыһыыр бүрүөһүннээх, олорор ыскаамыйалардаах, сырдатыылаах буолуохтаах. Ыттарга анаммыт былаһааккалар дьон олорор дьиэтиттэн 40-500 м ырааҕа суох сиргэ түстэниэхтээхтэр үһү. Ол да буоллар, үчүгэйэ, оҕо уонна успуорт былаһааккаларыттан тэйиччи буолуохтаахтара этиллэр.

Аны, ыт күүлэйдиир былаһааккатыгар турар урналар күннэтэ ыраастаныахтаахтар, ыкка кутталлаах, дьааттаах ас суох буоларын, олбуор бүтүн буолара хааччыллыахтаах. Ол аата, күннэтэ көрө-истэ, ыраастыы сылдьыллыахтаах. Алта ый буола-буола былаһаакка дезинфекцияланыахтаах.  

Хата, бу ГОСТу тутуһуу  билиҥҥитэ булгуччута суох. Баҕа өттүнэн (добровольно) оҥоһуллар диэҥҥэ киирсэр. Ол эбэтэр, билигин бэлиэр баар ыты көччүтэр былаһааккаларга дьайбат. Саҥа дьиэлэри тутааччыларга (застройщикам) да дьиэлэргитин булгуччу ыты күүлэйдэтэр былаһааккалардаах оҥороҕут диэн дьаһал билиҥҥитэ суох.

Ол эрээри ыт былаһааккаларын оҥорууга кэлим стандартар оҥоһуллубуттар. Итинтэн сиэттэрэн, ГОСТ-ка толору эппиэттэһэр дьиэлэрдээхпит диир түгэҥҥэ ити ирдэбиллэри толоруохха наада буолар. Итиччэ оҥоһуллубут ГОСТ хаһан эрэ олоххо киирэрэ буолуо ээ.

Манна даҕатан эттэххэ, Дьокуускайга ыттары эрчийэр, күүлэйдэтэр 5 сирдээхпит эбит. Аадырыстара:

202-с түөлбэ, 19-с куорпус таһыгар;

Дзержинскэй уул., 12/3;

Кузьмин аатынан уулусса, 34г;

Өктөөп 50 сыла автострадаҕа,  50 лет Октября, Үс Сэргэ чугаһыгар;

Октябрьскай уул. 11. 

Санатан эттэххэ...

Арассыыйаҕа дьоҥҥо ордук кутталлаах (потенциально опасные породы) ыттарга  12 боруода – акбаш, американскай бандог, бразильскай бульдог, Булли Кутта, ыраас хааннаах булдьог алапахскай (отто), бэндог, бөрө уонна ыт булкаастаах ыттар, бөрө гибридэ (“волкособ”), гуль дог, питбульмастив, хотугу кавказ ыта – уонна ити боруодалартан булкаас хааннаах ыттар киирсэллэр.

Анал үөрэҕи ааспатах, итинник боруоданы иитэргэ үөрүйэҕэ суох, күүс-уох өттүнэн мөлтөх киһи итинник боруоданы иитэргэ ылсыбата ордук. Ону олоххо буолар ыар түгэннэр да кэрэһилииллэр.

Итинник боруода ыттары 16 сааһыттан балыс оҕолор, холуочук уонна норкуотуктаммыт улахан дьон уопсастыбаннай миэстэҕэ күүлэйдэтэллэрин Судаарыстыбаннай дуума бастакы ааҕыыга ылынан турар.

*Ыт босхо уонна томторуга (наморднига) суох иччитэ бас билэр, ыт сатаан таска тахсыбатын  хааччыйар сабыылаах (олбуордаах) тиэргэнигэр эрэ сылдьара көҥүллэнэр. Аны, оннук көҥүл ыытар буоллаххына, ыт тиэргэҥҥэ көҥүл сылдьарын сэрэтэн, табличкаҕа суруйан көстүүлээх сиргэ ыйаныахтаах.

*Уопсастыбаннай миэстэҕэ ыт томторуктаах сылдьыахтаах. Чуолаан дьоҥҥо кутталлаах боруодаҕа киирсэр уонна  оннук ыт хаана булкаастаах ыттар хайаан да кэтиэхтээхтэрэ сокуонун  ирдэнэр.

Арай 25 см кыра үрдүктээх кыра кээмэйдээх ыттар уонна үс ыйыгар диэри саастаах ыт оҕолорун томторуга суох күүлэйдэтиэххэ сөп.

*Ол эрээри кинологтар ыты олох кыра эрдэҕиттэн быалыы уонна томторуктуу үөрэтэр ордугун этэллэр.  Онуоха ыт оҕотун 1,5–2 ыйыттан, быһыы ылан баран карантиҥҥа сылдьар, уулуссаҕа тахса да илигиттэн үөрэтэр көдьүүстээҕин ыйаллар.

Бу маны торумнуулларыгар нэһилиэнньэ интэриэһин учуоттаан, дьоҥҥо да, ыттарга да табыгастаах куорат эйгэтин тэрийэр сорук турарын быһаарбыттара.

ВЦИОМ чахчытыгар сигэнэн, Арассыыйа олохтооҕун 38 %-а ыттааҕын, оттон дойду куораттарыгар 25 мөл. түөрт атахтаах доҕор баарын ыйбыттар. Дьэ, уонна күн баччатыгар диэри ыт былаһааккаларын оҥорууга ирдэбил суох диэн, алҕаһы көннөрөргө быһаарбыттар.

Биһиги Дьокуускайбытыгар төһө ыттаах киһи баарын туһунан чопчу сыыппараны булар уустук. О.э., регистрациялатан, нолуок төлөөн, бэтэринээрдэргэ көрдөрүнэн, ыты, сокуон хараҕын тутуһан иитээччи ахсааннаах.  Ол да буоллар, куорат олохтооҕун наһаа да 38 бырыһыана ыттамматах буолуохтаах.   

Туох уларыйыы киирдэ?

Бу саҥа ГОСТ Р 72372-2025 ыты күүлэйдэтэр, эрчийэр, көччүтэр, дьаарбатар сирдэри оҥорууга тутуһуллуохтаах ирдэбиллэр киирбиттэр. Сорох өттө чопчу кээмэйигэр тиийэ ыйыллыбыт. Кыһыйбыт санааҕа, оҕо да былаһааккатыгар маннык ирдэбил суохха дылы. Быыкаа кээмэйдээх, алдьаммыт-кээһэммит, итирик-кутурук да, дьэллик ыт холкутук күүлэйдиир оҕо былаһааккаларын көрө сылдьан, итинник этии – омнуоламмат.

Дьэ, оттон ыт былаһааккатыгар тиийэн, ирдэбил бөҕө. Холобур, ыт оонньуур былаһаакката муҥутаан кыччаабыта (!) 200 кв м буолуон сөп. Ол аата, итинтэн киэҥ буолуохтаах. Оттон ыты эрчийэр (дрессировкалыыр) туона – 1500 кв. кыараҕас буолбата  ирдэнэр. Үчүгэйэ, ити былаһааккалар олбуордарын үрдүгэ 2 м намтыа суохтаах. Ол аата, былаһаакка булгуччу олбуорданыахтаах эбит.

Аны, ыт күүлэйдиир сирэ ыт эчэйбэтин курдук дэхси буолуохтаах, холобур, кумах-гравий  булкаастаах эбэтэр... эрэһиинэ модуллартан турар буолуон сөп үһү.

Ону тэҥэ бөҕу, бакыаты угар контейнердар туруохтаахтар. Ыт иччилэригэр анаммыт күн сыралҕаныттан быыһыыр бүрүөһүннээх, олорор ыскаамыйалардаах, сырдатыылаах буолуохтаах. Ыттарга анаммыт былаһааккалар дьон олорор дьиэтиттэн 40-500 м ырааҕа суох сиргэ түстэниэхтээхтэр үһү. Ол да буоллар, үчүгэйэ, оҕо уонна успуорт былаһааккаларыттан тэйиччи буолуохтаахтара этиллэр.

Аны, ыт күүлэйдиир былаһааккатыгар турар урналар күннэтэ ыраастаныахтаахтар, ыкка кутталлаах, дьааттаах ас суох буоларын, олбуор бүтүн буолара хааччыллыахтаах. Ол аата, күннэтэ көрө-истэ, ыраастыы сылдьыллыахтаах. Алта ый буола-буола былаһаакка дезинфекцияланыахтаах.  

Хата, бу ГОСТу тутуһуу  билиҥҥитэ булгуччута суох. Баҕа өттүнэн (добровольно) оҥоһуллар диэҥҥэ киирсэр. Ол эбэтэр, билигин бэлиэр баар ыты көччүтэр былаһааккаларга дьайбат. Саҥа дьиэлэри тутааччыларга (застройщикам) да дьиэлэргитин булгуччу ыты күүлэйдэтэр былаһааккалардаах оҥороҕут диэн дьаһал билиҥҥитэ суох.

Ол эрээри ыт былаһааккаларын оҥорууга кэлим стандартар оҥоһуллубуттар. Итинтэн сиэттэрэн, ГОСТ-ка толору эппиэттэһэр дьиэлэрдээхпит диир түгэҥҥэ ити ирдэбиллэри толоруохха наада буолар. Итиччэ оҥоһуллубут ГОСТ хаһан эрэ олоххо киирэрэ буолуо ээ.

Манна даҕатан эттэххэ, Дьокуускайга ыттары эрчийэр, күүлэйдэтэр 5 сирдээхпит эбит. Аадырыстара:

202-с түөлбэ, 19 корп. таһыгар;

Дзержинскэй уул., 12/3;

Кузьмин аатынан уулусса, 34г;

"Өктөөп 50 сыла" автострадаҕа,   Үс Сэргэ чугаһыгар;

Октябрьскай уул. 11. 

Санатан эттэххэ...

Арассыыйаҕа дьоҥҥо ордук кутталлаах (потенциально опасные породы) ыттарга  12 боруода – акбаш, американскай бандог, бразильскай бульдог, Булли Кутта, ыраас хааннаах булдьог алапахскай (отто), бэндог, бөрө уонна ыт булкаастаах ыттар, бөрө гибридэ (“волкособ”), гуль дог, питбульмастив, хотугу кавказ ыта – уонна ити боруодалартан булкаас хааннаах ыттар киирсэллэр.

Анал үөрэҕи ааспатах, итинник боруоданы иитэргэ үөрүйэҕэ суох, күүс-уох өттүнэн мөлтөх киһи итинник боруоданы иитэргэ ылсыбата ордук. Ону олоххо буолар ыар түгэннэр да кэрэһилииллэр.

Итинник боруода ыттары 16 сааһыттан балыс оҕолор, холуочук уонна норкуотуктаммыт улахан дьон уопсастыбаннай миэстэҕэ күүлэйдэтэллэрин Судаарыстыбаннай дуума бастакы ааҕыыга ылынан турар.

*Ыт босхо уонна томторуга (наморднига) суох иччитэ бас билэр, ыт сатаан таска тахсыбатын  хааччыйар сабыылаах (олбуордаах) тиэргэнигэр эрэ сылдьара көҥүллэнэр. Аны, оннук көҥүл ыытар буоллаххына, ыт тиэргэҥҥэ көҥүл сылдьарын сэрэтэн, табличкаҕа суруйан көстүүлээх сиргэ ыйаныахтаах.

*Уопсастыбаннай миэстэҕэ ыт томторуктаах сылдьыахтаах. Чуолаан дьоҥҥо кутталлаах боруодаҕа киирсэр уонна  оннук ыт хаана булкаастаах ыттар хайаан да кэтиэхтээхтэрэ сокуонун  ирдэнэр.

Арай 25 см кыра үрдүктээх кыра кээмэйдээх ыттар уонна үс ыйыгар диэри саастаах ыт оҕолорун томторуга суох күүлэйдэтиэххэ сөп.

*Ол эрээри кинологтар ыты олох кыра эрдэҕиттэн быалыы уонна томторуктуу үөрэтэр ордугун этэллэр.  Онуоха ыт оҕотун 1,5–2 ыйыттан, быһыы ылан баран карантиҥҥа сылдьар, уулуссаҕа тахса да илигиттэн үөрэтэр көдьүүстээҕин ыйаллар.