«Дыгыҥҥа» эдэрдэр кимэллэр

Онтон атын боотурдар бары үстүү путевкалардаах түһүмэхтэргэ кииристилэр. «Дохсун» кыһыҥҥы стадион-манежка буолан ааспыт бастакы түһүмэххэ – Николай Матаннанов (Таатта), Яков Дмитриев (Кэбээйи), Артем Дьяконов (Кэбээйи); иккис түһүмэххэ Бороҕоҥҥо Тимофей Большаков (Сунтаар), Алексей Соколов (Сунтаар), Алексей Созонов (Орто Халыма) ылаттаабыттара.

Чурапчыга – быһаарыылаах сүүмэрдиир түһүмэх

Быһаарыылаах бүтэһик түһүмэххэ бэйэлэрин кыахтарыгар эрэллээх 38 уолан күөн көрүстэ. Күөн күрэс бастакы «Дыгын оонньууларын» үс төгүллээх муҥутуур кыайыылааҕа, илии-атах оонньууларын дэгиттэр маастара Иннокентий Федорович Макаров чиэһигэр ананна. Икки күн устата иэмэх талахтыы эрийсиилээх абытайдаах киирсиилэр болҕомтону тартылар. «Институт томторугар» баар чэпчэки атлетика манеһа уонна аллараа Чурапчы киин бөһүөлэгэр А.И. Федотов аатынан спорт уораҕайа дьонунан ыып-ыччары туоллулар. Икки күн устата эриллэҕэс иҥиирдээх, быыппастыгас былчыҥнаах, синньигэс бииллээх кыраһыабай уоланнар туох баардарынан тургутустулар.

Спорт туоната Чурапчы улууһун аҕа баһылыга Степан Саргыдаев, улуус дьокутааттарын бэрэссэдээтэлэ, бэйэтин кэмигэр ыараханы көтөҕүү рекордсмена Яков Оконешников, сүрүн үбүлээччи, «Прогресс» тутуу тэрилтэтин гендириэктэрэ Алексей Пинигин, саха бухатыыра Иннокентий Макаров, сүрүн судьуйа Дмитрий Саввинов эҕэрдэлээтилэр, күрэс кыттыылаахтарыгар, сүүрэн-көтөн түһүлгэни тэрийсибит дьоҥҥо махталларын биллэрдилэр, бастыҥнарга Махтал суруктары, сэртэпикээттэри туттардылар, «Байанайдара мичик» гынарыгар баҕа санааларын эттилэр.

Былыргы төрүттэрбититтэн тиийэн кэлбит сахалар төрүт үгэстэрбитин, өбүгэлэрбит туттар сиэрдэрин-туомнарын, тылбытын-өспүтүн, култуурабытын билэргэ, ытыктыырга, сатабыллаах, айылҕаҕа, булка-аска чугас, өй-санаа, эт-сиин өттүнэн сайдыылаах, кыайыгас-хотугас буоларга ыҥырдылар.

Анал утумнаах дьарыктаах боотурдар күүстэрэ-уохтара, эрчимнэрэ сөхтөрдө. 80-90 кг үктүүр ыйааһыннарын, 180-ча см кэриҥэ үрдүк уҥуохтаахтарын билиннэрбэккэ, хамсаналлара-имсэнэллэрэ сылбырҕатын, сиртэн өрө тэйэ сылдьар чэпчэкилэрин көрбүт эрэ хайҕаата, биһирээтэ. Амырыын хапсыһыыларга мөккүөр мөҕүрээбэтэ, кыра да атааннаһыы тахсыбата. Хотторбут, баһыйтарбыт түгэннэргэ хардарыта модьу-таҕа сарыннарыттан таптайсан истилэр. Эр бэрдэ бухатыырдар буоллаҕа! Киһи киэн туттар ыччаттара! Өрөспүүбүлүкэ физическэй култуураҕа уонна спорка үтүөлээх үлэһиттэрэ, тренердэр Иван Иванович Оконешников, Егор Иванович Яковлев күрэхтэһии хаамыытын күүрээннээх сырдатыыларынан өрө күүртүлэр, сэргэхситиини үөскэттилэр.

Бүтэһик сүүмэрдээһин уратыта – үс бастыҥ «Дыгын оонньууларыгар» путевкалары ыллылар, сүүмэрдээһин түһүмэхтэргэ кыайыы очколарын ылаттаабыт алта боотур «рейтининэн» Оонньууларга кыттар быраабы ыллылар.

Төрүт күрэс инникилээх

Самаан сайыны көрсөр Улуу Туймаада уйгу-тунах ыһыаҕар «Үс Хатыҥҥа», уһун кыһын устата сүүмэрдэммит 16 боотур сүрүн бириистэри былдьаһыахтара. Бу олорор аныгы үйэбитигэр күрэс көрүҥүн сайдыыта үбүлээһиниттэн улахан тутулуктаах. Кыайыылаахтарга уонна бастыҥнарга бэриллэр бириистэр баһырхайдар. «Дыгын оонньууларын» муҥутуур кыайыылаахтарыгар, үгэс курдук, массыыналар, мөлүйүөнүнэн харчынан бириистэр  туттарыллаллар. Инньэ гынан, саха дэгит күрэһинэн даьрыктанар оҕо-ыччат лаппа элбээтэ. Олимпийскай чөмпүйүөн Р.М. Дмитриев: «Турнир элбэх кыттааччылаах буолуон баҕарар буоллахха, бирииһин улаатыннардахха, кыттааччылар хантан баҕарар ыҥырыыта да суох кэлиэхтэрэ», – диэн турар. Чахчыта оннук.

Онуоха холоонноох, саха төрүт күрэс көрүҥнэрин дьолугар, чуолаан, «Дыгын оонньууларын» үбүлээччилэр, тэрийээччилэр даҕаны бааллар. «Прогресс» тутуу тэрилтэ (А.С. Пинигин), Дьокуускай куорат баһылыга (Е.Н. Григорьев), «СТК-ГРУПП» тутуу тэрилтэтэ ыччаттарбыт сайдалларын туһугар болҕомтолорун уураллар. Сыллата ботуччу бириистэри туруораллар.

«Дыгын оонньуулара-2026» муҥутуур кыайыылааҕар биир хостоох кыбартыыра туруорар «СТК-ГРУПП» тутуу тэрилтэтин гендириэктэрин солбуйааччы Василий Егорович Ефимов күрэс былдьаһыылары кэлэн көрдө: «Саха төрүт спордун, эдэр ыччаты, боотурдары өйүүр, чөл олоҕу пропагандалыыр сыаллаахпыт-соруктаахпыт. 2027 с. Бүлүүлүүр тракт 4-с км баар саҥа кыбаарталга бэс чагда быыһыгар тутулла турар дьиэттэн биир хостоох кыбартыыра күлүүһүн туттарыахпыт. Оҕо уһуйааннаах, оскуолалаах, маҕаһыыннардаах, искусство оскуолалаах аныгы көрдөбүлгэ эппиэттиир түөлбэ. Ити иннинэ кыра кээмэйдээх бириистэри туттартыыр этибит. Улахан бирииһи аан бастаан туруорабыт. Саҕалаатыбыт даҕаны, барыта этэҥҥэ баран истэҕинэ, салгыы үлэлэһиэхпит. Ким үчүгэй бэлэмнээх, күүстээх дьарыктаах, бэрээдэктээх – ол кыайдын. «Дыгын оонньуулара» саха дьоно сэҥээрэр спорт биир улахан көрүҥэ. Дэгиттэр сайдыылаах эрэ уолаттар кытталлар. Ыччат кэскиллээхтик сайдарыгар бигэ акылаат буолар. Ситиһиини баҕарабыт!»

Тыҥааһыннаах киирсиилэр

Уолаттар бары да күүстээх эрчиллиилээхтэрэ харахха быраҕыллар. Күрэхтэһии диэн күрэхтэһии. Ким эрэ хотторуу хомолтотун билэр, кыайыыттан үөрэр. Спорт сокуона кытаанах, дьиппиэн. Хотторууну тулуйуу туспа, үөрүүттэн аһарыы барыы табыллыбат. Уоланнар тэҥ баайыылаахтар, хатарыылаахтар. Сөбүлүүр, мөлтөх кэрүҥнэрдээхтэр.  Күрэхтэһии да хаамыыта ону арылхайдык көрдөрдө. Эдэрдэр «баардаахтарын» биллэрдилэр. Маҥнайгы күҥҥэ, «3х3», «тутумҥа» уонна мас тардыһыытыгар Алексей Уваровскай (Кэбээйи), Павел Друзьянов (Чурапчы), Ариан Мярин (Томпо) уонна Валентин Афанасьев (Ньурба), Руслан Слепцов (Мэҥэ Хаҥалас), Дьулустаан Ноговицын (Горнай) инники күөҥҥэ сырыттылар.  Иккис күн, оҕунан ытыыга, Дьулустаан Ноговицын, Айсен Семенов (Өлөөн), Владимир Шологонов (Үөһээ Бүлүү) бастакы, иккис, үһүс миэстэлэри ылаттааннар, балаһыанньаларын тупсардылар. 400м сүүрүүгэ эдэр, чэпчэки уолаттар Владимир Шологонов, Руслан Слепцов, Валентин Афанасьев быһый атахтаахтара билиннэ. Хапсаҕайга маастар Айсен Семенов, Юрий Копырин (Чурапчы), Петр Прудецкай (Үөһээ Дьааҥы), «тааһы көтөҕүүгэ» Александр Пшенников (Өлүөхүмэ), Алексей Ефимов (Муома), Ариан Мярин кумахтаах кууллары туһааннааҕынан 130, 126, 125 м ыраахха тиэртилэр.

Инньэ гынан, сэттэ көрүҥ түмүгүнэн Ариан Мярин (Томпо) 50 кыайыы очколаах бастаата. Владимир Шологонов (Үөһээ Бүлүү) 57 очколаах – иккис, Юрий Копырин (Чурапчы) эмиэ 57 очколаах, хаачыстыбатынан баһыйтаран, үһүс миэстэлэнэн, «Дыгын оонньууларыгар» кыттар путевкалары ыллылар. Туһааннааҕынан Чурапчы улууһун дьаһалтата, И.Ф. Макаров, «Прогресс» тутуу тэрилтэтэ туруорбут 300, 200 тыһ.солк., убаһанан, дипломнарынан, өйдөбүнньүк мэтээллэринэн наҕараадаланнылар.

Ариан Мэрин – саҥа аат!

Быйылгы түһүлгэ арыйыытынан ааттаммыт 28 саастаах Томпо күүстээҕэ, мас тардыһыытыгар спорт маастара, «Манчаары оонньууларыгар», Арассыыйа чемпионатыгар боруонса мэтээллэрдээх 90 кг үктүүр дьоһун ыйааһыннаах УФСИН «Белый медведь» байыаһа Ариан Мярин ситиһиитин үллэһиннэ:

«Кыайыы улахан үлэттэн кэллэ. Чурапчы түһүлгэтигэр, дьонугар-сэргэтигэр махтанабын. Өй-санаа түмсүүтэ буолла. Утумнаахтык хойукка диэри дьарыктанан, көлөһүммүн тоҕон ситистим дии саныыбын. Спонсордарбар махтанабын – «Саха омуктан» Лия Скрыбыкинаҕа, тренердэрбэр, чугас дьоммор. «Маспар» үчүгэйдик кииристим. Таас көтөҕүүтүгэр, сүүрүүбэр, оҕунан ытыыбар, ыстаныыбар көрдөрүүлэрбин эптим. Уруккуттан «Дыгын оонньууларыгар» кыттар уонна кыайар баҕа санаалаахпын. Этэргэ дылы, «мечтам» сыал буолбута. Ол сыалым туоларыгар бастакы хардыыны оҥордубут. Тренерим элбэх: сүүрүүбэр – Дмитрий Иванов, оҕунан ытыыга – Александр Кривошапкин уонна Максим Кудрин, «маспар» уруккуттан бэйэм дьарыктанабын. Хапсаҕайбар уолаттар көмөлөһөллөр. Ыстаныыбар доҕорум-атаһым Айаал сүбэлиир. «Юность» стадиоҥҥа дьарыктанабыт. Уолаттар бааллар, көмөлөһөллөр».

Түһүмэхтэри көтүппэккэ сыралаһан кыттыбыт алта боотур – Руслан Слепцов (Мэҥэ Хаҥалас) – 73 очко, Айсен Семенов (Өлөөн) – 94 очко, Александр Пшенников (Өлүөхүмэ) – 95 очко, Павел Друзьянов (Чурапчы) – 100 очко, Илья Карамзин (Уус Алдан) – 102 очко, Иван Степанов (Дьокуускай, Хатас) – 111 очко – «рейтининэн» путевкаҕа тиксэннэр, үөрдүлэр-көттүлэр.

«Дыгын оонньууларын» түһүлгэлэрин муҥутуур кыайыылаахтара Дьулустаан Ноговицын бу быһаарыылаах түһүмэххэ73 очколаах – төрдүс, Алексей Уваровскай 74 очколаах – алтыс, ыалдьааччыларын үгүстүк үөрдүбүт Николай Обоев (Ньурба) 84 очколаах – сэттис, Петр Прудецкай (Үөһээ Дьааҥы) 109 очколаах – уон бэһис, Алексей Ефимов (Муома) 110 очколаах – уон алтыс миэстэлэнэннэр. Сүүмэрдиир түһүмэхтэргэ кыттыбаккалар, кэлэр сайын «Дыгын оонньууларыгар» кыттыбат буолбуттарын ыһыах дьоно суохтууллара буолуо. Ол да буоллар, санааларын күүһүнэн салгыы дьарыктананнар, кэлэр сылларга Улуу Туймаада ыһыаҕын дьонун ситиһиилэринэн үөрдүөхтэрэ диэн эрэнэбит. Ол оннугар эдэр, сыллата тыылла-хабылла, күүстэрэ-уохтара эбиллэ турар саҥа ааттары, эдэр боотурдары көрүөхпүт.

Валентин Афанасьев (Ньурба), Владлен Сергеев (Нам), Владислав Попов (Нам), Айастаан Колесов (Эбээн Бытантай), Ньургун Тихонов (Амма), мас тардыһыытыгар аан дойду чөмпүйүөнэ Семен Ануфриев бэйэлэрин «коронкаларыгар» бэккэ кытыннылар.

Өйгүтүн-санааҕытын чэбдигирдиҥ, кыайыыга дьулуһуҥ!