Дууһаҥ сылааһын үллэһин

Алтынньы ортотуттан саҕаламмыт уонна бу күнүнэн түмүктэнэр «Үрүҥ торуоска» аахсыйа сүрүн соругунан хараҕа суох уонна мөлтөхтүк көрөр дьоҥҥо уопсастыба болҕомтотун тардыы уонна тулуурдаах сыһыаны олохтооһун буолар. Бу туһунан СӨ Култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Кэбээйи улууһун бочуоттаах гражданина, Дьокуускай куораттааҕы көрбөттөр уопсастыбаларын бэрэссэдээтэлэ Николай Михайлович Спиридоновтыын кэпсэттибит.

– Николай Михайлович, кэпсэтиибитин «Үрүҥ торуоска» суолтатыттан саҕалыах.

– Оннук. Оттон торуоска харахтарынан мөлтөхтүк көрөр дьоҥҥо саамай наадалаах, арахсыспат доҕордоро. Хаамалларыгар сирдэтинэллэрин таһынан, кимиэхэ эрэ тирэх-өйөбүл буоллаҕа эбээт. Дьиҥэр, ол тайахпыт дьүһүнэ араас буоллаҕа. Оттон чуолаан үрүҥ өҥ туора дьон «бу көрбөт эбэтэр хараҕынан мөлтөхтүк көрөр киһи» диэн билэллэригэр толкуйдаммыт.

Суоппар быраабын туттарарыгар ити эмиэ киирэн сылдьар. Суолу үрүҥ өҥнөөх тайахтаах киһи туоруур кэмигэр суоппар ураты сэрэхтээх буолуохтаах, уһулуччу болҕомтотун хатыах тустаах. Бу Францияҕа  айыллыбыт уонна аан дойду үрдүнэн туттуллар уонна билиниллэр бэлиэ.

– Эн бу уопсастыбаны салайбытыҥ ыраатта дуо?

– Быйыл сэттис сылбын бэрэссэдээтэлинэн үлэлиибин. Уопсастыба мин олохпор суолтата улахан. Бэйэм эдэр эрдэхпиттэн баарбын. Онон олорор олоҕум, айар үлэм барыта көрбөттөр уопсастыбаларын кытта ыкса ситимнээх. Урукку мас кулуупка аҕыс сыл дириэктэрдээн турабын.

Бүгүҥҥү күҥҥэ уопсастыбабытыгар 400-тэн тахса чилиэн баар. Манна 18 саастарын туолбут хараҕынан мөлтөхтүк көрөр уонна көрбөт дьон киирэллэр. Биллэн турар, көрбөт дьоҥҥо уопсастыба көмөтө сүрдээх улахан.

– Эйигин ордук ырыаһыт быһыытынан билэр, билинэр киһи элбэх дии саныыбын.

– (Күлэр) Ырыанан дьарыктаммытым ыраатта. Сольнай кэнсиэртэри оҥорор этим. Икки аудиоальбомнаахпын. Академическай ырыаҕа Арассыыйа куонкурустарыгар солист быһыытынан үстэ кыттыбыттааҕым. Үһүөннэригэр Сахам сирин ааттатан кэлбит дьоһун ситиһиилэрдээҕим. Ол курдук иккитэ – иккис, биирдэ үһүс миэстэлэрдээх кэлбитим.

Николай Островскай аатынан кулуупка дириэктэрдиир кэммэр тэриллибит «Толбон» диэн эр дьон ансаамбылынан аан дойду бэстибээлигэр бастакы миэстэ буолбуппут. Алта буолан ыллыыр этибит. Салайааччыбыт Алексей Яковлев этэ. Онно ылласпыт доҕотторбутуттан сорохторо, хомойуох иһин, биһиги кэккэбитигэр суохтар.  Москубаҕа айаннаан тиийэн гран-при буоларбытыгар баянист Роман Саввин салайааччы буолбута. Бастакы куоласка – Роман Данилов, Григорий Дмитрьев, Петр Андреев, Эдуард Колодезников, үһүскэ – Иннокентий Сивцев. Бу ансаамбыл өрөспүүбүлүкэ куонкурустарыгар элбэхтик кыттара. Уонна кыайыылаах үрдүк аатын ылан, көрбөттөр уопсастыбаларын аатын элбэхтик өрө таһаарбыта.

Бу – история. Билигин атын кэм. Сайдыы да баһаамнаата. Саҥа талааннаах ыччат дьон солбукка кэлэллэриттэн биһиги, саастаах көлүөнэ, туһугар үөрэбит уонна киэн туттабыт.

Көрбөт уонна мөлтөхтүк көрөр дьоҥҥо саамай чугас дьарык – ырыа. Айылҕаттан слухтаах буолаллар. Онон бу көрүҥүнэн биһиги уопсастыбабыт иһинэн урукку сыллартан билиҥҥэ диэри дьарыктанабыт. Уонна оттон сабыс-саҥа икки этээстээх таас кулууптаахпыт. Иккис этээһигэр спорт саалалаахпыт. Онон биһиги дьоммут култуурунай-спортивнай дьарыктарга сылдьаллар, аралдьыйаллар. Бэйэлэрин тэтимнэрин тутан дьарыктаналлар. Өрөспүүбүлүкэҕэ ырыа эйгэтигэр ситиһиилээх дьоммут элбэх.

 – Николай Михайлович, быйылгы «Үрүҥ торуоска» диэн аатынан ыытыллыбыт ый туһунан сырдатыах эрэ. Сыл аайы маннык ыытыллар быһыылаах. Дьокуускайга эрэ дуу эбэтэр бары улуустарга дуу?

– Өрөспүүбүлүкэ бары улуустарын ааһан, Бүтүн Аан дойду үрдүнэн сылын аайы ыытыллар тэрээһин. Алтынньы 15 күнүттэн саҕаланар. Бу күн Аан дойду үрдүнэн «Үрүҥ торуоска» күнэ. Оттон сэтинньи 13 күнэ – Көрбөт дьон күнэ. Бу күнүнэн ый түмүктэнэр. Сүрүн соругунан хараҕынан мөлтөхтүк көрөр дьоҥҥо болҕомто ууруу, кинилэр кыһалҕаларыгар күүс-көмө буолуу буолар.

– Тэрээһиннэри чуолкайдаатахпытына...

– Үгэс курдук быйыл даҕаны хас биирдии киһи тус боппуруоһугар хоруйдары, сүбэлэри ыларыгар, саҥа уларытыылары билэригэр анал көрсүһүү тэрилиннэ. Манна социальнай эйгэҕэ үлэлиир исписэлиистэр уопсастыба дьоно долгуйар, мунаахсыйар боппуруостарыгар толору хоруйдары биэрдилэр. Икки күн устата Доруобуйа күнэ буолан ааста. Биһиги дьоммут уопсай поликлиникаларга сылдьаллара уустуктардаах. Онон маннык Доруобуйа күнүгэр кэлэн прививка ылыытыттан саҕалаан уопсай туруктарын бэрэбиэркэлэтэллэрэ олус туһалаах. Ол иһигэр харахтарын.

Маны таһынан спортивнай күрэхтэһии буолбутугар дьоммут көхтөөхтүк кытыннылар.

– Хата, спорка кыайыылаахтары ааттаталыах.

– Футбол, теннис курдук көрбөт дьоҥҥо аналлаах күрэхтэһиилэр бааллар. Онно бэйэ-бэйэлэриттэн көхтөнөн, сылын аайы кыттааччы элбиир.

Көрбөттөргө аналлаах «Шоудаун» диэн остуол тенниһэ сүүрбэ спортсмены түмтэ. Турнир түмүгүнэн Сахая Данилова – бастакы, Луиза Прибылых – иккис, Сайыына Сивцева үһүс бириистээх миэстэлэри ыллылар. Эр дьоҥҥо кыттааччы элбэх. Оттон саастарынан арахсан бэйэлэрин бөлөхтөрүгэр бастаабыттарбыт: Максим Ефремов, Роберт Пинигин, Гаврил Созонов.

«Голбол» диэн эмиэ олус интэриэһинэй хамаанданан оонньуу баар. Футбол курдук утары воротаҕа мээчиги киллэриигэ күрэхтэһэллэр. Көрбөттөр оонньуулара буолан, мээчиктэрэ чуорааннаах.

Дьокуускай куораттааҕы физкултуура уонна спорт управлениетын уонна уопсастыба бииргэ тэрийиилэринэн голболга куорат инбэлииттэрин ортотугар күрэхтэһии буолбутугар үс хамаанда кытынна. Маҥнайгы миэстэни Роман Николаев, Айсен Заболоцкай, Евгений Марченко састааптаах куорат хамаандата ылла; иккис миэстэни – Жатай маҥнайгы хамаандата (Айал Сивцев, Роберт Пинигин, Данил Тимофеев). Жатай иккис хамаандата үһүс бириистээх миэстэҕэ тигистэ (Айсен Дьячковскай, Спартак Максимов, Данил Тимофеев).

Ону таһынан интеллектуальнай оонньуу түмүгүн этэр буоллахпына,  Дьокуускай хамаандата – бастакыны,  Жатай – иккиһи, үсүһү Сайсары уокурук хамаандалара ыллылар.

Биһиэхэ өссө остуол оонньуулара баар. Бу сырыыга «Квиксо», «Кварто»,  «Калах» көрүҥнэр ыытылыннылар. Уопсай түмүк кыайыылаахтарынан буоллулар: маҥнайгы миэстэ – Ольга Абрамова, иккис  – Людмила Попова, үһүс  – Валерий Корнилов.

«Сулустуун ыллыахха» диэн бырайыактаахпыт. Уопсастыбабыт дьонун СӨ Култууратын туйгуна Алексей Потапов ыллыырга дьарыктаан, артыыстары кытта сыанаҕа таһаартыыр. Быйыл саҥа дуэттар, саҥа ааттар ааттаннылар. Аны туран, бу ыйбыт чэрчитинэн ыллыыр дьоммут «Абырал» профилакторийга кэнсиэр туруордулар. Бу барыта түбүктээх үлэ түмүгэ.

Дьэ, бу курдук «Үрүҥ торуоска» көрбөт уонна мөлтөхтүк көрөр дьоҥҥо анаан туһалаахтык уонна көдьүүстээхтик сылын аайы буолар.

– Николай Михайлович, киэҥ хорутуулаах, киһи дууһатын кылын таарыйар кэпсээҥҥэр махтанабыт.

Үтүө сырдык санаа, сыһыан киһи олоҕор олус күндү. Күүскэ күүһү, эрэли эбэр, инники олоххо суолдьут сулус  буолар. Ханна да, хайдах да кэмҥэ бэйэ бэйэбитигэр харыстабыллаахтык сыһыаннаһыахха, үтүөнү баҕарыахха, болҕомтолоох буолуохха диэн ааҕааччыларбытыгар үтүө санаабытын тириэрдэбит.