ДРОППЕРСТВО. Оҕолору иэдээнтэн харыстыахха

Билигин түөкүттэр обургу оҕолору баан каартатынан туттуу схематыгар күһэйэр буоллулар – бу көннөрү мөкү быһыыга кыттыһыы буолбакка, дьиҥнээх холуобунай буруйу оҥорууга тэҥнээх. Төрөппүт тугу билиэхтээҕий?

Дропперство

Дроппер (эбэтэр «дроп») – бэйэтин банковскай каартатын, реквизиттэрин эбэтэр онлайн-баанын атын дьоҥҥо сокуону кэһиилээх эпэрээссийэлэри ыыталларыгар биэрэр киһи.

Сокуон хараҕынан

2025 сыллаахтан РФ ХК 187 ыстатыйатыгар дропперствоҕа сыһыаннаах чаастар эбиллибиттэрэ:

• Каартаны барыс киллэрэр туһуттан атын дьоҥҥо биэрии – 3 сылга диэри хаайыы;
• Туора дьон этиитинэн баан операцияларын оҥоруу – 3 сылга диэри хаайыы;
• Каартаны түөкүттэр схемаларыгар анаан атыылаһыы/атыылааһын – 6 сылга диэри хаайыы уонна улахан суумаҕа ыстараап;
• Атын киһи каартатын харчыны ыытыыга туһаныы – 6 сылга диэри хаайыы уонна 1 мөл. солк. диэри ыстараап.

Болҕойуҥ: оҕо холуобунай эппиэтинэскэ 16 сааһыттан тардыллар. Оттон кыра оҕо дропперствонан дьарыктаннаҕына, дьиэ кэргэнигэр охсуулаах содулланар.

Оҕолору хайдах кучуйалларый?

• Телеграмҥа, социальнай ситимнэргэ, араас оонньуулар чаттарыгар харчы өлөрүөххэ сөп дииллэр: үксүн “көннөрү кэлбит харчыны ылан ыытан иһэҕин. Хамнаскын күн аайы төлүүбүт” диэн этиинэн киирэллэр.
• Оонньуур схемалар: “оонньууга сэдэхтик көстөр скин атыылас, каартаҥ реквизитин ыыт” диэн иһитиннэрии кэлэр.
• “Бааннартан” уонна “куратордартан”: «Былааны толорорго көмөлөс – бырыһыанын тута ыытабыт», – дииллэр.
• Оҕо уйулҕатын баттыыллар, күһэйэллэр: «Бары маннык гыналлар, туох да  куһаҕан буолбатах», «Ким да билиэ суоҕа», «Көмөлөспөтөххүнэ, бэйэҥ кэһэйиэҥ».

Оҕолорбутун хайдах харыстыыбыт?

• Холкутук кэпсэтиҥ. Куттаан кэбиспэккэ, быһааран биэриҥ: баан каартатын туора дьоҥҥо эрэнии, харчы ыытыытыгар кыттыы – буруйу оҥорууга быһаччы кыттыһыы. Олоххо баар холобурдары кэпсээҥ.
• Чэпчэкитик кэлэр харчы диэн бу олоххо суоҕун быһааран биэриҥ. Ханнык баҕарар чиэһинэйэ суох схема, атын дьон каартатын туһаныы – сэрэхтээх дьыала.
• Хонтуруоллааҥ. Оҕоҕут каартатыгар харчы хамсааһынын кэтии олорор гына СМС иһитиннэриилэри, биир кэлим счету бэйэҕитигэр холбооҥ. Ханнык баҕарар харчы туһунан этиини оҕо төрөппүттэри кытта ырытыахтааҕын өйдөтүҥ.
• Тус дааннайдары харыстааһын туһунан сырдатыҥ. CVV‑код, пин‑код, СМС-нан кэлэр код туора дьоҥҥо этиллиэ суохтаах – бу билбэт киһигэр дьиэҥ аанын арыйан биэрбэт кэриэтэ сүрүн быраабыла. “Бэрэбиэркэлиибит эрэ” диир дьоҥҥо эмиэ тугу да этиллибэт.
• Тугу гыныахтааххытын хатылыы сылдьыҥ. Киһи сэрэхэдийиэх курдук этиитэ киирдэҕинэ: эппиэттэспэккит, скриншоттары оҥорон иһэҕит, төрөппүттэргитигэр тыллыыгыт.

Буолар буолбут буоллаҕына

Уһаппакка-кэҥэппэккэ, бэйэҕит быһаарса сатаабакка, суһаллык:

1. Бааҥҥа эрийэн оҕо каартатын/счётун блоктуугут.
2. Суруйсууну, скриншоттары, харчыны ыытыы туһунан информацияны сотторумаҥ.
3. Полицияҕа тыллааҥ, юристыын сүбэлэһиҥ.
4. Силиэстийэҕэ көхтөөхтүк көмөлөстөххө, эппиэтинэскэ тардыллыы миэрэлэрин сымнатар суоллар баар буолаллар, онон түргэнник уонна сөпкө туттар-хаптар тоҕоостоох.

Цифровой эйгэҕэ оҕону сэрэхтээх буолууга кыра эрдэҕиттэн үөрэтии – аныгы кэм төрөппүтүн ытык иэһэ.

Инникитин СӨ Үбү сөпкө туһаныыга сатабыл эрэгийиэннээҕи киинин исписэлиистэрин  кытта өссө да атын тиэмэлэргэ кэпсэтиилэри таһааран иһиэхпит.