Дьон өйүгэр-санаатыгар хатанар уобараһы айан таһаарыахтаахпыт

Бүгүҥҥү сэһэргэһээччибит Евдокия Попова (Захаркина) – Дьокуускай куорат олохтооҕо, “Grd” архитектурнай бюро кылаабынай дизайнера. Кини оҕо сааһын ыра санаатын хайдах толорбутун, брендирование, дизайн-код туһунан кэрэхсэбиллээх кэпсээнин сэргээн ааҕыҥ.

– Евдокия, айар дьоҕуруҥ хаһааҥҥыттан биллибитэй?

– Инники олоҕуҥ оҕо сааска түстэнэр дии саныыбын. Өҥнөөх харандааһы илиибиттэн араарбаппын таба көрөн, ийэм Чөркөөххө учууталлыы кэлбит худуоһунньук кыыһы кытта кэпсэтэн, уруһуй куруһуогар биэрбитэ. Ол кэмтэн куонкурустарга кыттар буолбутум. Улуустааҕы күрэххэ «Аҕа үөрэҕэ» диэн уруһуйбунан бастакы миэстэни ылбытым, ол эрээри үлэбиттэн астымматаҕым. Айылҕа өҥнөрүн туттан, гуаһынан кырааскалаабыт этим. Кэлин бэйэм сааспар үчүгэйдик уруһуйдаабыт эбиппин дии саныыбын. Ону таһынан «Тыы бардыын, бардыын» («Сааскы кэм» сэһэнтэн быһа тардыыны ааҕан баран), «Кыhыҥҥы кыргыттар» (Саха сирин кыылларын уруһуйдаан) диэн үлэлэрбинэн өрөспүүбүлүкэ куонкурустарыгар кыттыбыппын өйдүүбүн.

Ити сааспыттан архитектор буолар баҕам үөскээбитэ. Бэйэм уонна ыалларым дьиэлэрин иһин-таһын былаанныырым, хайдах уларытан-тупсаран биэриэххэ сөбүн толкуйдуурум. Олорор дьиэбитин  мин толкуйбунан сылга хаста да уларытарбыт. Миэбэллэри эрэ сыҕарыппакка, дьиэбит эркиннэрин уларытан, хостору көһөрөн, үлэ бөҕөтө буолааччыбыт.

Ийэм Валентина Ивановна оҕо санаторийыгар учууталлаабыта, аҕам Иван Иванович электриктээбитэ. Кэлин маҕаһыын арыйан үлэлэппиттэрэ, бааһынай хаһаайыстыба тэриммиттэрэ. Күндү дьонум мин туспар олох олорон барбыттара, оҕо сааһым кэрэ кэмнэрэ барыта кинилэри кытта ыкса ситимнээх. Ол курдук, дьиэ кэргэнинэн айылҕаҕа сылдьарбытын сөбүлүүрбүт, сайын устата чугастааҕы нэһилиэктэринэн хоно-өрүү сытан сир астыырбыт. Сыл аайы Даайа Амматыгар, Мырылаҕа эбэтэр Чычымахха айанныырбыт. Амма өрүскэ дуоһуйа сөтүөлүүрбүт, Тэйэр Хайаны дабайан үөрэрбит.

Бу санаатахха, төрөппүттэрим кэрэни таба көрөргө үөрэппиттэр эбит. «Дуня, халлаан наһаа кыраһыабай, тахсан көрө оҕус», «Былыттар  кэрэтик да мустубуттар, уруһуй курдуктар» дииллэрин өйдүүбүн. Аҕам Иван Иванович өбүгэлэрбит хайдах олорбуттарын, алаастар, үрэхтэр, күөллэр тустарынан элбэҕи кэпсиирэ. Ийэбиниин иистэнэрбит, быысапкалыырбыт, уруһуйдуурбут. Кини ДСП-ны оһох кырааскатынан сотон, бэлэмнээн биэрэрэ, оттон мин онно тугу сөбүлүү көрбүппүн, сэргээбиппин уруһуйдуур буоларым.

Чөркөөҕүм, Тааттам – саха култууратын биhигэ, улуу дьон үөскээбит, улааппыт дойдулара буоллаҕа. Сайын аайы Ойуунускай төрөөбүт алааһыгар сөтүөлээн, үөрэммит оскуолатыгар сылдьан, ураты турукка киирэн кэлэрим. Чөркөөҕүм мусуойа олохпор улахан миэстэни ылар, сылдьыбатах сылым суох. Онон төрүөхпүттэн эргиччи култуура, ускуустуба тыыныгар иитиллибитим. Төрөппүттэрим үтүөлэринэн, ону сэргэ куруһуокка дьарыктанан, араас күрэхтэргэ кыттан, дьоҕурбун эбии сайыннарбытым.

– Ханна үөрэммиккиний, туох идэлээххиний?

– Бастакы кылаастан сэттискэ диэри дойдубар, салгыы  Өктөмнөөҕү тэхиньиичэскэй лицейгэ үөрэммитим. Ити кэмҥэ санаам уларыйан, оскуола кэнниттэн Новосибирскайдааҕы судаарыстыбаннай тэхиньиичэскэй университекка туттарсан киирбитим, «Нанотехнологии и Микросистемная техника» идэҕэ уһуйуллубутум. Онтон Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет «Радиофизика» магистратуратын бүтэрбитим. Идэбинэн «Графеновые нанотехнологии» билим лабораториятыгар алта сыл үлэлээбитим. Дизайҥҥа уонна иллюстрацияҕа интэриэһим күүһүрэн, идэбин уларытарга санаммытым. Билигин оҕо сааһым ыра санаата туолла диэн үөрэбин.

– Дизайнер быһыытынан ханнык бырайыактарга үлэлэстиҥ?

–  “Grd” архитектурнай бюроҕа кылаабынай дизайнерынан үлэлээбитим сылтан орто.  Бу кылгас кэм иһигэр Таатта Ытык Күөлүгэр, Туора Күөлүгэр, Уус Алдан Бороҕонугар, Ньурба Антоновкатыгар, Өлүөхүмэ Тээнэтигэр, Дьокуускайга Өрөспүүбүлүкэ болуоссатыгар, “Манчаары оонньууларыгар” уо.д.а. бырайыактарга брендирование, дизайн-код оҥордум. Хас биирдии бырайыагы оҥорорго дойду устуоруйатын дириҥник үөрэтэбит, олохтоохтору кытта алтыһабыт, кинилэр санааларын истэбит, ырытабыт. Ону сэргэ Арассыыйа үрдүнэн ыытыллыбыт «Малые города» куонкуруска “Grd” архитектурнай бюро хамаандата Бороҕоҥҥо Тойон Мүрү, Тиксиигэ «Мир», Тааттаҕа «Таатта» болуоссаттар бырайыактарынан кыайан турабыт. Саха сириттэн 16 сайаапкаттан 7 бырайыак кыайбыта, ол иһигэр биһиги хамаандабыт 3 бырайыага кыайыылаах аатын сүктэ. Куонкурус түмүгүнэн бу үс  нэһилиэккэ уопсайа холбоон 200 мөлүйүөн солк. харчы  көрүллүөҕэ.

– Брендирование, дизайн-код туһунан кылгастык сырдатыаҥ дуо?

– Судургутук быһаардахха, дойду уратытын, устуоруйатын, култууратын, архитектуратын, айылҕатын, дьонун-сэргэтин барытын холбоон, имидж оҥоробут. Холобур,  Париж аан дойдуга таптал уонна үрдүкү ускуустуба куоратынан биллэр. Биһиги ити курдук дьон өйүгэр-санаатыгар хатанар уобараһы айан таһаарыахтаахпыт. Онно киирсэр: логотип, анал шрифт, паттерннар, графика элимиэннэрэ, анал дьүһүннэр, пиктограммалар, дьоҕус архитектурнай формалар. Ол эбэтэр биһиги тохтобулга, ыскамыайкаҕа, уурунаҕа, аадырыс табличкатыгар, тэрилтэлэр вывескаларыгар, дьиэлэр тастарыгар, күрүөлэригэр, үүннэрэр мастарыгар тиийэ барытын оҥорон, көрдөрөн, сүбэлээн биэрэбит. Маны барытын хайдах сөпкө туттуу быраабылаларын, холобурдарын эмиэ киллэрэбит.

– Ытык Күөл бөһүөлэгин брендированиетын оҥорбутуҥ. Манна туох бэлиэлэри туһанныҥ, ис хоһооно тугуй?

– Ытык Күөл хайдах курдук тупсубутун быйылгы “Манчаары оонньууларыгар” көрдөххүт буолуо. Бу биһиги хамаандабыт уонна Таатта нэһилиэгин дьаһалтатын, олохтоохторун хас да сыллааҕы улахан үлэбит түмүгэ. Мин дизайн-код оҥоруутугар үлэлээтим. Бу бырайыак дириҥ ис хоһоонноох. Ытык Күөл – улуус киинэ уонна тэбэр сүрэҕэ. Бөһүөлэк Ытык Күөл диэн улахан күөллээх. Бастакы олохтоохтор бу күөл тула олохсуйбуттар, нэһилиэк сыыйа тэнийэн, сайдан барбыт. Таатта үрэх Ытык Күөлү быһа охсон ааһар, ол көстүү логотип “Ө” буукубатыгар ойууламмыта. Маны таһынан бөһүөлэккэ анаан саҥа шрифт айыллыбыта, ол Ытык Күөлтэн төрүттээх саха маҥнайгы худуоһунньуга Иван Васильевич Попов хаартыскаларыгар көстөр түҥ былыргы оһуорга маарынныыр. Буукубалар судургу, ууннары тарпыт курдук быһыылаахтар, Таатта талаҕын санаталлар. Логотип уонна шрифт эрэ буолбакка, бөһүөлэк дизайн-кода Ытык Күөл устуоруйатын, култууратын, айылҕатын, уонна нэһилиэнньэтин уратытын, дириҥ өйүн, олоҕун-дьаһаҕын көрдөрөр.

– Билигин туохха үлэлэһэ сылдьаҕын?

– Орто Халыма куоратыгар маастар-былаан бырайыагын оҥоро сылдьабыт. Ааспыт ыйга нэһилиэнньэни кытта көрсөн, дьон санаатын истэн, куорат устуоруйатын, култууратын үөрэтэн, кэрэ айылҕатын кэрэхсээн, көрсүө-сэмэй дьонун кытта билсэн, астынан аҕай кэллибит. Маннык курдук төрөөбүт дойдум, Сахам сирин сайдыытыгар үлэлэһэ сылдьарбыттан олус үөрэбин.

Сайын “Манчаары оонньууларын” кэмигэр Таатта мусуойун Моҕол Ураһатыгар бастакы айар быыстапкабын тэрийэн турабын. Онно оҕо сааспыттан саҕалаан билиҥҥи кэмҥэ диэри туох баар дьоллоох уонна ыарахан кэмнэрбин киллэрбитим. Олоҕум араас кэрдиис кэмнэрин хайдах ситимниибин диэн толкуйга түспүтүм. Онуоха, “Киһи олоҕо чыычаах түннүгүнэн элэс гынан ааспытын курдук түргэн” дииллэринии, чыычаах уобараһа тиийэн кэлбитэ. Төрөппүттэрим “чыычааҕым оҕото” диэн ааттыыллара, кэргэним эмиэ “чыычаах” диэн таптаан ыҥырар. Бу уруһуйдарым дьоҥҥо, дойдуга, олоххо тапталы уонна олоххо тардыһыыны көрдөрөллөр. Оҕо сааһым ыра санаата олоххо киирбитигэр дьоммор, дойдубар махтанабын.

– Евдокия, айар-тутар үлэҥ кэҥээтин, Сахабыт сирэ эн айбыт кэрэҕинэн киэргэйэ турдун!

Хаартыскалар: Дьоруой тиксэриитэ