ДЬОКУУСКАЙ ЭРГЭ ТУТУУЛАРА: Улахан уонна Маалай баһаардар

Бу иннинэ остуруок башнятын, публичнай библиотека тустарынан сырдаппыт буоллахпытына, салгыы Улахан баһаар дэнэр Көстүүнэй уонна Маалай баһаарынан биллэр Куруһаала туһунан билсиэххэ.

Көстүүнэй (Гостиный двор), норуокка Улахан баһаарынан биллэр атыы-эргиэн ыытыллар сирэ билиҥҥинэн Ленин болуоссатын миэстэтигэр баар эбит. Дьиэтэ 1836 сыллаахха тутуллубут. Манна атыы-эргиэн лааппыларын таһынан административнай тэрилтэлэр, төлөпүөн станцията, хаартыскаҕа түһэр сир, Куорат дуумата, оннооҕор библиотекалаах музей баар буола сылдьыбыт. Сэбиэскэй былаас кэмигэр манна куорат сэбиэтин исполкома, билиҥҥинэн мээрийэ, олохсуйбут. Ол эбэтэр оччотооҕу да, билиҥҥи да куорат килбэйэр киинэ. 1957 сыллаахха бу барыта көтүрүллэн, Ленин болуоссатын тутар туһунан быһаарыы ылыллыбыт.

Көстүүнэй кэннинэн Иоан-Предтеченскэй храмын кылабыыһата баар эбит. Бу храм 1820 сыллаахха тутуллубут. Храм олбуоругар таҥара үлэһиттэрин көмөллөрө. Билигин бу миэстэтигэр «Азимут» гостиница турар.

Оттон XIX үйэ бастакы аҥаарыгар (1828) тутуллубут Куруһаала Маалай баһаарынан биллэр эбит. Бу дьиэ төһө да архитектура пааматынньыга буоллар, былаас быһаарыытынан көтүрүллүбүт. Аата «кружить», «ходить по кругу» диэнтэн тахсар диэн сабаҕалыыллар. 1834 сыллаахха куорпус таһыгар 22 лааппы баара биллэр, иһирдьэ – 15. Гражданскай сэрии саҕана Куруһаала хоруобуйатын истиэнэтигэр ытыалаһар сир оҥоһуллубут. ХХ үйэ 30-с сылларыгар Куруһаалаҕа кыбартыыралар олохтоммуттар, онтон кэлин атыы-кутуу миэстэлэрэ баар буолбуттар (Мясные лавки).

«Историко-географический атлас с обозначением кварталов и строений города Якутска до 1917 г.» диэн краевед-худуоһунньук Пантелеймон Попов үлэлэригэр баар чахчыларга сигэннэххэ, Маалай баһаар сиригэр саамай улахан дьиэнэн дьону хоннорор дьиэ буолар эбит. Дьону хоннорор дьиэҕэ дьадаҥылар тохтоон ааһаллара, оргуйбут уу уонна килиэп босхо биэрэллэрэ. Бу тоҥмуту, аччыктаабыты харайар тэрилтэ губернатор Константин Светлицкэй көҕүлээһининэн 1888 сыллаахха арыллыбыт уонна атыыһыт Апексим Кушнарев, куорат головата Федот Астраханцев үбүлээһиннэринэн үлэлээбит. 1915 сыл Саҥа дьылыгар хонор дьиэ хоноһолорун хойуу миининэн уонна куһуогунан буспут этинэн күндүлээбиттэр.

Маалай баһаарга маны сэргэ маассабай күүлэйдэр эмиэ тэриллэллэр эбит. Баай дьон араас көхтөөх оонньууларга, лотереяларга кытталлар. Ону кытта дьадаҥыларга көмө харчы хомуйуу тэриллэр.

Кырдьаҕас куорат оройуонугар Куруһаала дьиэтиттэн чугас аҕыйах сылтан бэттэх былыргы «Маалай баһаары» санатар «Малый базар» эргиэн эрээттэрэ үлэлиир. Манна олохтоох бородууксуйаны аҕалан атыылыыллар.